کتاب تئاتر حافظه

کتاب تئاتر حافظه نوشته سایمون کریچلی و ترجمه قاسم نجاری است و بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه آن را منتشر کرده است.
این اثر از همان صفحه‌های آغازین، مرز میان خاطره، فلسفه، شوخی و اضطراب را به‌هم می‌زند. راوی با جعبه‌هایی از یادداشت‌ها و دست‌نوشته‌های یک فیلسوف درگذشته روبه‌رو می‌شود و از دل آن‌ها به ایده‌ای می‌رسد که هم فکری است و هم هراس‌آور: آیا می‌توان برای زندگی و مرگ انسان‌ها نقشه‌ای از پیش ترسیم کرد؟ همین پرسش، فضای کتاب را به مسیری پرارجاع، رازآلود و درعین‌حال بازیگوش می‌برد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تئاتر حافظه

کتاب تئاتر حافظه نوشته سایمون کریچلی اثری است که در مرز میان داستان، تأمل فلسفی و بازی با هویت حرکت می‌کند. شخصیت اصلی نامی همسان با نویسنده دارد و همین شباهت از همان ابتدا فضای متن را لغزنده می‌کند. ماجرا با اضطراب مرگ، بی‌خوابی و کشف چند جعبه از یادداشت‌های فیلسوفی فرانسوی آغاز می‌شود؛ جعبه‌هایی که فقط اسناد دانشگاهی یا خاطرات شخصی نیستند، بلکه دروازه‌ای به تاریخ حافظه، سنت‌های هرمسی، فلسفه‌ی هگل و ایده‌ی تئاتری می‌شوند که قرار است ذهن انسان را به‌شکل فضا، تصویر و نظم بازسازی کند. این کتاب مدام میان جدیت و شوخی رفت‌وآمد می‌کند و همین رفت‌وآمد، لحن آن را شکل می‌دهد.

کتاب تئاتر حافظه فقط بر یک معما تکیه ندارد. متن، کتابخانه‌ای زنده از نام‌ها، ایده‌ها و اشاره‌ها می‌سازد؛ از افلاطون و هگل تا جوردانو برونو، هایدگر، دریدا و رورتی. بااین‌حال این ارجاعات صرفاً برای نمایش دانش نیستند، بلکه بخشی از سازوکار روایت‌اند. راوی در جست‌وجوی معنای تئاتر حافظه، هم به گذشته‌ی فلسفه سر می‌زند و هم به حافظه‌ی زخمی خودش. در نتیجه، کتاب هم‌زمان درباره‌ی مرگ، فراموشی، میل به نظم‌دادن به جهان و وسوسه‌ی دانستنِ پایان است. فضای آن گاهی شبیه پرونده‌ای کارآگاهی می‌شود، گاهی به کابوس نزدیک می‌شود و گاهی به گفت‌وگویی طعنه‌آمیز با تاریخ اندیشه بدل می‌شود.

کتاب تئاتر حافظه تجربه‌ای است از خواندن متنی که نمی‌خواهد فقط یک داستان خطی باشد. روایت، از دل دست‌نوشته‌ها، نقشه‌ها، خواب‌ها، توهم‌ها و یادآوری‌ها پیش می‌رود و مدام این سؤال را زنده نگه می‌دارد که حافظه تا کجا ابزار شناخت است و از کجا به دام بدل می‌شود. حضور طنز در کنار ترس از مرگ، یکی از ویژگی‌های مهم این کتاب است. متن نه در پی توضیح کامل همه‌چیز است و نه می‌خواهد ابهام را از بین ببرد؛ برعکس، ابهام را به بخشی از تجربه‌ی خواندن تبدیل می‌کند و از دل آن، تصویری ناآرام از ذهن، تاریخ و سرنوشت می‌سازد.

