کتاب ارسطو و فن شعر

کتاب ارسطو و فن شعر نوشته عبدالحسین زرین کوب، رساله‌ی ارسطو درباره‌ی شعر را در پیوند با زندگی، آثار و تعلیم فلسفی او بررسی می‌کند. نویسنده نشان می‌دهد که اختلاف ارسطو با افلاطون در مسئله‌ی کلیات، به فهم دیدگاه او درباره‌ی هنر و تقلید نیز مربوط است. انتشارات امیرکبیر این کتاب را منتشر کرده است. این کتاب علاوه‌بر پژوهش درباره‌ی میراث فکری ارسطو، ترجمه‌ی رساله‌ی فن شعر را نیز دربرمی‌گیرد؛ ترجمه‌ای که زرین کوب در پیشگفتار از بازنگری در بیان و توضیحاتش سخن گفته است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ارسطو و فن شعر

کتاب ارسطو و فن شعر، حاصل بررسی عبدالحسین زرین کوب درباره‌ی زمینه‌های فلسفی فهم رساله‌ی ارسطو است. نویسنده بحث شعر را از دیگر بخش‌های اندیشه‌ی این فیلسوف جدا نمی‌کند. زندگی علمی، شیوه‌ی تحقیق، ارتباط با افلاطون و سرگذشت نوشته‌های ارسطو، همگی در این بررسی جای دارند. دو بخش با عنوان‌های زندگی و آثار ارسطو و اندیشه و تعلیم، مسیر ورود به این مباحث را شکل می‌دهند. بخش زندگی و آثار، تصویری از دانش‌اندوزی در آکادمی، پژوهش درباره‌ی طبیعت، تربیت اسکندر و تأسیس لوکئوم عرضه می‌کند. نویسنده روایت‌های مربوط به این زندگی را یکسان معتبر نمی‌شمارد. او حکایت‌های دشمنی شاگرد با استاد، گزارش‌های حمایت دربار مقدونیه و داستان‌های مربوط به انتقال کتابخانه را در برابر قراین می‌سنجد. این شیوه، زندگی ارسطو را به مجموعه‌ای از حکایت‌های مشهور محدود نمی‌کند و مرز میان احتمال، گزارش تاریخی و افسانه را در مرکز توجه نگه می‌دارد. بحث درباره‌ی اصالت آثار نیز نشان می‌دهد که شناخت یک متفکر، به بررسی چگونگی باقی‌ماندن نوشته‌هایش وابسته است.
کتاب ارسطو و فن شعر در توضیح تعلیم فلسفی ارسطو، رابطه‌ی مشاهده‌ی محسوسات با استدلال عقلی را دنبال کرده است. مباحث منطق، طبیعت، ماده و صورت، قوه و فعل، نفس، اخلاق و سیاست، زمینه‌ی شناخت جایگاه شعر را فراهم می‌کنند. نویسنده اختلاف افلاطون و ارسطو را صرفاً تقابل دو شخصیت نمی‌بیند؛ مسئله‌ی اصلی، جایگاه کلیات و نسبت صورت‌های معقول با اشیای محسوس است. همین اختلاف به بحث هنر و تقلید نیز راه می‌یابد. توضیح درباره‌ی آثار گمشده و رساله‌های تعلیمی، وجه دیگری از پژوهش است. زرین کوب میان نوشته‌های متأثر از محاورات افلاطونی و متن‌هایی که احتمالاً از یادداشت‌های تدریس پدید آمده‌اند، تفاوت می‌گذارد. خواننده از این مسیر درمی‌یابد که دشواری بعضی عبارت‌ها ممکن است به تدوین، افزوده‌های شاگردان یا انتقال نسخه‌ها مربوط باشد. این کتاب در حوزه‌ی فلسفه و نقد ادبی قرار می‌گیرد و مطالعه‌ی رساله‌ی شعر را به پرسشی گسترده‌تر پیوند می‌زند: اندیشه‌ی ارسطو چگونه شکل گرفته و شناخت زمینه‌های این اندیشه چه کمکی به تفسیر نوشته‌های او می‌کند؟

