کتاب تئاتر حافظه

کتاب تئاتر حافظه (Memory theater) نوشته سایمون کریچلی و ترجمه قاسم نجاری است و بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه آن را منتشر کرده است. این رمان مرز میان خاطره، فلسفه، شوخی و اضطراب را به هم می‌زند. راوی با جعبه‌هایی از یادداشت‌ها و دست‌نوشته‌های یک فیلسوف درگذشته روبه‌رو می‌شود و به ایده‌ای می‌رسد که هم فکری است و هم هراس‌آور؛ اینکه آیا می‌توان برای زندگی و مرگ انسان‌ها نقشه‌ای از پیش ترسیم کرد؟ این پرسش، فضای رمان را به مسیری پرارجاع، رازآلود و درعین‌حال بازیگوش می‌برد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تئاتر حافظه اثر سایمون کریچلی

کتاب تئاتر حافظه نوشته‌ی سایمون کریچلی رمانی است که در مرز میان داستان، تأمل فلسفی و بازی با هویت حرکت کرده است. شخصیت اصلی نامی همسان با نویسنده دارد و این شباهت از همان ابتدا فضای کتاب را لغزنده می‌کند. ماجرا با اضطراب مرگ، بی‌خوابی و کشف چند جعبه از یادداشت‌های فیلسوفی فرانسوی آغاز می‌شود؛ جعبه‌هایی که فقط اسناد دانشگاهی یا خاطرات شخصی نیستند؛ بلکه دروازه‌ای به تاریخ حافظه، سنت‌های هرمسی، فلسفه‌ی هگل و ایده‌ی تئاتری می‌شوند که قرار است ذهن انسان را به‌شکل فضا، تصویر و نظم بازسازی کند. این کتاب مدام میان فضای جدی و شوخ‌طبعانه رفت‌وآمد می‌کند.

تئاتر حافظه فقط بر یک معما تکیه ندارد. اثر، کتابخانه‌ای زنده از نام‌ها، ایده‌ها و اشاره‌ها می‌سازد؛ از افلاطون و هگل تا جوردانو برونو، هایدگر، دریدا و رورتی. این ارجاعات صرفاً برای نمایش دانش نیستند؛ بخشی از سازوکار روایت‌اند. راوی در جست‌وجوی معنای تئاتر حافظه هم به گذشته‌ی فلسفه سر می‌زند و هم به حافظه‌ی زخمی خودش. در نتیجه این کتاب هم‌زمان درباره‌ی مرگ، فراموشی، میل به نظم‌دادن به جهان و وسوسه‌ی دانستنِ پایان است. فضای این اثر گاهی شبیه پرونده‌ای کارآگاهی می‌شود، گاهی به کابوس نزدیک می‌شود و گاه به گفت‌وگویی طعنه‌آمیز با تاریخ اندیشه بدل می‌شود.

کتاب تئاتر حافظه تجربه‌ای است از خواندن متنی که نمی‌خواهد فقط یک داستان خطی باشد. روایت از دل دست‌نوشته‌ها، نقشه‌ها، خواب‌ها، توهم‌ها و یادآوری‌ها پیش می‌رود و مدام این سؤال را زنده نگه می‌دارد که حافظه تا کجا ابزار شناخت است و از کجا به دام بدل می‌شود. حضور طنز در کنار ترس از مرگ، یکی از ویژگی‌های مهم این کتاب است. این کتاب نه در پی توضیح کامل همه‌چیز است و نه می‌خواهد ابهام را از بین ببرد؛ برعکس، ابهام را به بخشی از تجربه‌ی خواندن تبدیل می‌کند و با کمک آن تصویری ناآرام از ذهن، تاریخ و سرنوشت می‌سازد.

خلاصه داستان تئاتر حافظه

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
راوی که نامش سایمون کریچلی است، با بی‌خوابی، ترس از مرگ و خاطره‌ی حادثه‌ای قدیمی دست‌وپنجه نرم می‌کند. او هنگام جمع‌کردن وسایلش در دانشگاه به جعبه‌هایی از دست‌نوشته‌های میشل آر، فیلسوفی درگذشته، برمی‌خورد. بررسی این جعبه‌ها او را به مجموعه‌ای از یادداشت‌ها، نقشه‌ها و طرح‌هایی می‌رساند که به ایده‌ی تئاتر حافظه مربوط هستند؛ ایده‌ای که حافظه را به‌صورت فضایی معماری‌شده و قابل‌مرور تصور می‌کند. ماجرا وقتی تیره‌تر می‌شود که راوی با نمودارهایی روبه‌رو می‌شود که زندگی و مرگ فیلسوفان را ثبت کرده و یکی از آن‌ها به خود او مربوط است. جست‌وجوی فکری راوی کم‌کم به بحرانی روانی و وجودی گره می‌خورد.

چرا باید کتاب تئاتر حافظه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تئاتر حافظه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب ایده‌ی حافظه را فقط به یادآوری شخصی محدود نمی‌کند و آن را به تاریخ، معماری، فلسفه و خیال پیوند می‌دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب با شکل متفاوتی از روایت روبه‌رو می‌شود که معما، ارجاع فکری و اضطراب وجودی را کنار هم گذاشته است.
• کتاب حاضر ترس از مرگ و فراموشی را از زاویه‌ای پیش می‌برد که هم ذهنی است و هم روایی.
• این کتاب برای کسانی مناسب است که به پیوند میان اندیشه و داستان علاقه دارند و به‌دنبال متنی پرجزئیات و غیرقابل‌پیش‌بینی هستند.
• ارجاعات فراوان کتاب می‌تواند مسیرهایی تازه برای دنبال‌کردن نام‌ها، ایده‌ها و سنت‌های فکری باز کند.
• حضور طنز در کنار فضای تیره و ناآرام، تجربه‌ی خواندن را از یکنواختی دور نگه می‌دارد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تئاتر حافظه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به داستان‌هایی که با هویت، حافظه و مرگ مرتبط هستند.
• خوانندگانی که به فلسفه و تاریخ اندیشه علاقه دارند و دوست دارند این مفاهیم را در دل اثری داستانی دنبال کنند.
• کسانی که از متن‌های پرارجاع و معماگونه لذت می‌برند.
• مخاطبانی که به فضاهای ذهنی، کابوس‌وار و شخصیت‌های ناآرام علاقه دارند.

