کتاب شرح شهادت آفتاب

کتاب شرح شهادت آفتاب نوشتهٔ خطیب خوارزمی و ترجمهٔ محمودرضا افتخارزاده است. انتشارات جامی این کتاب را روانهٔ بازار کرده است. این اثر ترجمهٔ کتاب «مَقتلُ الحسین» علیه‌السلام است که در ۱۵ فصل نوشته شده است.

درباره کتاب شرح شهادت آفتاب

کتاب شرح شهادت آفتاب را خطیب خوارزمی نوشته است؛ فردی که سفرهای علمی بسیاری داشته و در حوزه‌های حدیث ایران، عراق، حجاز، شام و مصر به شنیدن و نوشتن احادیث پرداخته است. گفته شده است که او برجسته‌ترین خطیب خوارزم بود و در آن دیار خطبه می‌خواند و لقب «اَخْطَبِ خوارزم» را داشت. او دارای آثار روایی، تاریخی، ادبی بسیاری بوده و در فضایل و مناقب خاندان پیامبر اسلام (ص) تألیفاتی دارد، کتاب «مَقْتَلُ الْحُسین (ع)» برجسته‌ترین اثر روایی تاریخی خطیب خوارزمی است که در آن همهٔ اخبار، روایات و احادیث با ذکر سلسلهٔ سند آمده است. این اثر شیوه‌ای ممتاز در تاریخ‌نگاری اسلامی است. بدیهی است که متدلوژی (روش‌شناسی) رجال و حدیث تسنن با علم رجال و حدیث شیعهٔ امامیه یکسان و برابر نیست، ازاین‌رو مترجم این اثر برجسته، در پاورقی‌ها به نقد سند و متن برخی اخبار و روایات کلامی تاریخی خوارزمی پرداخته و تا آنجا که دست یافته، منابع روایات مورداستناد خوارزمی را در پاورقی آورده است.

مَقتَل در لغت به‌معنی کشتن‌گاه و محل قتل است. این واژه در اصطلاح به بازگویی ماجرای به‌قتل‌رسیدن امامان اشاره دارد. در میان مقتل‌ها مقتل امام سوم شیعیان از همه مهم‌تر شده و بیشتر موردتوجه قرار گرفته است. مقتل‌الحسین (کشتن‌گاه حسین) نام دسته‌ای از کتب است که رویدادهای کربلا و کُشته‌شدن حسین بن علی در آن شرح داده شده است.

واقعهٔ کربلا جنگی بود که در تاریخ ۱۰ محرم سال ۶۱ هجری قمری (برابر با ۱۳ اکتبر ۶۸۰ میلادی) اتفاق افتاد. روز نبرد به روز عاشورا معروف شده است. این جنگ میان سپاه کم‌تعداد «حسین بن علی»، نوهٔ پیامبر اسلام و سپاه اعزامی از سوی «یزید»، خلیفهٔ اموی و در نزدیکی محلی به نام «کربلا» رخ داد. دلیل «یزید بن معاویه» برای جنگ، بیعت‌نکردن حسین بن علی با او بود. در مقابل حسین بن علی حکومت و زمام‌داری یزید بن معاویه را غیرشرعی و غیرقانونی می‌دانست؛ حکومتی که برخلاف پیمان صلح «امام حسن مجتبی» و «معاویه بن ابی‌سفیان» بود و به‌شکلی مورثی به یزید رسیده بود. امام حسین (ع) حکومت اموی را ظالم و گمراه می‌دانست و برای تغییر جهت جامعهٔ اسلامی به‌سوی مسیری دیگر قیام کرد.

این واقعه سرشار از حاشیه‌ها و خرده‌روایت‌هایی دردناک است که طی قرن‌ها به شیوه‌های گوناگون روایت و بازتعریف شده است. از این واقعه بارها و بارها برای تولید آثار ادبی (داستان، رمان و شعر)، نمایشی (فیلم سینمایی، سریال‌های تلویزیونی، نمایش و تئاتر) و هنرهای تجسمی در ایران و کشورهای دیگر برداشت و اقتباس شده است.

خواندن کتاب شرح شهادت آفتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

خواندن این کتاب را به دوستداران مطالعه پیرامون واقعهٔ روز عاشورا پیشنهاد می‌کنیم.

بخش‌هایی از کتاب شرح شهادت آفتاب

«خبر داد مرا امام و حافظ، صدرُالْحُفّاظ، ابوعلاء حسن پسر احمد هَمَدانی: خبر داد ما را عبدالقادر پسر محمّدِ یوسفی: خبر داد ما را حسن پسر علی جوهری: حدیث کرد ما را محمّد پسر عبّاسِ خَرّاز: خبر داد ما را محمّد پسر معروفِ خَشّاب: خبر داد ما را حسین پسر محمّد بنِ فَهَمْ: خبر داد ما را محمّد پسرِ سَعْد، گفت: «در پنجمِ ماه ذی‌قعده سالِ سومِ هجری، فاطمه (ع) حسین (ع) را حامله شد. فاصله میانِ زادنِ حسن (ع) و حامله شدن فاطمه (ع) به حسین (ع)، پنجاه روز بود. چند شب گذشته از شعبانِ سالِ چهارمِ هجری، حسین (ع) بزاد. کنیه آن حضرت (ع) ابوعبداللّه است. فرزندانِ حسین (ع) عبارتند از: علی‌اکبر (ع) که با پدرش در طف شهید شد و فرزندی نداشت. مادرش: آمنه دختر ابومَرَّة پسر عُرْوَة بن مسعود بن مُعْتَبِ ثقفی بود. مادرِ آمنه، دخترِ ابوسفیان پسر حَرْب بود. درباره او، حسّان پسر ثابت انصاری سروده:

خورشیدِ روز بر ما طواف کرد، که دید

زِ مردم، که خورشیدی شب کند طواف

پدر مادرش یا که در قُریش چه نامدار

وز عموهایش، مگر نپرسیدی از ثقیف

و علی‌اصغر، که از فرزندانِ حسین (ع) دارای فرزند است. مادرش اُمّ وَلَدْ بود. و فرزندِ دیگر حسین (ع) که فرزندی نداشت و مادرش سَلافه زنی از بَلی پسر عمروبن حَرَث بن قُضاعه بود. و فاطمه دخترِ امام حسین (ع) که مادرش اُمِّ اسحاق دخترِ طلحه پسر عُبَیداللّه بود. و عبداللّه که با پدرش حسین (ع) شهید شد. و سکینه دختر امام حسین (ع) که مادرش اُمِّ رباب دخترِ اُمْرِئُ الْقَیس پسر عَدی بن اَوْس از بنی‌ثوربن کلْب بود. حسین (ع) درباره رباب و سکینه سروده است:

به جانت که من دوست دارم سرایی

که باشند در آن، سکینه و ربابی

دوست دارم آن دو را و دهم همه مالم

و نبوَد بر نکوهنده‌ام در آن عتابی

نباشم مطیع‌شان، هرچند آرزو کنند

زندگی‌ام را یا که خاک کند مرا پناه»