خلاصه داستان تئاتر حافظه

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
راوی که نامش سایمون کریچلی است، با بی‌خوابی، ترس از مرگ و خاطره‌ی حادثه‌ای قدیمی دست‌وپنجه نرم می‌کند. او هنگام جمع‌کردن وسایلش در دانشگاه، به جعبه‌هایی از دست‌نوشته‌های میشل آر، فیلسوفی درگذشته، برمی‌خورد. بررسی این جعبه‌ها او را به مجموعه‌ای از یادداشت‌ها، نقشه‌ها و طرح‌هایی می‌رساند که به ایده‌ی تئاتر حافظه مربوط‌اند؛ ایده‌ای که حافظه را به‌صورت فضایی معماری‌شده و قابل‌مرور تصور می‌کند. ماجرا وقتی تیره‌تر می‌شود که راوی با نمودارهایی روبه‌رو می‌شود که زندگی و مرگ فیلسوفان را ثبت کرده‌اند و یکی از آن‌ها به خودش مربوط است. از اینجا، جست‌وجوی فکری او کم‌کم به بحرانی روانی و وجودی گره می‌خورد.

چرا باید کتاب تئاتر حافظه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تئاتر حافظه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب ایده‌ی حافظه را فقط به یادآوری شخصی محدود نمی‌کند و آن را به تاریخ، معماری، فلسفه و خیال پیوند می‌دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب با شکل متفاوتی از روایت روبه‌رو می‌شود که معما، ارجاع فکری و اضطراب وجودی را کنار هم می‌گذارد.
• متن، ترس از مرگ و فراموشی را از زاویه‌ای پیش می‌برد که هم ذهنی است و هم روایی.
• این کتاب برای کسانی مناسب است که به پیوند میان اندیشه و داستان علاقه دارند و به دنبال متنی پرجزئیات و غیرقابل‌پیش‌بینی هستند.
• ارجاعات فراوان کتاب می‌تواند مسیرهایی تازه برای دنبال‌کردن نام‌ها، ایده‌ها و سنت‌های فکری باز کند.
• حضور طنز در کنار فضای تیره و ناآرام، تجربه‌ی خواندن را از یکنواختی دور نگه می‌دارد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تئاتر حافظه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به داستان‌هایی که با هویت، حافظه و مرگ درگیرند.
• خوانندگانی که به فلسفه و تاریخ اندیشه علاقه دارند و دوست دارند این مفاهیم را در دل روایت دنبال کنند.
• کسانی که از متن‌های پرارجاع و معماگونه لذت می‌برند.
• مخاطبانی که به فضاهای ذهنی، کابوس‌وار و شخصیت‌های ناآرام علاقه دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند با ایده‌ی تئاتر حافظه و کاربرد آن در روایت آشنا شوند.

بخشی از کتاب تئاتر حافظه

«داشتم می‌مُردم،
فقط همین قطعی بود مابقی داستان است.
ترس از مرگ
بیشترِ روز خفته بود و نیمه‌های شب می‌خزید و بیخِ گلویم را می‌گرفت و خواب را بر چشمانم حرام می‌کرد، مهم هم نبود که همان سرِ شب چه‌قدر الکل خورده بودم. بی‌خوابی یارِ غارِ اغلبِ شب‌های بزرگسالی‌ام بود، دست‌کم پس از آن حادثه. اما از وقتی جعبه‌ها و ساختمانِ تئاتر حافظه را کشف کردم، منطقی شکست‌ناپذیر بر ذهنم حاکم شده بود که بی‌خوابی را تشدید می‌کرد؛ منطقی که می‌گفت: اگر آخرش قرار است بمیرم، پس خواب چه فایده‌ای دارد؟
سپس مثانه‌ام بازی درمی‌آورد. دندان‌ها مسواک‌خورده و نخ‌کشیده، ادرار بی‌کم وکاستِ آخرشبی در دست‌شویی، خوانش بادقت چند صفحهٔ اولیس از نسخهٔ جلدپارچه‌ای و زیبای انتشارات بادلی‌هد و خواب می‌آمد که به آرامی مرا ببرد... تا اینکه فشارِ مبهمی مثل هیولای فیلم بیگانه در پایینِ شکمْ جلویش را می‌گرفت. باز هم باید مثانه‌ام را خالی می‌کردم؟ سروته می‌شدم و در تمام طول شب از این گرده به آن گرده می‌کردم، تا اینکه وحشت‌های تاریکی با آمدن سپیده‌دم ناپدید می‌شدند. خیالاتِ خودکشی و گاه آدم‌کشی آرام فروکش می‌کردند. خواب من را می‌بُرد، اما خیلی دیر.»