کتاب روانکاوی اگزیستانسیال

کتاب روانکاوی اگزیستانسیال (درآمدی معاصر) نوشته ام. گای تامپسون، رابطه‌ی میان رنج انسان، شناخت خود و تجربه‌ی درمان را در پیوند فلسفه‌ی اگزیستانسیال و روانکاوی بررسی می‌کند. نویسنده پرسشی محوری پیش می‌کشد: رابطه‌ی درمانی چگونه می‌تواند بدون تبدیل‌شدن به مجموعه‌ای از دستورالعمل‌ها، فضایی برای مواجهه‌ی صادقانه با خود باشد؟ ارسطو میرانی این کتاب را ترجمه کرده است و بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه آن را منتشر کرده است. تامپسون ضمن بازخوانی اندیشه‌های فروید و سارتر، تجربه‌های شخصی و آموزش خود نزد آر. دی. لینگ را نیز شرح می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روانکاوی اگزیستانسیال

کتاب روانکاوی اگزیستانسیال نوشته ام. گای تامپسون، معرفی برداشت نویسنده از پیوند دو حوزه‌ای است که نسبتشان همواره محل اختلاف بوده است. تامپسون نه خواهان کنارگذاشتن میراث فروید است و نه فلسفه‌ی اگزیستانسیال را به اندیشه‌های یک فیلسوف محدود می‌کند. نویسنده از نیچه، هایدگر و سارتر بهره می‌گیرد و نقش لینگ را در شکل‌گیری دیدگاه خود شرح می‌دهد. مسئله‌ی اصلی، حفظ مفاهیم ناهشیار و انتقال همراه با بازاندیشی در معنای آن‌هاست؛ به‌گونه‌ای که شخص مراجع پشت توضیح‌های انتزاعی درباره‌ی ذهن ناپدید نشود. نویسنده بحث‌های نظری را کنار خاطراتی از جابه‌جایی، فقدان مادر، تجربه‌ی جنگ و آشنایی با متون فلسفی قرار داده است. این خاطرات توضیح می‌دهند که دغدغه‌های اضطراب، تنهایی و معنا چگونه برای او به پرسش‌هایی شخصی تبدیل شده‌اند. تامپسون از همین مسیر به اهمیت شخصیت درمانگر می‌رسد و رابطه‌ی درمانی را مواجهه‌ی دو انسان می‌داند، نه اجرای نقشی ازپیش‌تعیین‌شده. نویسنده همچنین میان درمانی که صرفاً حساسیتی اگزیستانسیال دارد و روانکاوی‌ای که ریشه‌های فلسفی خود را جدی می‌گیرد، تمایز گذاشته است.
کتاب روانکاوی اگزیستانسیال چهار فصل دارد. فصل نخست، روانکاوی اگزیستانسیال چیست؟، معنای اصطلاح اصلی و تفاوت این شیوه با دیگر درمان‌های اگزیستانسیال را روشن می‌کند. فصل دوم، سارتر و روانکاوی، به ناهشیار، آزادی و مسئله‌ی تغییر اختصاص دارد. فصل سوم، فراز و نشیب‌های اصالت، صداقت با خود را در ارتباط با اندیشه‌های فروید، وینیکات، بیون و لکان دنبال می‌کند. فصل چهارم، زوال شخص در روانکاوی، مسئله‌ی کم‌رنگ‌شدن بُعد شخصی رابطه‌ی درمانی را بررسی کرده است. مسیر بحث از تعریف اصطلاح‌ها فراتر می‌رود و به پیامدهای آن‌ها برای فهم درمان می‌رسد. تامپسون به‌جای ارائه‌ی گزارش لفظ‌به‌لفظ جلسات یا نمایش یک فن مشخص، توضیح می‌دهد که چرا گفت‌وگو و پیوند میان درمانگر و مراجع برای او بنیادی‌اند. خواننده با دفاع نویسنده از یک شیوه‌ی مشخص مواجه می‌شود، نه گزارشی بی‌موضع از همه‌ی مکاتب. دیدگاه‌های انتقادی درباره‌ی تشخیص و مفاهیم روانکاوانه نیز در همین چارچوب مطرح شده‌اند. این کتاب از مخاطب انتظار دارد نسبت میان اصطلاح‌های نظری و تجربه‌ی انسانی را دنبال کند و تفاوت پذیرش یک مفهوم با پذیرش تفسیر متعارف از همان مفهوم را در نظر بگیرد.

