کتاب نظریه‌ی سیستم‌های پیچیده

«ما را نشاید که با چیزها جدا جدا روبرو شویم، یا اشتباه‌های جدا جدا کنیم.»-نیچه «نظریه‌ی سیستم‌های پیچیده» نوشته دکتر شروین وکیلی(-۱۳۵۳) نویسنده و جامعه‌شناس معاصر ایرانی است. امروزه نظریه‌ی سیستم‌های پیچیده یکی از ستون‌های استوار علم و پایه‌های ضروری شناخت است. با این وجود، به حکم گسستِ تاریخی ناشی از فاصله‌ی جغرافیایی‌مان از غرب، در فضای علمی کشورمان رد پایی از بحث‌های مربوط بدان دیده نمی‌شود. این کتاب تلاشی است برای معرفی این نظریه برای خوانندگان فارسی‌زبان. در بخشی از کتاب می‌خوانیم: سازگاری همتای بقاست و طبیعی است که کارکردهای سیستم در راستای آن همگرا شوند. سیستمی که خواستار سازگاری است، باید بتواند دست کم دو کار را انجام دهد: نخست، تصویری دقیق از وضعیت موجود در دست داشته باشد، و دوم، تصویری روشن از وضعیت مطلوب را در خود ایجاد کند. این بدان معناست که سیستم برای مقاومت در برابر فشار محیط، باید بتواند محیط و جایگاه خویش در آن (وضعیت موجود) را به همراهِ موقعیت پایدارترِ قابل‌دستیابی (وضعیت مطلوب) درک کند. سیستم باید بتواند جایگاه خویش بر فضای حالت را بفهمد، و نقاط پیشاروی خود را هم، به همراه جذب کننده‌های بالقوه شناسایی نماید. سیستم برای برآورده کردنِ این نیاز، باید تصویری از محیط و خود را در دست داشته باشد. این تصویر، بازنمایی نامیده می‌شود. بازنمایی، دو تصویرِ جداگانه را در بر می‌گیرد. نخست وضعیت محیط، و دوم وضعیت سیستم بر زمینه‌ی آن. این دو تصویر، ماهیت تنش و راه رها شدن از آن را هم نشان می‌دهند. سیستم از راه رده‌بندی کردنِ شباهت‌ها و تفاوت‌ها -یعنی صورتبندی کردن تقارن‌ها و شکست‌های تقارن- عناصر و روابط را رده‌بندی کرده و ساده می‌کند. با این روش، انعکاس تصویر محیطِ آشوبناک در سیستم منظم ممکن می‌شود.