کتاب داستان ایدئولوژی و ایدئولوژی ستیزی در ایران

«داستان ایدئولوژی و ایدئولوژی‌ ستیزی در ایران» نوشته رضا علیجانی (-۱۳۴۱) به بحثی نظری و معرفت‌شناختی درباره ایدئولوژی در ایران می‌پردازد: واژه «ایدئولوژی» بیشتر در دهه چهل و پنجاه یعنی بعد از کودتای ۲۸ مرداد و پس از سرکوب قیام سال ۴۲ در ایران رواج می‌یابد. این دوره بیانگر پایان یک فصل از تاریخ ما که نهضت ملی است و ورود تدریجی به یک فاز و مرحله جدید از مبارزه در ایران است. مبارزین در آن دوره جمع‌بندی ویژه‌ای در رابطه با شکست نهضت ملی داشتند. این جمع‌بندی سه عنصر اصلی داشت: خلا فکری و نداشتن مکتب و ایدئولوژی ـ حرفه‌ای نبودن مبارزه ـ مسلحانه نبودن آن. بر این اساس گروه‌های مجاهدین خلق، فداییان خلق و حتی هیئت‌های مؤتلفه شکل می‌گیرند و سه نحله مختلف به مبارزه مسلحانه می‌رسند. به هر حال در فضای آن دوران یکی از جمع‌بندی‌های مشترک این است که نهضت ملی خلا فکری و ایدئولوژیک داشته است. دکتر شریعتی هم در هنگام تحصیل در اروپا بحث‌هایی در همین زمینه دارد که در کتاب زندگی‌نامه دکتر شریعتی چاپ نهضت آزادی خارج از کشور، آمده‌است. او می‌گوید به عطشی که نسل ما برای پاسخ دادن به برخی از سؤالات دارد، پاسخ داده نشده است. هر چند او کلمه ایدئولوژی را نمی‌آورد ولی نیاز به یک مکتب فکری که به این سؤال‌ها پاسخ بدهد را ذکر می‌کند. پس، احساس نیاز به ایدئولوژی در چنین شرایط تاریخی، در فضای جامعه ما و در بین نسل جوان و میان‌سال بوجود می‌آید. در زندان هم که اعضا و بنیان‌گذاران اولیه نهضت آزادی حضور داشتند، این بحث در بین جوان‌ترها شدیداً مطرح می‌شود....