کتاب عطار و عطر جنون

کتاب عطار و عطر جنون نوشته‌ی فرزام پروا، از منظر باستان‌شناسی ادبی و روانکاوی به بررسی آثار فریدالدین عطار نیشابوری می‌پردازد و تلاش می‌کند پیوندهای میان شعر عرفانی ایرانی و مفاهیم روانکاوی مدرن را آشکار کند. کتاب پیش‌رو با رویکردی تحلیلی و مقایسه‌ای، به سراغ غزلیات و مثنوی‌های عطار رفته و کوشیده لایه‌های پنهان معنایی و روانی آثار او را واکاوی کند. این اثر توسط انتشارات نگاه منتشر شده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب عطار و عطر جنون

کتاب عطار و عطر جنون نوشته‌ی فرزام پروا، اثری پژوهشی است که در آن آثار فریدالدین عطار نیشابوری از زاویه‌ی باستان‌شناسی ادبی و روانکاوی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. این کتاب با نگاهی نو به پیوندهای میان عرفان ایرانی و روانکاوی غربی، به‌ویژه اندیشه‌های فروید و لکان، می‌پردازد و تلاش می‌کند نشان دهد چگونه مفاهیم بنیادین روانکاوی، مانند ناخودآگاه، جنون، و ساختارهای زبانی، در شعر و اندیشه‌ی عطار بازتاب یافته‌اند. هر یک از فصل‌های کتاب به پرسش‌هایی بنیادین درباره‌ی جایگاه عطار در ادبیات فارسی، ویژگی‌های شخصیتی و زبانی او، و تأثیر آثارش بر شاعران بعدی می‌پردازد. همچنین، به مقایسه‌ی تطبیقی میان عرفان شرقی و روانکاوی غربی پرداخته و تلاش کرده نقاط تلاقی و تفاوت‌های این دو حوزه را روشن کند. عطار و عطر جنون نه‌تنها به تحلیل متون عطار می‌پردازد، بلکه با رویکردی میان‌رشته‌ای، به بررسی تأثیرات اجتماعی، تاریخی و روانی زمانه‌ی عطار نیز توجه دارد.

خلاصه کتاب عطار و عطر جنون

کتاب عطار و عطر جنون با محوریت تحلیل آثار فریدالدین عطار، پیوندهای میان عرفان ایرانی و روانکاوی را بررسی می‌کند. فرزام پروا ابتدا با طرح پرسش‌هایی درباره‌ی جایگاه عطار در ادبیات فارسی و چرایی ناشناخته ماندن او نسبت به شاعران هم‌عصرش، زمینه‌ی بحث را فراهم می‌آورد. سپس با تکیه بر اشعار و مثنوی‌های عطار، به واکاوی مفاهیمی چون جنون، درد، شوریدگی و نقش آن‌ها در سلوک عرفانی می‌پردازد. در این مسیر، نویسنده نشان می‌دهد که چگونه عطار با بهره‌گیری از زبان ساده و تصاویر ملموس، توانسته است مفاهیم پیچیده‌ی روانی و عرفانی را بیان کند. کتاب به بررسی دال‌های مرکزی آثار عطار، مانند عشق، جان، درد، حیرت و سیمرغ می‌پردازد و نقش آن‌ها را در شکل‌گیری جهان‌بینی شاعر تحلیل می‌کند. همچنین، با مقایسه‌ی تطبیقی میان عرفان عطار و روانکاوی فروید و لکان، به شباهت‌ها و تفاوت‌های بنیادین این دو حوزه اشاره می‌کند. در بخش‌هایی از کتاب، به تأثیر عطار بر شاعران بعدی، به‌ویژه مولانا و حافظ، و همچنین به جایگاه ویژه‌ی کتاب‌هایی چون منطق‌الطیر و اسرارنامه پرداخته شده است. در نهایت، کتاب تلاش می‌کند نشان دهد که چگونه آثار عطار، با وجود گذر قرن‌ها، همچنان می‌توانند بر جان و روان انسان معاصر تأثیر بگذارند و راهی برای مواجهه با بحران معنای جهان امروز ارائه دهند.

