کتاب دین در زمانه و زمینه‌ی مدرن

همان‌طور که روزگاری دین مهمترین مسئله مدرنیته بوده است، مدرنیتـه نیـز مهـمتـرین مسئله ادیـان در ایـن روزگـار اسـت. اگـر مدرنیتـه توانسـته بـود آن مسـئله را در دورانِ شادابی‌اش حل کند و دین را از پیشِ رو بردارد، امروزه دین در جایگـاه و مـوقعیتی نبود که بتواند از مدرنیته بهمثابه مهمترین مسئله خویش یاد کند. دین و مدرنیته هنوز برای هـم یک مسئله‌اند و مسئله‌ساز. مجموعه چهار جلدی دین در زمانه و زمینه مدرن به شرح و بیان مسائلی می‌پردازد کـه مدرنیته در موقعیتی هژمونیک برای دین پدید آورده و آن را به واکنش و پاسخگـویی وادار کرده است. این اثر در قالب چهار مجلد و نوزده گفتار فراهم آمده اسـت و شامل مقالاتی است که طی یک دهه در مجلات مختلـف علمـی- پژوهشی بـه چاپ رسیده و چون حامل رویکرد واحد و جهت‌گیری مشخصی نسبت به دین و مدرنیته بوده، قابلیت آن را یافته است که در یک مجموعه گردهم آید. خصوصیت دیگری که آن را در یک کلِ یکپارچه به هم آورده، تمرکزِ بحث‌های آن بر مسائلِ دین در سطح کلان است. کتاب اول با زیرعنوان «دین به مثابه فلسفه» به مسائلی می‌پردازد کـه دیـن در آنهـا از موقعیت و جایگاهی هم‌شأن و هم‌طراز با یک فلسفه برخوردار است و از مدخل و منظـر آن به این مقولات می‌پردازد. کتاب دوم به دسته‌ای دیگر از مسائلی پرداخته که دین در آن، واجد موضعی ایـدئولوژیک است. با توجه به اینکه جلوه‌گاه اصلی ایدئولوژی در حیات اجتماعی، «انقلاب»ها هستند و به تبعِ آن، «دولت» و «توسعه»، این کتاب با شش گفتار به بررسی نقـشِ «دیـن بـه‌مثابه ایدئولوژی» در مقولات مذکور پرداختـه اسـت. کتـاب سـوم «دین به‌مثابه راهبرد»، شـأن راهبـردی دیـن را در مواجهه با مهمترین فرایندهای دگرگون‌ساز جهانِ معاصـر بررسـی کـرده اسـت. بررسـی تأثیرات «مدرن‌شدن»، «عرفی‌شدن»، و «جهانی‌شدن» در دین و واکنش ادیـان فعـالگرایـی نظیر اسلام در برابر آنها موضوع تأملات این کتاب است. کتاب چهارم با زیرعنوان «دین به‌مثابه نیروی اجتماعی» است و طی آن در پنج گفتار به نقش‌آفرینی و تعاملات « بازار»، «روحانیت» و «روشنفکران دینی» در یکصـد و پنجاه ساله اخیرِ ایران پرداخته است.