خلاصه کتاب ارسطو و فن شعر

کتاب ارسطو و فن شعر بر این ایده استوار است که فهم سخنان ارسطو درباره‌ی شعر، از شناخت مجموعه‌ی تعلیم او سود می‌برد. زرین کوب نخست زندگی علمی و وضعیت آثار ارسطو را بررسی می‌کند و سپس به مبانی فلسفه‌ی او می‌رسد. ارسطو در این تصویر، شاگردی متأثر از افلاطون است که به‌تدریج استقلال فکری پیدا می‌کند؛ استقلالی که به معنای گسستن کامل از میراث استاد نیست. مسئله‌ی کلیات، محور توضیح این فاصله است. افلاطون برای صورت‌های معقول وجودی جداگانه قائل می‌شود، اما ارسطو صورت را در خود اشیا جست‌وجو می‌کند. نویسنده پیامد این تفاوت را در شناخت طبیعت، استدلال و تلقی از هنر دنبال کرده است. بررسی اعتبار روایت‌ها و چگونگی تدوین رساله‌ها نیز نشان می‌دهد که تفسیر اندیشه، بدون توجه به وضعیت متن و منابع تاریخی کافی نیست.

چرا باید کتاب ارسطو و فن شعر را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب ارسطو و فن شعر را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب زمینه‌های فلسفی بحث شعر و تقلید را توضیح می‌دهد.
• خواننده با ملاک‌های سنجش روایت‌های مربوط به زندگی ارسطو آشنا می‌شود.
• بررسی نسخه‌ها و یادداشت‌های تعلیمی، بخشی از دشواری رساله‌های ارسطو را روشن می‌کند.
• مقایسه‌ی دیدگاه استاد و شاگرد، فهم دقیق‌تری از اختلاف درباره‌ی کلیات فراهم می‌آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب ارسطو و فن شعر به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان ادبیات که به مبانی فلسفی نقد شعر علاقه دارند.
• علاقه‌مندان فلسفه‌ی یونان که رابطه‌ی اندیشه‌ی ارسطو و افلاطون را دنبال می‌کنند.
• خوانندگان رساله‌ی فن شعر که به شناخت زمینه‌های فکری نویسنده نیاز دارند.

بخشی از کتاب ارسطو و فن شعر

«دربارهٔ آثار ارسطو فهرست‌های کهنه‌ای که در دست هست تعداد آن‌ها را از حدود نود یا صد تا نزدیک چهارصد، بلکه هزار رساله و عنوان رسانیده‌اند و هر چند بسیاری از این عنوان‌ها اجزا یا نام‌های مختلف اثری واحد است، آنچه از آن میان باقی است تعدادی قابل ملاحظه است. مع‌هذا در انتساب تمام آثاری که بدو منسوب است یقین قطعی نیست، دربارهٔ بعضی مجعول بودن محقق است و در مورد تعدادی شک نیست که قسمتی از اجزا مجعول یا منحول است و به‌هرحال قسمت زیادی از این آثار منسوب را محققان محل تردید یافته‌اند [۱۴]. آنچه در بررسی این مجموع برای محقق اهمیت دارد، رشتهٔ تحول فکر ارسطو است که به‌رغم ترکیب درهم‌ریختهٔ بسیاری از آن‌ها، و با آنکه نظم تاریخی روشنی در باب توالی آن‌ها نمی‌توان قائل شد، از بررسی آن‌ها تا حدی به دست می‌آید. این بررسی، ارسطو را در طی مجموع نوشته‌های وی متفکری نشان می‌دهد که در جوانی مجذوب فلسفهٔ افلاطون می‌شود، و بعدها به اقتضای بینش خاص خود دربارهٔ آن‌ها به شک می‌افتد، و سرانجام آن‌ها را رد و نفی می‌کند و در برابر حکمت او فلسفهٔ تازه‌ای می‌آورد که درست نقطهٔ مقابل بینش او را عرضه می‌دارد [۱۵]. بدون شک تمام آنچه از آثار او باقی است، ممکن نیست در نظم و ترتیب تاریخی مضبوطی درآید، لیکن از آن میان آنچه تا حدی می‌تواند در سلسلهٔ ترتیب تاریخی درآید، بررسی تحول فکری نویسنده را ممکن می‌سازد. قدیمی‌ترین آثار وی محققاً آن‌هاست که در دوران حیات افلاطون و مقارن سال‌های دانش‌اندوزی خویش در آکادمی آتن به‌وجود آورده است. طرفه آن است که از این‌گونه آثار با آنکه فصاحت بیان و لطف اسلوب نویسنده هم به آن‌ها مزیت خاص بخشیده بوده است، تقریباً جز پاره‌ای منقولات پراکنده چیزی باقی نمانده است.»