کتاب جریان های تفسیری معاصر و مسئله آزادی

کتاب جریان‌ های تفسیری معاصر و مسئله آزادی، نوشته محسن آرمین، اثری پژوهشی است که نشر نی در سال ۱۳۸۸ آن را منتشر کرده است. نویسنده در این کتاب به‌سراغ تفسیرهای معاصر قرآن رفته و کوشیده نسبت آن‌ها را با مفهوم آزادی‌های سیاسی و اجتماعی در جهان جدید بررسی کند. محسن آرمین باتکیه‌بر متون اصلی مفسران و پرهیز از ترجمه‌ها، تلاش کرده است نشان دهد چگونه مواجهه با تمدن غرب، بیداری اسلامی و تحولات فکری‌ـ‌سیاسی دو قرن اخیر فهم مفسران از آزادی را شکل داده است. در این اثر، هم مباحث نظری آزادی و سیر تاریخی آن در غرب و جهان اسلام طرح شده و هم آرای مفسران مشهور معاصر به‌طور انتقادی تحلیل شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جریان های تفسیری معاصر و مسئله آزادی اثر محسن آرمین

کتاب جریان‌ های تفسیری معاصر و مسئله آزادی، به قلم محسن آرمین، با طرح پرسش از نسبت قرآن و آزادی در دوران جدید آغاز می‌شود و از همان ابتدا روشن می‌کند که موضوع آن کشف نظر قرآن نیست، بلکه بررسی این است که مفسران معاصر از قرآن درباره‌ی آزادی چه فهمیده‌اند و چرا چنین فهمی پیدا کرده‌اند. نویسنده در این کتاب با استفاده از روش هرمنوتیکی مبتنی‌بر قصد مؤف، تحلیل تاریخی و پدیدارشناسی، بر این نکته تأکید کرده است که فهم آرای مفسران بدون شناخت زیست‌جهان، شرایط سیاسی‌ـ‌اجتماعی و فضای گفتمانی دوران حیات آن‌ها ممکن نیست. به همین دلیل، کتاب جریان‌ های تفسیری معاصر و مسئله آزادی بحث خود را بر زمینه‌ای گسترده از تحولات فکری و سیاسی بنا کرده است.

در ادامه، محسن آرمین ابتدا مفهوم آزادی را در سطوح لغوی و اصطلاحی و در سنت‌های مختلف توضیح می‌دهد: از آزادی در برابر بردگی، اختیار فلسفی، آزادی عرفانی و آزادی روحی تا آزادی در معنای جامعه‌شناختی مدرن، تمایز آزادی منفی و مثبت، نسبت آزادی با قانون، دولت، استقلال ملی و ارزش‌های رقیب. سپس با رجوع به اعلامیه‌ی حقوق بشر و حقوق شهروندی انقلاب فرانسه و اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر، دامنه‌ی آزادی‌های سیاسی و اجتماعی مورد نظر خود را مشخص می‌کند.

کتاب جریان‌ های تفسیری معاصر و مسئله آزادی در فصل‌های بعدی، ضمن ترسیم زمینه‌ی تاریخی بیداری در ایران و جهان عرب، از جنگ‌های صلیبی و افول تمدن اسلامی تا رنسانس و تحولات فکری اروپا و از جنگ‌های ایران و روس تا شکل‌گیری جریان‌های آزادی‌خواه و مشروطه‌طلب، را مرور کرده است تا نشان دهد چگونه این تحولاتْ سؤالات تازه‌ای درباره‌ی آزادی، حقوق اساسی و نسبت دین و سیاست پیش روی مفسران قرآن گذاشته است.

خلاصه کتاب جریان های تفسیری معاصر و مسئله آزادی

کتاب جریان‌ های تفسیری معاصر و مسئله آزادی به‌دنبال پاسخ به این پرسش است که مفسران مشهور معاصر قرآن چرا و چگونه به آزادی‌های سیاسی و اجتماعی توجه کرده‌اند و برداشت‌های آن‌ها تا چه حد منسجم و سازگار بوده است. محسن آرمین ابتدا تاریخ و مفهوم آزادی را از ریشه‌های زبانی آزادی و حریت تا صورت‌بندی‌های مدرن آن در قالب آزادی فردی، مدنی و سیاسی، آزادی منفی و مثبت و پیوند آزادی با قانون، دولت، استقلال و ارزش‌های دیگر توضیح می‌دهد. سپس نشان می‌دهد که در سنت اسلامی، از فلسفه و عرفان تا کلام و فقه، بحث آزادی عمدتاً در سطح جبر و اختیار یا آزادی روحی مانده و کمتر به آزادی‌های سیاسی‌ـ‌اجتماعی رسیده است.

