کتاب گفتم از پیدا و پنهان

کتاب گفتم از پیدا و پنهان، مجموعه‌ای از یادداشت‌ها و خاطرات مرتضی کتبی است که طی سال‌ها در دفترها، تقویم‌ها و نامه‌های شخصی‌اش ثبت کرده و در آن‌ها زندگی شخصی، خانوادگی و اجتماعی خود را از دوران کودکی تا سال‌های پس از بازنشستگی صادقانه روایت کرده است. او در این نوشته‌ها، نه‌تنها به خاطرات فردی و خانوادگی‌اش می‌پردازد، بلکه تصویری از تحولات اجتماعی، فرهنگی و شهری تهران و ایران معاصر نیز ترسیم می‌کند. نشر امیرکبیر این خاطرات را منتشر کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب گفتم از پیدا و پنهان

کتاب گفتم از پیدا و پنهان خاطرات و یادداشت‌های پراکنده‌ی مرتضی کتبی است. این کتاب با محوریت زندگی شخصی نویسنده، تصویری از تهران قدیم، ساختار خانواده‌های سنتی، روابط میان نسل‌ها و تحولات اجتماعی و فرهنگی ایران ارائه می‌دهد. کتبی با زبانی صمیمی و جزئی‌نگر، از کودکی خود در تهران، روابط خانوادگی، نقش پدر و مادر، تجربه‌های مدرسه و محله، تا سفرها و تفریحات جمعی و حتی جزئیات زندگی روزمره را بازگو کرده است. 

ساختار کتاب بر پایه‌ی خاطرات و یادداشت‌هایی است که طی سال‌ها گردآوری شده‌اند و به‌صورت موضوعی و گاه زمانی مرتب شده‌اند. گفتم از پیدا و پنهان، علاوه‌ بر روایت زندگی شخصی، به بازتاب فرهنگ و رسوم اجتماعی، تغییرات شهری و حتی جزئیات سبک زندگی در دهه‌های مختلف می‌پردازد و از این جهت، اثری مستند و درعین‌حال روایی به‌شمار می‌آید.

خلاصه کتاب گفتم از پیدا و پنهان

در کتاب گفتم از پیدا و پنهان، مرتضی کتبی از سال‌های کودکی خود در تهران قدیم، خانواده‌ی پرجمعیت و روابط پیچیده‌ی میان اعضای خانواده سخن گفته است. او با جزئیات به توصیف فضای شهری تهران، محله‌ها، خانه‌ها و حتی تغییرات جغرافیایی و جمعیتی شهر می‌پردازد. از پدرش، مردی خوش‌گذران و صاحب‌نام و مادرش که در کودکی از او جدا شده، خاطراتی تلخ و شیرین نقل می‌کند. در این میان، نقش زن‌پدر، مادربزرگ و سایر اعضای خانواده در تربیت و رشد او و برادرانش برجسته شده است. 

کتبی به شیوه‌ی زندگی سنتی، تفریحات خانوادگی، سفرهای دسته‌جمعی، مراسم مذهبی و آداب و رسوم آن دوران اشاره کرده و با نگاهی انتقادی، به تربیت فرزندان، نقش تنبیه بدنی و تأثیرات آن بر شخصیت کودکان می‌پردازد. او همچنین از تجربه‌های مدرسه، بازی‌های کودکانه، روابط با هم‌محله‌ای‌ها و حتی جزئیات سفرهای خانوادگی به نقاط مختلف تهران و اطراف آن سخن گفته است. کتاب، علاوه‌ بر روایت زندگی شخصی، به بازتاب فرهنگ، باورها و تغییرات اجتماعی ایران در دهه‌های مختلف می‌پردازد و تصویری زنده از گذشته‌ی نه‌چندان دور ارائه می‌دهد.

چرا باید کتاب گفتم از پیدا و پنهان را بخوانیم؟

این کتاب نه‌تنها برای آشنایی با خاطرات یک فرد، بلکه برای درک بهتر تحولات فرهنگی، اجتماعی و شهری ایران ارزشمند است. روایت‌های نویسنده، همزمان با بازتاب دغدغه‌های شخصی، به مسائل عمومی‌تر مانند تربیت، روابط خانوادگی، نقش سنت‌ها و تغییرات سبک زندگی نیز می‌پردازد. خواندن این کتاب فرصتی برای مقایسه‌ی گذشته و حال و تأمل درباره‌ی ریشه‌های بسیاری از رفتارها و باورهای امروزی فراهم می‌کند.