چرا باید کتاب عطار و عطر جنون را بخوانیم؟

این کتاب نه‌تنها به تحلیل ادبی و معنایی اشعار عطار می‌پردازد، بلکه با پیوند دادن مفاهیم عرفانی و روانکاوی، دریچه‌ای نو به فهم لایه‌های پنهان شعر فارسی می‌گشاید. همچنین، با ارائه‌ی پرسش‌های بنیادین درباره‌ی جایگاه عطار و تحلیل تأثیرات اجتماعی و تاریخی زمانه‌ی او، به فهم عمیق‌تر از شعر و اندیشه‌ی این شاعر کمک می‌کند. خواننده با مطالعه‌ی این اثر می‌تواند با ساختارهای روانی و زبانی شعر عطار آشنا شود و دریابد که چگونه مفاهیمی مانند جنون، درد و شوریدگی، نه‌تنها در عرفان ایرانی، بلکه در روانکاوی مدرن نیز جایگاهی بنیادین دارند. 

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن عطار و عطر جنون را به علاقه‌مندان به ادبیات عرفانی، پژوهشگران حوزه‌ی روانکاوی، دانشجویان رشته‌ی ادبیات فارسی، و کسانی که دغدغه‌ی فهم عمیق‌تر پیوندهای میان شعر و روان را دارند، پیشنهاد می‌کنیم.

درباره فرزام پروا

فرزام پروا (متولد ۱۳۴۸)، روان‌پزشک، روانکاو و پژوهشگر ایرانی است که با پیوند دادن مفاهیم روانکاوی مدرن با ادبیات کلاسیک فارسی، رویکردی بدیع در مطالعات میان‌رشته‌ای پدید آورده است. او تخصص خود را در حوزه‌ی روان‌پزشکی با تمرکز بر اختلالات زبان به پایان رساند و پس از آن فعالیت حرفه‌ای خود را هم در روانکاوی و هم در پژوهش‌های ادبی پی گرفت. پروا را بنیان‌گذار روش «باستان‌شناسی ادبی» (Litarcheology) می‌دانند؛ حوزه‌ای که با تلفیق زبان‌شناسی، ریشه‌شناسی و روانکاوی، می‌کوشد لایه‌های ناخودآگاه متن را در آثار بزرگانی چون فردوسی، نظامی، سعدی، خیام و حافظ استخراج کند. او با نگارش مجموعه‌هایی همچون «فردوسی و کاخ حیرت» و «حافظ و رود جادو»، اسطوره‌ها و اشعار کهن را از منظر روانکاوانه بازخوانی کرده و در کتاب‌هایی نظیر «گمشده در آینه»، به تأمل در نسبت میان هنر و جنون پرداخته است. پروا در عرصه‌ی ترجمه نیز فعال است و آثاری از ایتالو کالوینو همچون «شوخی‌های کیهانی»، را به فارسی برگردانده است.

بخشی از کتاب عطار و عطر جنون

«کسانی که شعر "لعل تو داغی نهاد بر دل بریان من" را در آلبوم "شب، سکوت، کویر" محمد رضا شجریان می‌شنوند شاید به این نکته توجه نکنند که این شعر از کیست و چطور در این آلبوم ظاهر شده است. در صدای آسمانی شجریان، ما صدای شوریده‌ای را می‌شنویم که از ورای قرون و اعصار، ورای بیابان تفته و ریگ‌ها و خارهای کویر، ورای دانستن و سکوت کردن و از ورای شب و تاریکی و سیاهی‌های این جهان، ما را در این عصر خونین خودشیفته و خودآزار خطاب قرار داده است؛ شاعری فروتن و خاکسار که مراتب بالای خاکساری اش حتی کسانی چون «هلموت ریتر» را که عمری در راه او تحقیق کرده‌اند به خطا کشانده، و شخصیت خودش را نیز در پرده‌های سکوت و شب و کویر مخفی کرده است. شوریده‌ای از نیشابور، شهری در آستانهٔ کویر، که گویی تنها طنین صدای عاشقانه شجریان می‌تواند از کلام رازآلود و پر اسرارش گره بگشاید، نویسندهٔ "اسرارنامه" که وقتی دیوان غزلیاتش را می‌گشاییم، کلماتش به طور فریبنده‌ای ساده و تخت هستند، ما را از عظمت روحی که پشت آن کلمات قرار گرفته، غافل می‌کنند. گویی ما عادت داریم تنها هنگامی عظمت روح کسی را جدی بگیریم که چون نظامی و حافظ، در هنگام سرودن شعر، درها و مرواریدهایی را به جای کلمات به رشته کشیده باشد. دیوان او در سیاهی شب تیره، ساکت باقی می‌ماند، چون جان آتشین‌اش را در کلماتی نشانده که در وهله اول، از سیاهی و سکوت، سادگی و خلوصش را انتخاب کرده، کلماتی که کم تلالو، بی‌ادعا و عاری از خودنمایی به نظر می‌رسند.»