کتاب زن نانوا

کتاب زن نانوا (La femme du boulanger) نوشته مارسل پانیول، ماجرای ورود یک نانوا و همسرش به دهی است که مردمش بیش از هر چیز در قهرکردن و داوری درباره‌ی یکدیگر مهارت دارند. نان تازه، اهالی را دور دکان جمع می‌کند اما اتفاقی در زندگی این زوج، آرامش شکننده‌ی ده را برهم می‌زند. گفت‌وگوهای طنزآمیز اهالی، کم‌کم جای خود را به موقعیتی می‌دهند که رنج یک انسان را در برابر کنجکاوی، تمسخر و منفعت دیگران قرار می‌دهد. این نمایش‌نامه، اقتباسی از داستان «پسر آبیِ» ژان ژیونو است و محمد قاضی آن را برای انتشارات امیرکبیر ترجمه کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب زن نانوا

کتاب زن نانوا اثر مارسل پانیول، متنی نمایشی است که شخصیت‌ها و مناسبات یک ده کوچک را از خلال گفت‌وگوها و توضیحات صحنه معرفی می‌کند. نویسنده، میدان ده، مدرسه، کلیسا، باشگاه و نانوایی را به محل برخورد آدم‌هایی تبدیل کرده که با وجود وابستگی روزانه به یکدیگر، پیوسته دلیلی برای اختلاف پیدا می‌کنند. قهرهای به‌ارث‌رسیده، تعصب‌های مذهبی و جدال بر سر حق همسایگی، فضای طنزآمیز کتاب را می‌سازند.

شخصیت‌ها اغلب رفتار خود را موجه می‌دانند و تناقض‌هایشان هنگام دفاع از همین رفتار آشکار می‌شود. آموزگار و کشیش جوان، هر یک از جایگاه خود درباره‌ی حقیقت، تربیت و وظیفه سخن می‌گویند اما بحث‌شان به رنجش شخصی و طعنه می‌رسد. مارسل پانیول از این برخوردها برای نشان‌دادن فاصله‌ی میان ادعاهای آدم‌ها و رفتار روزمره‌شان استفاده کرده است. نانوایی در چنین محیطی فقط محل خرید نان نیست؛ اهالی در این دکان خبر می‌گیرند، دیگران را می‌سنجند و درباره‌ی زندگی خصوصی هم نظر می‌دهند. حضور شخصیت‌های متعدد، تصویری جمعی از ده می‌سازد و هر گفت‌وگو گوشه‌ای از روابط اهالی را روشن می‌کند.

کتاب زن نانوا در کنار شوخی‌های جمعی، بر نابرابری عاطفی رابطه‌ی مهربان و اورلی مکث می‌کند. مهربان، نانوایی سخت‌کوش است که به مهارت حرفه‌ای خود اعتماد دارد و از زیبایی همسرش شادمان می‌شود. برداشت او از سکوت و رفتار اورلی، همیشه با آنچه در برابر چشم مخاطب رخ می‌دهد یکسان نیست. همین فاصله، بعضی صحنه‌ها را همزمان خنده‌آور و دردناک می‌کند. نویسنده، شخصیت نانوا را فقط موضوع یک شوخی قرار نمی‌دهد؛ مهرورزی، آسیب‌پذیری و کوشش او برای نپذیرفتن حقیقت نیز مجال بروز پیدا می‌کند.

در سوی دیگر، اهالی میان دلسوزی، شایعه‌سازی و بهره‌برداری از ماجرا حرکت می‌کنند. گفت‌وگوها گاهی به بحثی درباره‌ی اخلاق بدل می‌شوند اما رفتار گویندگان، اعتبار سخنان‌شان را زیر سؤال می‌برد. طنز کتاب از دل همین سوءبرداشت‌ها بیرون می‌آید و پرسشی درباره‌ی مرز همراهی با دیگری و تبدیل‌کردن رنج او به سرگرمی جمعی شکل می‌گیرد.