خواندن کتاب گفتم از پیدا و پنهان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این خاطرات به دوستداران تاریخ اجتماعی، پژوهشگران فرهنگ عامه و کسانی که به دنبال شناخت زندگی شهری و خانوادگی ایران معاصر هستند، پیشنهاد می‌شود.

درباره مرتضی کتبی

مرتضی کُتُبی (متولد ۱۳۱۱)، استاد دانشگاه، مترجم و پژوهشگر حوزه‌ی روان‌شناسی اجتماعی است. او که هم دکترای زبان و ادبیات فرانسه از دانشگاه سوربن دارد و هم دکترای روان‌شناسی اجتماعی از دانشگاه پاریس ۵، از چهره‌های باسابقه در نهادینه‌سازی مطالعات افکار عمومی و روش‌های تحقیق در ایران محسوب می‌شود. کتبی در طول دوران فعالیت علمی خود، علاوه بر تدریس در دانشگاه، سال‌ها به عنوان پژوهشگر مؤسسه‌ی مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران نیز فعالیت داشته است. او اولین نظرسنجی علمی را در ایران انجام داد و به همین خاطر به عنوان بنیان‌گذار علم سنجش افکار کشور شناخته می‌شود. بخش مهمی از کارنامه حرفه‌ای مرتضی کتبی به ترجمه‌ی آثار مبنایی در روان‌شناسی اجتماعی اختصاص دارد. او آثاری از نویسندگان و نظریه‌پردازان برجسته‌ی فرانسوی و بین‌المللی را به فارسی برگردانده که از آن جمله می‌توان به ترجمه‌ی کتاب‌های «نظریه‌ها در روانشناسی اجتماعی»، «جامعه‌شناسی ادبیات» و «ملاقات تمدن‌ها» اشاره کرد.

بخشی از کتاب گفتم از پیدا و پنهان

«شبی از شب‌های تابستان که من به عادت همیشه با پهن شدن سایۀ غروب بر شهر روی پشت‌بام می‌رفتم و آن را آب‌پاشی می‌کردم تا بام کاه‌گلی برای انداختن جاها خنک و آماده باشد، مامان از من خواست برای انداختنِ رختخواب‌ها با او همراهی کنم. من با او بالا رفتم و نظاره‌گرِ پهن کردن تشک‌ها روی حصیرها شدم. وقتی نوبت به تشک محمود رسید، دیدم با انگشت‌هایش محتوای تشک پنبه‌ای را به‌اصطلاح "قلمبه‌سلمبه" می‌کند. بسیار متعجب شدم و علّت این کار را از او پرسیدم. در پاسخ به من گفت: "برای اینکه بفهمه زندگی به این راحتیام نیس". سپس اضافه کرد "باید از حالا به فکر زندگی باشه". این روش آموزشی و تربیتیِ بدیع که در فکر بچگانۀ من نمی‌گنجید، تا مدت‌ها ذهن مرا به خود مشغول می‌داشت و نگاه مرا نسبت به برادر بزرگم دچار سردرگمی می‌کرد. من هنوز از دیدن این صحنۀ ابتکاریِ غیردوستانه که به ذهن هیچ مادری نمی‌رسد، در عجب هستم.

ازدواج دوم محمود، با خانمی بود به‌نام محترم؛ زنی جذّاب و خوش‌هیکل و به اصطلاح "یه‌پا مرد" که با یک دختربچه در بغل و یک پسربچه در شکم، برای خرید گوشت عصرها به دکّان قصابی محمود زیر سقاخانۀ آینه می‌آمد، عاشق محمود شد؛ کمی پایین‌تر از دکّان، منزل ابوالحسن صبا بود که ما هر وقت رد می‌شدیم صدای ویولونش را از پشت پنجرۀ خانه‌اش می‌شنیدیم.»