کتاب جامعه شناسی حافظه جمعی

کتاب جامعه شناسی حافظه جمعی نوشتهٔ موریس هالبواکس و ترجمهٔ زهراسادات روح الامین است. انتشارات نیستان هنر این کتاب در حوزهٔ جامعه‌شناسی معرفت را منتشر کرده است.

درباره کتاب جامعه شناسی حافظه جمعی

در دهه‌های اخیر، مفهوم «حافظهٔ جمعی» به‌‎عنوان یکی از ایده‌های کلیدی در علوم انسانی، توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده است. موریس هالبواکس، جامعه‌شناس فرانسوی، با طرح پرسشی بنیادین در مورد چگونگی شکل‌گیری و انتقال خاطرات در سطح جامعه، بنیان‌های نظری این حوزه را بنا نهاد. کتاب جامعه شناسی حافظه جمعی که در حوزهٔ جامعه‌شناسی معرفت جای دارد، به دو بخش اصلی تقسیم شده است: «چارچوب‌های اجتماعی حافظه جمعی» و «توپوگرافی افسانه‌ای انجیل‌ها در سرزمین مقدس». در بخش نخست، هالبواکس به دقت به رابطهٔ بین مکان، زمان و حافظه جمعی می‌پردازد. او همچنین تفاوت‌های ظریف اما مهم بین حافظه فردی، جمعی و تاریخی را به روشنی شرح می‌دهد و کاربردهای عملی این مفاهیم را در جامعه‌شناسی نشان می‌دهد. بخش دوم کتاب، پژوهشی عمیق و درخشان درباره زیرساخت‌های فضایی عهد جدید است. هالبواکس در این بخش نقش مهم زائران، جنگجویان صلیبی و سایر گروه‌ها را در شکل‌گیری و تغییر توپوگرافی سرزمین مقدس بررسی می‌کند. این کتاب که بخش قابل‌توجهی از آثار ترجمه‌نشدهٔ هالبواکس در حوزهٔ جامعه‌شناسی معرفت و حافظه جمعی را در بر می‌گیرد، علاوه‌بر ارائه ترجمه دقیق متن اصلی، شامل شرحی جامع از اندیشه‌ها و زمینه فکری این جامعه‌شناس است.

خواندن کتاب جامعه شناسی حافظه جمعی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به پژوهشگران و علاقه‌مندان به حوزه‌های جامعه‌شناسی معرفت، حافظهٔ جمعی و مطالعات دینی پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب جامعه شناسی حافظه جمعی

«در این اثر، ضمن پرداختن به مباحث مختلف در حوزه احتمالات، به طور ویژه به کاربرد این نظریه در تحلیل پدیده‌های اجتماعی و بررسی متغیرهای چندگانه پرداخته شد. با این حال، هالبواکس همواره بر یک محدودیت اساسی در کاربرد تئوری احتمالات در علوم اجتماعی تأکید می‌ورزید. به اعتقاد وی، فرض استقلال رویدادها که در این نظریه بنیادین است، در مورد پدیده‌های اجتماعی صادق نیست. انسان‌ها به عنوان موجودات اجتماعی، تحت تأثیر متقابل یکدیگر و نیز هنجارها و باورهای مشترک قرار دارند و از این رو، نمی‌توان رفتار آن‌ها را به رویدادهای تصادفی مانند پرتاب تاس تشبیه کرد. هالبواکس معتقد بود که جامعه‌شناسی دورکیمی با تمرکز بر رفتار فردی آغاز نمی‌شود، بلکه گروه‌ها، نهادها و نظام‌های اعتقادی را به‌عنوان واحدهای اصلی تحلیل در نظر می‌گیرد. بدین ترتیب، وی تلاش می‌کرد تا روشی مستقل از آمار احتمالات برای تحلیل پدیده‌های اجتماعی ارائه دهد.

هالبواکس با وجود تمایل به روش‌های آماری، کاربرد مستقیم نظریه احتمالات در علوم انسانی را مردود می‌دانست. او بر این باور بود که تعمیم‌های تجربی در جامعه‌شناسی تنها از طریق روش‌های آماری قابل دستیابی است و این تعمیم‌ها را «قوانین آماری۹۲» نامید. برخلاف دیگر دورکیمی‌ها، هالبواکس در پژوهش‌های خود به‌طور گسترده از روش‌های آماری بهره می‌برد. با این حال، به دلیل منزوی بودن و عدم توانایی در ایجاد یک نهاد تحقیقاتی، موفق به تاسیس مکتبی در حوزه پژوهش‌های آماری در فرانسه نشد. شایان ذکر است که سیر تکاملی علم آمار بیشتر به علوم طبیعی شباهت دارد تا علوم اجتماعی. از این‌رو، متخصصان امروزی آمار به سادگی می‌توانند ریشه‌های جامعه‌شناختی این علم را نادیده بگیرند. همچنین، پژوهشگران پس از هالبواکس موفق شدند عناصر تصادفی را در قالب «روندهای تصادفی» در مدل‌های خود بگنجانند. به این ترتیب، نگرانی‌های هالبواکس در مورد ناتوانی تحقیقات جامعه‌شناختی در ایجاد گزاره‌های مبتنی بر احتمالات، تا حد زیادی برطرف شده است.»