کتاب عنوان بندی فیلم (تیتراژ)

«عنوان‌بندی فیلم (تیتراژ)» کتابی به قلم آزاده توماج‌نیا (-۱۳۶۰) است که تاریخچه عنوان‌بندی در فیلم و جایگاهش را در گرافیک معاصر ایران و به طور ویژه در سینمای ایران بررسی کرده‌است. در بخشی از این اثر می‌خوانید: عنوان‌بندی چیز کم‌اهمیتی نیست. در بسیاری فیلم‌ها عنوان آن‌ها بدل می‌شود به یک زبان و خاطره‌ی جمعی میان اهالی سینما. در روزگار ما فیلم ماتریس نمونه‌ای بسیار مثال‌زدنی است، با آن رقم‌ها (دیجیت‌ها) که هم‌چون قطره‌های باران روی شیشه به پایین سر می‌خورند و تمامی ندارند و یک بافت ایجاد کرده‌اند. هیچکاک از استادانی بود که به عنوان‌بندی فیلم‌هایش اهمیت فراوانی می‌داد: عنوان‌بندی روانی (روح) با استفاده از آن خطوط منحنی، به‌خوبی فضای ناشی از حضور نیروی مخوف جنون را القا می‌کرد. در سینمای کلاسیک هالیوود اولاً به‌دلیل حاکمیت اصل تخصص ساختن عنوان‌بندی (مانند هر کار دیگر) به اهل فن سپرده می‌شد و در ثانی حضور این اهل فن مثلاً در عرصه‌ی ساخت عنوان‌بندی، به اثرگذاری هرچه بیشتر عنوان‌بندی‌های ساخته‌شده می‌انجامید. واقعاً هیچ کس نمی‌تواند عنوان‌بندی " نه ساعت به راما" را دیده باشد و تحت تأثیر آن قرار نگرفته باشد. این عنوان‌بندی را سائول باس ساخت. فرم جذاب این کار چنان است که حتی می‌توان آن را یک فیلم مستقل (چیزی نظیر یک ویدیوــ کلیپ موفق) قلمداد کرد. در سینمای ایران هم البته عده‌ی اندکی از فیلم‌سازان به عنوان‌بندی چنان‌که باید بها داده‌اند که در میان کارهایی که در یاد مانده می‌توان به عنوان‌بندی فیلم‌هایی چون قیصر، تنگنا، شازده احتجاب، سردی آهن (مستند و کوتاه) و چندتایی از فیلم‌های تولید کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان اشاره کرد؛ البته نباید از یاد برد که فیلم‌های «کانونی» به دلیل بهره‌جستن کانون از گرافیست‌های برجسته‌ای هم‌چون قباد شیوا، فرشید مثقالی، عباس کیارستمی (که اصلاً کار در سینما را با پوستر قیصر؛ آغاز کرد) و ابراهیم حقیقی، از نظر عنوان‌بندی فیلم‌ها برتری قابل ملاحظه‌ای داشتند و باعث غنای این بخش از کار سینما در کل سینمای ایران شدند.