خلاصه نمایشنامه زن نانوا

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

مهربان و همسرش اورلی به دهی آمده‌اند که اهالی‌اش از کیفیت نان نانوای قبلی خاطره‌ی خوشی ندارند. مهربان امیدوار است مهارتش در پخت نان، جای او را میان مردم باز کند. مشتری‌ها از نان تازه استقبال می‌کنند و او نخستین روز کارش را موفق می‌بیند. اورلی، در همان دکان، با دمینیک، چوپان جوان مارکی، روبه‌رو می‌شود. کشش میان این دو از چشم شوهر پنهان می‌ماند؛ مهربان حتی آوازخوانی شبانه‌ی چوپان را نشانه‌ی قدردانی از نان خود می‌داند.

اورلی سحرگاه همراه دمینیک می‌رود. مهربان پس از پیداکردن جای خالی همسرش، برای غیبت او توضیح‌های بی‌خطر می‌تراشد و به جست‌وجویش می‌رود. خبر میان اهالی می‌پیچد و هر کس چیزی به ماجرا اضافه می‌کند. کتاب زن نانوا، رنج مردی را دنبال می‌کند که میان نشانه‌های آشکار و تصویری که از زندگی مشترکش ساخته، گرفتار شده است.

چرا باید کتاب زن نانوا را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب زن نانوا را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• طنز گفت‌وگوها، تعصب‌ها و کینه‌های موروثی را در مناسبات روزمره آشکار می‌کند.
• شخصیت نانوا، فاصله‌ی میان دوست‌داشتن یک نفر و شناخت خواسته‌های او را نشان می‌دهد.
• واکنش اهالی، فرصتی برای تأمل درباره‌ی شایعه، قضاوت جمعی و حرمت زندگی خصوصی فراهم می‌کند.

خواندن کتاب زن نانوا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب زن نانوا به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به نمایش‌نامه‌هایی با طنز اجتماعی و شخصیت‌های متعدد.
• خوانندگانی که به مضمون خیانت، انکار و آسیب‌پذیری در روابط زناشویی علاقه دارند.
• مخاطبانی که از بررسی تعارض میان اخلاق ادعایی و رفتار واقعی آدم‌ها در محیطی روستایی لذت می‌برند.

درباره مراسل پانیول

مارسل پانیول (Marcel Pagnol) (۱۸۹۵-۱۹۷۴)، نویسنده، نمایش‌نامه‌نویس و فیلم‌ساز اهل فرانسه، از چهره‌های ماندگار سینما و ادبیات این کشور و نخستین سینماگری بود که در سال ۱۹۴۶ به عضویت فرهنگستان فرانسه (آکادمی فرانسه) پذیرفته شد. او کار حرفه‌ای خود را با تدریس زبان انگلیسی و خلق درام‌های موفقی چون «جاز»، «توپاز» و سه‌گانه‌ی مشهور مارسی با نمایش‌نامه‌ی «ماریوس» آغاز کرد. با ظهور سینمای ناطق، پانیول پس از تماشای فیلم‌های صداگذاری‌شده در لندن مجذوب این فناوری شد و با راه‌اندازی استودیوهای مستقل خود در مارسی، نام خویش را به‌ عنوان یکی از پیشگامان ضبط مستقیم صدا در سر صحنه و فیلم‌برداری در لوکیشن‌های طبیعی و فضای آزاد در تاریخ سینما تثبیت نمود؛ هرچند در جریان جنگ جهانی دوم برای ممانعت از غصب تجهیزات و بهره‌برداری تبلیغاتی نیروهای نازی، ناچار به واگذاری استودیوهایش گردید.

سینمای پانیول با پیوند میان فرهنگ، اقلیم و لهجه‌ی بومی مردم پروانس در جنوب فرانسه شناخته می‌شود؛ آثاری نظیر کمدی‌درام «زن نانوا» (۱۹۳۸)، «دختر چاه‌کن»، «مانون چشمه» و اقتباس‌هایی چون «درو» و «ژوفروآ» که افتخارات بین‌المللی فراوانی را برای او به همراه آوردند. پانیول در پی درگذشت دخترش در سال ۱۹۵۴، از عرصه‌ی کارگردانی فاصله گرفت و سال‌های پایانی حیات خود را به نگارش رمان‌هایی چون «افتخار پدرم» و مجموعه‌ی داستانی دوجلدی «آب تپه‌ها» اختصاص داد.

