کتاب گونه شناسی ادبیات منظوم شیعی قبل از عصر صفوی
معرفی کتاب گونه شناسی ادبیات منظوم شیعی قبل از عصر صفوی
کتاب گونه شناسی ادبیات منظوم شیعی قبل از عصر صفوی نوشته اکرم کرمی و پژوهشی است که نشر امیرکبیر آن را منتشر کرده است. این کتاب به بررسی جریانها، قالبها و انواع شعر شیعی در ادبیات فارسی از آغاز تا پیش از استقرار حکومت صفوی میپردازد. نویسنده با رویکردی تحلیلی و توصیفی تلاش کرده است تا ضمن معرفی شاعران برجسته و جریانهای فکری به طبقهبندی گونههای مختلف شعر شیعی و تحلیل ساختار و محتوای آنها بپردازد. اثر حاضر با تکیه بر منابع خطی و جُنگهای ادبی به واکاوی نقش شعر در تبیین باورهای شیعی و جایگاه شاعران در تاریخ اجتماعی و فرهنگی ایران پرداخته است. نسخهی الکترونیکی این اثر را میتوانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.
درباره کتاب گونه شناسی ادبیات منظوم شیعی قبل از عصر صفوی اثر اکرم کرمی
کتاب گونه شناسی ادبیات منظوم شیعی قبل از عصر صفوی به قلم اکرم کرمی پژوهشی جامع دربارهی شکلگیری، رشد و تحول شعر شیعی در ادبیات فارسی تا پیش از عصر صفوی است. این کتاب با تمرکز بر قرنهای چهارم تا نهم هجری به بررسی جریانهای فکری، اجتماعی و سیاسی مؤثر بر شعر شیعی میپردازد و نقش شاعران برجستهای چون کسایی، قوامی رازی، ناصرخسرو، حسن کاشی و ابن حسام خوسفی را در این جریان تحلیل میکند. کتاب حاضر بر پایهی گونهشناسی ادبی استوار است و نویسنده با بهرهگیری از نظریهی انواع ادبی، ده نوع شعر شیعی را شناسایی و معرفی کرده است.
گونه شناسی ادبیات منظوم شیعی قبل از عصر صفوی علاوهبر تحلیل تاریخی به بررسی مضامین، قالبها و کارکردهای شعر شیعی در بستر تحولات اجتماعی و مذهبی پرداخته و جایگاه شعر را بهعنوان ابزاری برای تبلیغ و تثبیت باورهای شیعی برجسته کرده است. همچنین این کتاب با معرفی نسخههای خطی و جُنگهای ادبی به اهمیت منابع دستاول در پژوهش ادبیات منظوم شیعی اشاره کرده است. این اثر با هدف بررسی شعر شیعی بهمثابهی یک نوع ادبی، به تحلیل تاریخی و گونهشناسی این بخش از ادبیات فارسی میپردازد.
خلاصه کتاب گونه شناسی ادبیات منظوم شیعی قبل از عصر صفوی
نویسنده ابتدا به تعریف شیعه، شعر شیعی و شاعر شیعی پرداخته و سپس جریان شعر شیعی را از آغاز تا قرن نهم هجری بررسی کرده است. اکرم کرمی به نقش شاعران برجسته و شرایط اجتماعی و سیاسی تأثیرگذار بر شعر شیعی توجه کرده است. او در ادامه به طبقهبندی انواع شعر شیعی براساس محتوا میپردازد و ده گونهی اصلی را معرفی میکند؛ غدیریه، ساقینامه، ترجمهی سروده، سلامنامه، صلواتنامه، فتوتنامه، لعننامه، وفاتنامه، سوگندنامه، مناقبنامه، حماسهی دینی و مرثیه. اکرم کرمی با تحلیل نمونههایی از هر نوع، ویژگیهای ساختاری و محتوایی آنها را بررسی کرده و تأثیر این گونهشناسی را بر فهم بهتر شعر شیعی و جایگاه آن در ادبیات فارسی نشان داده است.
