کتاب مختلف‌ الاضلاع

کتاب مختلف‌ الاضلاع متنی نمایشی از سهند خیرآبادی است که در آن دو بازیگر روی صحنه، به چهره‌های مختلف تاریخ و ادبیات و هنر بدل می‌شوند؛ به شخصیت‌هایی مثل کشیش و فرانسیسکو گویا، دُن‌کیشوت و سانچو پانزو، هیتلر و هیملر، سوفوکل و محمد چرم‌شیر و در پایان سهراب شهید ثالث و سوزن‌بان. نویسنده با کنار هم‌ گذاشتن این چهره‌های نامتجانس، جهانی چندضلعی می‌سازد که در آن هیچ روایت واحد و مطمئنی از تاریخ و حقیقت باقی نمی‌ماند و مخاطب با لایه‌های مختلف قدرت، خشونت، هنر و حافظه روبه‌رو می‌شود. نشر شورآفرین این متن را منتشر کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مختلف‌ الاضلاع

نمایشنامه‌ی مختلف‌ الاضلاع اثر سهند خیرآبادی، درامی فلسفی و ساختارگرا است که بر پایه‌ی تغییر نقش دو بازیگر در طول چندین صحنه بنا شده تا مفهوم حقیقت و تاریخ را از زوایای گوناگون واکاوی کند. کتاب با مناظره‌ی میان یک کشیش و فرانسیسکو گویا درباره‌ی نسبت هنر و قدرت آغاز می‌شود و با تبدیل بازیگران به شخصیت‌های نمادینی چون دُن‌کیشوت و سانچو، هیتلر و هیملر، و حتی چهره‌های ادبی نظیر سوفوکل و محمد چرم‌شیر ادامه می‌یابد. خیرآبادی در این اثر، مفاهیم بنیادینی همچون جاودانگی، صلح، جنگ و جایگاه نویسنده را در برابر تندباد تاریخ به چالش می‌کشد و با رویکردی چندوجهی، مرز میان واقعیت و بازنمایی را کمرنگ می‌کند. در نهایت، با حضور سهراب شهیدثالث و سوزن‌بان، روایت به سمت آدم‌های حاشیه‌ای و فراموش‌شدگان تاریخ سوق می‌یابد تا بر این ایده تأکید کند که دنیا نه شکلی منظم، بلکه همانند عنوان کتاب، روایتی مختلف‌ الاضلاع و متکثر است که در آن هر ضلع، بخشی از حقیقتِ پنهانِ بشر را نمایندگی می‌کند.

خلاصه کتاب مختلف‌ الاضلاع

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند! 

در مختلف‌ الاضلاع، سهند خیرآبادی با استفاده از فرم نمایش دو نفره، مجموعه‌ای از صحنه‌های پیوسته می‌سازد که هر کدام حول یک جفت شخصیت تاریخی یا ادبی می‌چرخد و یک محور فکری را پیش می‌کشد. در صحنه‌ی نخست، کشیش و فرانسیسکو گویا روبه‌روی هم قرار گرفته‌اند. کشیش خود را جانشین خدا روی زمین می‌داند و وظیفه‌ی کلیسا را کشتن خطاهای همیشگی انسان معرفی می‌کند و گناه را در قالب هفت گناه کبیره دسته‌بندی می‌کند. گویا در مقابل، خود را همکار خداوند روی زمین می‌نامد و کار هنرمند را هم‌سنگ آفرینش می‌بیند. در صحنه‌ی بعد، همان دو بازیگر به دُن‌کیشوت و سانچو پانزو تبدیل می‌شوند و زنجیره‌ای از پرسش و پاسخ‌های ظاهرا ساده اما لایه‌دار شکل می‌گیرد. دُن‌کیشوت از سانچو می‌پرسد صلح بهتر است یا جنگ، مرگ بهتر است یا زندگی، حیوان بهتر است یا انسان. این بازی زبانی، به بحثی درباره‌ی فقط زنده‌بودن در برابر زندگی‌کردن، مرگ اول (در جسم) و مرگ دوم (در خاطره)، و ماندگاری احمق‌ها و شجاع‌ها در حافظه‌ی جمعی می‌رسد. در بخش هیتلر و هیملر، محور اصلی، فاصله‌ی میان اغراق و واقعیت در روایت جنگ است. آن‌ها درباره‌ی جاودانگی، نقش مرگ در شهرت، نسبت فیلسوفان و شاگردان جنگ‌طلب‌شان گفت‌وگو می‌کنند. هیتلر از نقاشی‌هایش، ردشدن از دانشگاه هنر، و این تصور که شاید اگر زبان منتقدانش کمی اغراق‌آمیزتر بود، جنگی در کار نبود، حرف می‌زند...