درباره سایمون کریچلی

سایمون کریچلی (Simon Critchley) متولد ۲۷ فوریه‌ی ۱۹۶۰ در لچ‌ورث انگلستان، فیلسوف انگلیسی و استاد فلسفه بوده است. او به‌عنوان یکی از فیلسوفان اثرگذار معاصر شناخته می‌شود. این نویسنده در نوجوانی به تاریخ باستان علاقه‌مند شد و پس از تجربه‌ی کارهای مختلف (ازجمله کار در کارخانه‌ی داروسازی و حضور در صحنه‌ی نوپای موسیقی پانک انگلستان) در ۲۲سالگی وارد دانشگاه شد. ابتدا در دانشگاه اِسِکس ادبیات خواند؛ سپس به فلسفه روی آورد و رساله‌ی دکتری‌اش پایه‌ی نخستین کتاب مهم او، اخلاق واسازی، شد.

کریچلی نویسنده‌ای پرکار با بیش از ۲۰ تک‌نگاری بوده و آثارش حوزه‌هایی متنوع مانند مرگ فیلسوفان، تراژدی یونانی، خودکشی، فوتبال و... را در بر گرفته است. «فیلسوفان مرده» از مشهورترین کتاب‌های اوست که به زندگی، مرگ و آخرین کلمات حدود ۱۹۰ فیلسوف می‌پردازد. کتاب‌های «تئاتر حافظه» (Memory theater)، «آموزه‌های هملت»، «به چه فکر می‌کنیم وقتی به فوتبال فکر می‌کنیم»، «تراژدی: ما و یونانیان» و «چگونه از زندگی دست بشوریم و دلشوره آغاز کنیم» نیز نوشته‌ی سایمون کریچلی است.

او از مدافعان جدی حضور فلسفه در عرصه‌ی عمومی است و بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۱ مدیریت بخش سنگ در نیویورک تایمز را بر عهده داشته است؛ بستری که گفت‌وگوهای فلسفی را برای مخاطبان گسترده‌تری قابل‌دسترس کرد. نوشته‌های سایمون کریچلی با پیونددادن فلسفه به زندگی روزمره، فرهنگ عامه و تجربه‌ی انسانی شناخته می‌شود.

جوایز و افتخارات کتاب تئاتر حافظه

کتاب تئاتر حافظه یکی از بهترین کتاب‌های سال ۲۰۱۵ به انتخاب مجله‌ی پابلیشرز ویکلی و نیز یکی از بهترین رمان‌های نخستِ پاییز ۲۰۱۵ به انتخاب لایبرری ژورنال بوده است.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره کتاب تئاتر حافظه

پابلیشرز ویکلی: این رمان بدیع، نکته‌سنجانه و به‌طرزی غیرمنتظره تأثیرگذار است. کتاب حاضر آنقدر کوتاه است که می‌توان آن را در یک نشست خواند، اما پرسش‌هایی که نویسنده‌ـ‌راوی درباره‌ی پیامدهای آغشته‌بودن روح به تاریخ مطرح می‌کند، تا مدت‌ها در ذهن باقی خواهد ماند.

بخشی از کتاب تئاتر حافظه

«جایی دیگر. جایی دور. اینجا به درد نمی‌خورد. انزوا. شاید یک جزیره. اما کدام یکی‌شان؟ کلی جزیره هست (مگر خودم اهل جزیره نبودم؟) حداقل نیاز به محیطی داشتم که هوا در آن بچرخد. یک جای کوچک. کارِ زیادی می‌بُرد. این کار، یک تئاتر حافظهٔ ایستای دیگر نبود، بلکه دستگاهی زنده بود که قدرتش به‌واسطهٔ جزر و مدِّ مدامِ امواج تولید می‌شد. قدرتش را از ماه می‌گرفت. شروع کردم به کشیدن نقاشی‌های رنگی برای یک‌جور سیستم پروجکشن سینمایی. باید آنالوگ‌های متحرک و مصوری برای تمامیت تاریخ جهان پیدا می‌کردم که بشود آن‌ها را روی یک منظرهٔ خاصِ از پیش‌آماده پروجکت کرد. جایی که از آن حرف می‌زنم، می‌توانست یک‌جور باغ باشد اما باغی که همهٔ درختانش جوری بریده شده تا ریشه‌هایشان را نمایان کند و علف‌های سیاه خاصی روی تراس‌های باریک که به مرور تصاویر پروجکت‌شده را در خود جذب می‌کنند و سپس خودْ آن‌ها را دوباره پروجکت می‌کنند. بهشت. اما از آخر به اول. عدنی که پر است از همهٔ هبوط‌کردگان. مدت‌ها پس از مرگم، همهٔ عناصر تاریخ جهان با این باغ ترکیب می‌شدند و اندام‌واره‌ای مصنوعی اما زنده را تشکیل می‌دادند. می‌توانستم به وضوح ببینمش. دستگاهی که از تاریخ برای تولید طبیعت استفاده می‌کند. همچون یک خورشید ثانیِ ساختگی در هستی می‌ماند. که درنهایت، بدل به خورشید حقیقی می‌شد.»