خلاصه کتاب روانکاوی اگزیستانسیال

کتاب روانکاوی اگزیستانسیال درمان را فرصتی برای شناخت عمیق‌تر خواسته‌ها، ترس‌ها و شیوه‌ی زیستن معرفی می‌کند. تامپسون معتقد است انسان ممکن است از انگیزه‌های خود ناآگاه باشد، اما این ناآگاهی لزوماً به معنای وجود شخص دیگری در اعماق ذهن نیست. نویسنده از نقد سارتر بر نظریه‌ی ناهشیار کمک می‌گیرد تا مسئولیت، انتخاب و خودفریبی را دوباره وارد بحث روانکاوی کند. اصالت در این چارچوب، به صداقت با خود و فاصله‌گرفتن از نقاب‌هایی مربوط است که برای رضایت دیگران شکل گرفته‌اند. اضطراب نیز در برداشت او صرفاً نشانه‌ای برای حذف‌کردن نیست؛ فهم معنای اضطراب بخشی از مواجهه با زندگی است. تامپسون درنهایت بر رابطه‌ای تکیه دارد که در آن درمانگر و مراجع بتوانند بدون پناه‌بردن به دستورالعمل‌های ثابت گفت‌وگو کنند. نویسنده نقش عشق و فقدان عشق را نیز در فهم رنج و امکان تغییر برجسته کرده است.

چرا باید کتاب روانکاوی اگزیستانسیال را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب روانکاوی اگزیستانسیال را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت روانکاوی اگزیستانسیال و درمان‌های اگزیستانسیال غیرروانکاوانه را توضیح می‌دهد.
• بحث درباره‌ی اصالت، ارتباط صداقت با خود و تجربه‌ی درمان را روشن می‌کند.
• بازخوانی نقد سارتر، زمینه‌ی بررسی نسبت ناآگاهی از انگیزه‌ها و مسئولیت شخصی را فراهم می‌کند.
• خاطرات نویسنده، ارتباط تجربه‌های زندگی و شکل‌گیری نگرش درمانگر را نشان می‌دهند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب روانکاوی اگزیستانسیال به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• روان‌درمانگرانی که به جایگاه شخص در رابطه‌ی درمانی توجه دارند.
• دانشجویان روان‌شناسی و فلسفه که پیوند اندیشه‌های سارتر و فروید را دنبال می‌کنند.
• خوانندگانی که به بحث‌های اصالت، آزادی، خودفریبی و معنای رنج علاقه دارند.

بخشی از کتاب روانکاوی اگزیستانسیال

«فرضیهٔ من این است که واژه‌های «شخصی» و «اگزیستانسیال» در راستای این پژوهش باید مترادف تلقی شوند. هم مکاتب روان‌تحلیلی و هم غیرروان‌تحلیلیِ درمان، سرشار از تکنیک‌ها هستند. نمی‌گویم که این تکنیک‌ها جایگاهی ندارند. من توصیه‌های فنی فروید، به‌ویژه تداعی آزاد، بی‌طرفی، پرهیز، و انتقال را با رویکرد اگزیستانسیال در هدایت درمان سازگار می‌دانم. اما حتی این اصول فنی نیز توسط روان‌تحلیلگران به‌شدت بدفهمیده شده‌اند، به‌گونه‌ای که آن‌ها را به‌صورت دستورالعمل‌های سفت‌وسختی تعبیر کرده‌اند که از تحلیلگر انتظار می‌رود طبق آن‌ها رفتار کند تا روان‌تحلیلگر شمرده شود. درواقع فروید به‌روشنی گفته بود توصیه‌های فنی‌اش باید با شخصیت هر تحلیلگر سازگار شود. او هرگز نگفت که شخصیت تحلیلگر باید مطابق با توصیه‌های فنی‌اش تغییر کند. بااین‌حال، این دقیقاً همان کاری است که تحلیلگران عموماً انجام می‌دهند. تقریباً تمام مکاتب روان‌درمانی‌ای که پس از فروید پدید آمدند، چه رفتاری، چه شناختی و حتی بسیاری از مکاتب درمان اگزیستانسیالِ غیرروان‌تحلیلیِ معاصر، همین مسیر را دنبال کرده‌اند.
از دید من، روانکاوی اگزیستانسیال اساساً گفت‌وگومحور است، نه فنی. گفت‌وگو یک تکنیک نیست. گفت‌وگو خودانگیخته، راحت، کنجکاوانه، بدون قضاوت و با ذهنی باز است. این‌ها قانون نیستند. این شیوهٔ گفت‌وگوی طبیعی ما با دیگران است. گفت‌وگو صمیمانه‌ترین فعالیتی است که دو انسان می‌توانند با هم انجام دهند. واژهٔ «صمیمی» هم اسم است هم فعل. رابطهٔ ما ممکن است صمیمی باشد، و همچنین ممکن است که من چیزی را با شما در میان بگذارم. فعل «to intimate» یعنی گفت‌وگو کردن، درگیر شدن در مکالمه. به همین دلیل است که اعتراف، وقتی انسانی روح خود را برای انسانی دیگر آشکار می‌سازد، در آیین کاتولیک آن‌قدر اهمیت دارد. این درمان با گفت‌وگو قلب روانکاوی است؛ به همین دلیل من فروید را شاید نخستین روانکاو اگزیستانسیال می‌دانم. او این موضوع را فهمیده بود. اما بیشترِ پیروانش نه.»