چرا باید کتاب مختلف‌ الاضلاع را بخوانیم؟

خواندن مختلف‌ الاضلاع به‌خاطر شیوه‌ی خاص کنار هم‌ گذاشتن شخصیت‌های تاریخی، ادبی و هنری، تجربه‌ای متفاوت از مواجهه با تاریخ و هنر فراهم می‌کند. این کتاب، همزمان چند سطح را پیش می‌برد: سطح طنز و بازی زبانی، سطح تأمل فلسفی و تاریخی، و سطحی که در آن، خود تئاتر و نوشتن زیر ذره‌بین قرار می‌گیرد. برای کسانی که به تئاتر، تاریخ اندیشه، و نسبت هنر و قدرت علاقه‌مند هستند، این متن می‌تواند میدان بازی و فکر باشد؛ متنی که هم امکان اجرا روی صحنه را دارد و هم به‌ عنوان اثری خواندنی، ذهن را درگیر می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این نمایش‌نامه به کسانی پیشنهاد می‌شود که به تئاتر و نمایش‌نامه‌خوانی، تاریخ هنر و ادبیات، و بحث‌های فلسفی علاقه‌مند هستند. همین‌طور به دانشجویان و علاقه‌مندان رشته‌های تئاتر، ادبیات نمایشی، و مطالعات فرهنگی که در پی متنی برای تحلیل، اقتباس یا اجرا هستند، این کتاب را توصیه می‌کنیم.

درباره سهند خیرآبادی

سهند خیرآبادی، نویسنده، کارگردان و پژوهشگر هنر در سال ۱۳۶۷ متولد شد. او دکترای فلسفه‌ی هنر دارد و در آثار نمایشی‌ای که روی صحنه برده یا نوشته، اغلب در پی پیوند میان مفاهیم فلسفی و کمدی بوده که باعث شده سبکی متمایز و خاص خود پیدا کند. خیرآبادی با نگارش و اجرای آثاری همچون «دراماتورژ»، «پیانیستولوژی»، «مستخدم» و «این دنیا یه کنسرت... به من بدهکاره»، توانسته است مخاطبان بسیاری جذب کند. آثار او در مرز میان واقعیت و انتزاع قرار می‌گیرند و با زبانی گزنده و ساختاری خلاقانه، دغدغه‌های انسان معاصر را واکاوی می‌کنند.

بخشی از کتاب مختلف‌ الاضلاع

«کشیش: کاری که ما می‌کنیم، خیلی سخته فرانسیسکو.

گویا: چطور؟

کشیش: ما نه تنها باید گناه‌های شما، که از گناهِ آدم اول تا انسانِ الانُ روی دوشِ خودمون بکشیم. شغلِ ما، جنگ با تاریخِ اشتباهاتِ بشریه گویا.

گویا: با همین سلاح؟

کشیش: اگر مسیح فقط با محبت می‌تونست بر اشتباهات بشر فائق بیاد هرگز از سلاح استفاده نمی‌کرد.

گویا: و شما هم همینطور؟

کشیش: و ما هم همینطور.

گویا: حالا چقدر تونستین جلوی این اشتباهاتُ بگیرین؟

کشیش: ما جلوی اشتباهاتِ انسانی رو نمی‌گیریم، ما خطاهای همیشگی انسان رو می‌کُشیم. از اولین آدم، تا آخرینِ اونا.

گویا: دومین اشتباه مالِ کی بود؟

کشیش: خود آدم.

گویا: سومی؟

کشیش: قابیلِ آدم.

گویا: چهارمی؟

کشیش: توقع ندارین که همه‌رو به ترتیب تا...

گویا: چرا... دارم. تا ندونی که نمی‌تونی جلوشونُ بگیری.»