درباره محمد قاضی

محمد قاضی (۱۳۷۶-۱۲۹۲)، مترجم، ادیب و شاعر و از پیشگامان فن ترجمه‌ی مدرن در زبان فارسی بود. او در مهاباد در خاندانی اهل قضا و ادب زاده شد، زبان فرانسه را نزد گیو مکریانی آموخت و برای ادامه‌ی تحصیل راهی دارالفنون تهران شد؛ سپس در سال ۱۳۱۸ مدرک کارشناسی حقوق را از دانشگاه تهران دریافت کرد. قاضی پس از گذراندن دوران خدمت در دادرسی ارتش، سال‌ها در وزارت دارایی خدمت کرد و همزمان با عضویت در حزب توده‌ی ایران، تا پایان عمر به آرمان‌های برابری‌خواهانه‌اش وفادار ماند. او پس از تجربه‌ای کوتاه در دهه‌ی ۱۳۲۰ با کتاب «کلود ولگرد» هوگو، در سال ۱۳۲۹ با ترجمه‌ی «جزیره‌ی پنگوئن‌ها» اثر آناتول فرانس نام خود را تثبیت کرد؛ رویدادی که به تعبیر نجف دریابندری نقطه‌ی عطفی در تاریخ ترجمه‌ی ایران بود. اندکی بعد برگردان «شازده کوچولو» اگزوپری و ترجمه‌ی کامل و دوجلدی «دن کیشوت» سروانتس (برنده‌ی جایزه‌ی بهترین ترجمه‌ی سال دانشگاه تهران)، جایگاه او را در قله‌ی ادبیات ترجمه تثبیت نمود.

کارنامه‌ی قاضی دربرگیرنده‌ی پنجاه سال کار و انتشار ۶۸ اثر ادبی است که عمدتاً از زبان‌های فرانسه و کردی به فارسی برگردانده شدند؛ همچون «زوربای یونانی» اثر کازانتزاکیس، «نان و شراب» اینیاتسیو سیلونه و کتاب‌های «باخانمان» و «ماجراجوی جوان» در همکاری با کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. او حتی پس از ابتلا به سرطان حنجره در سال ۱۳۵۴ و ازدست‌دادن تارهای صوتی‌اش، به کار ادامه داد و تجربیات زیسته و حرفه‌ای‌اش را در کتاب «سرگذشت ترجمه‌های من» به یادگار گذاشت.

اقتباس‌ها از کتاب زن نانوا

مارسل پانیول خود در سال ۱۹۳۸ این متن را به فیلمی سینمایی تبدیل کرد. در این اثر رمو، ژینت لوکلر و شارل بلاوت حضور داشتند.

بخشی از کتاب زن نانوا

«روستایی: سلام آقای آموزگار.

آموزگار: [درحالی‌که نوار کاغذی دور روزنامه را پاره می‌کند] سلام پتوگ، حالت خوب است؟

پتوگ: [محجوبانه] خوبم آقای آموزگار، بسیار خوبم. می‌خواستم خواهشی از شما بکنم.

آموزگار: بفرما.

پتوگ: شما کازیمیر مدیر باشگاه۱ را که دکان سیگارفروشی هم دارد می‌شناسید؟

آموزگار: آره می‌شناسم. منظور؟

پتوگ: پس باید به او خبر بدهید که یک سگ مرده در چاه او، یعنی در چاه باشگاه، افتاده. «کاسوتی» خودش دیده که سگ توی چاه افتاده. اگر به او خبر ندهید یکشنبه از آن آب با نوشیدنی به خورد ما خواهد داد.۲ حتماً باید به او گفت...

آموزگار: چرا خود کاسوتی به او خبر نداده؟

پتوگ: [به لحنی اسرارآمیز] او نمی‌تواند، چون با هم قهرند. بیست سال پیش در هنگ با هم کتک‌کاری کرده بودند و از آن‌وقت تا حالا با هم قهرند.

آموزگار: با این وصف، باز هم به باشگاه می‌رود و نوشیدنی می‌خورد؟»