در ادامه، محسن آرمین با تعیین چهارچوب حقوق اساسی و استناد به اسناد حقوق بشری، مجموعه‌ای از آیات مرتبط با کرامت انسان، اراده، شوری، امر به معروف، تعامل با دیگران و نفی اکراه را به‌عنوان تمهید قرآنی برمی‌گزیند تا بر پایه‌ی آن‌ها رویکرد مفسران معاصر را تحلیل کند.

چرا باید کتاب جریان های تفسیری معاصر و مسئله آزادی را بخوانیم؟

این کتاب تصویری منسجم از پیوند سه حوزه ارائه می‌کند: تاریخ بیداری در ایران و جهان عرب، تحول مفهوم آزادی در اندیشه‌ی جدید و واکنش مفسران معاصر قرآن به این تحولات. خواننده با مطالعه‌ی این کتاب هم درک دقیق‌تری از مفهوم آزادی در سطوح مختلف پیدا می‌کند هم درمی‌یابد که چگونه زمینه‌های سیاسی و اجتماعی بر قرائت‌های دینی اثر گذاشته است.

خواندن کتاب جریان های تفسیری معاصر و مسئله آزادی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران مطالعات قرآنی، علوم سیاسی، حقوق اساسی و اندیشه‌ی سیاسی اسلام پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی توصیه می‌شود که دغدغه‌ی فهم نسبت میان آزادی‌های سیاسی‌ـ‌اجتماعی، تفسیر قرآن و تاریخ بیداری در جوامع مسلمان را دارند.

درباره محسن آرمین

محسن آرمین، متولد سال ۱۳۳۳ در کاشان، سیاستمدار اصلاح‌طلب و پژوهشگر دینی ایرانی است. او از اعضای بنیان‌گذار سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی ایران به شمار می‌رود و در این تشکل سیاسی، عضویت در شورای مرکزی و سخنگویی را بر عهده داشته است. 

او در رشته‌ی مهندسی الکترونیک از دانشگاه علم و صنعت فارغ‌التحصیل شد و مدتی نیز در مقطع دکتری در دانشگاه تربیت مدرس تحصیل کرد. آرمین در دوره‌ی ششم مجلس شورای اسلامی نماینده‌ی تهران بود و در سال‌های اخیر نیز در هیئت‌رئیسه‌ی جبهه‌ی اصلاحات ایران فعالیت داشته است.

بخشی از کتاب جریان های تفسیری معاصر و مسئله آزادی

«در هرصورت، تفاوتی آشکار میان «آزادی» در مفهوم عرفانی و اخلاقی و «آزادی» در مفهوم جامعه‌شناختی آن وجود دارد. زیرا «آزادی» در مفهوم اخیر ناظر به فقدان مانع در برابر امکان گزینش و عمل انسان به‌منزله غایت فی‌نفسه است درحالی‌که «آزادی روحی» به معنای محدودساختن دایره گزینش و فراموشی خواست‌ها و اساسا نفی هرگونه خودی و مستغرق‌شدن در ذات الهی است. افزون براین، هرچند آزادی روحی و معنوی در تاریخ بشری زیباترین جلوه‌های روح انسانی را به نمایش گذاشته است، اما نشاندن این آزادی به‌جای آزادی فردی و اجتماعی و دعوت همگان به عمل بر اساس آن صرف‌نظر از امکان عملی آن می‌تواند توجیه‌گر سخت‌ترین گونه‌های استبداد سیاسی باشد. (برلین، ۱۳۸۰:۴۹) بنا به تجربه تاریخی این تلقی از آزادی همواره زمانی با اقبال عمومی مواجه شده است که انسان‌ها در برابر شدائد و بحران‌های سخت، و مأیوس و ناتوان از فائق آمدن بر آن‌ها خود را ناگزیر از دست‌شستن از خواسته‌ها و آرزوهای خویش، تحقیر آن‌ها و هجرت درونی یافته‌اند.»