در بخش دیگری از کتاب توجه ویژهای به نوع ادبی ولایتنامه شده است؛ اثری که در دورهی پیش از صفوی بیشترین توجه شاعران را به خود جلب کرده است. نویسنده ساختار، زبان، مضامین و کارکردهای ولایتنامهها را تحلیل کرده و نشان داده است که این اشعار بیشتر بر انتقال مفاهیم ایدئولوژیک و روایی تأکید دارند تا جنبههای هنری و عاطفی. در نهایت کتاب حاضر با معرفی نسخههای خطی و منابع دستاول، اهمیت پژوهش در متون کمترشناختهشده را برجسته کرده است.
چرا باید کتاب گونه شناسی ادبیات منظوم شیعی قبل از عصر صفوی را بخوانیم؟
کتاب گونه شناسی ادبیات منظوم شیعی قبل از عصر صفوی تصویری از سیر تحول شعر شیعی در ادبیات فارسی ارائه میدهد و به طبقهبندی دقیق انواع شعر شیعی میپردازد؛ موضوعی که کمتر بهصورت نظاممند بررسی شده است. خواننده با مطالعهی این اثر با جریانهای فکری، اجتماعی و تاریخی مؤثر بر شعر شیعی آشنا میشود و میتواند نقش ادبیات را در تبیین و تثبیت باورهای مذهبی بهتر درک کند. همچنین معرفی نسخههای خطی و شاعران کمترشناختهشده افقهای تازهای برای پژوهشگران و علاقهمندان به ادبیات فارسی و تاریخ تشیع میگشاید.
خواندن کتاب گونه شناسی ادبیات منظوم شیعی قبل از عصر صفوی را به چه کسانی پیشنهاد میکنیم؟
این کتاب به پژوهشگران ادبیات فارسی، دانشجویان رشتههای الهیات و تاریخ، علاقهمندان به شعر مذهبی و کسانی که دغدغهی شناخت جریانهای فکری و اجتماعی تشیع در ایران را دارند، پیشنهاد میشود.
بخشی از کتاب گونه شناسی ادبیات منظوم شیعی قبل از عصر صفوی
«۱.۳. ولایتنامه چیست؟
ولایتنامه یک نوع ادبی کمتر شناختهشده در حوزهٔ شعر شیعی است که تعریفی جامع و مانع از آن وجود ندارد. مهران افشاری در مقالهٔ «جستوجویی در تاریخ مناقبخوانی و اشارهای به منظومهٔ علینامه» سعی میکند تعریفی از ولایتنامه بهدست دهد. وی ولایتنامه را نوعی ادبی میداند که مناقبخوانان یا مداحان در ساختن آن در قرن هشتم تبحر داشتهاند و اضافه میکند: «ولایتنامه به منظومههایی که دربارهٔ قهرمانیها، کرامتها و معجزههای علیبنابیطالب (ع) بوده، اطلاق میشده و البته غالب این ولایتنامهها آمیخته به افسانه و سخنان غیرواقعی بوده است» (افشاری، ۱۳۸۹: ۲۷). مهران افشاری برای استناد سخنان خویش، به کتاب تذکرهٔ الشعرایِ دولتشاه سمرقندی اشاره میکند و میگوید: «در سدهٔ نهم، دولتشاه سمرقندی دربارهٔ سلیمی تونی، شاعر قرن هشتم، گفته است «... و ولایتنامهها را چون او کسی ازجمله مداحان نظم نکرده» (دولتشاه سمرقندی، تذکرهٔ الشعراء: ۴۳۷). از سخنان او میتوان دریافت که در تاریخ ادب فارسی، ولایتنامه نام یک «نوع ادبی» یا بهسخن فرنگیها، «ژانر» بوده است. این نوع ادبی بهنظم بوده است» (افشاری، ۱۳۸۹: ۲۷).»