کتاب درس های زندگی برگسون

کتاب درس های زندگی برگسون (Life lessons from Bergson) نوشته مایکل فولی، زندگی و زمانه‌ی این فیلسوف مهم فرانسوی را روایت می‌کند؛ از کودکی و خانواده‌ی یهودی‌اش تا شهرت جهانی، دوستی با ویلیام جیمز، مأموریت سیاسی در آمریکا، دریافت نوبل و سرانجام ایستادگی‌اش در برابر قوانین ضدیهودی. در کنار این روایت، نویسنده ایده‌های محوری برگسون را درباره‌ی فرایند، زمان، شهود، خنده، هنر، حافظه و توجه به زبان امروزی و در پیوند با تجربه‌های روزمره توضیح داده است. این کتاب اثری از موسسه مدرسه زندگی است، صالح نجفی آن را ترجمه کرده و نشر هنوز به انتشار رسانده است. نسخه الکترونیکی این کتاب را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب درس های زندگی برگسون

کتاب درس های زندگی برگسون اثری است که در آن مایکل فولی با تکیه‌ بر زندگی و آثار آنری برگسون، فلسفه‌ی فرایند را به تجربه‌ی زیسته‌ی انسان معاصر نزدیک کرده است. در این کتاب ابتدا زندگی برگسون به‌تفصیل مرور شده است: از کودکی در خانواده‌ای یهودی و استقلال زودهنگامش تا دوستی و همفکری با ویلیام جیمز، شهرت جهانی، مأموریت دیپلماتیک در آمریکا، نقش در شکل‌گیری جامعه‌ی ملل، دریافت نوبل ادبیات، و سپس افول شهرت در برابر نسل جدید فیلسوفان فرانسوی، بیماری و مواجهه‌ی او با جنگ و اشغال فرانسه. در این میان، نویسنده نشان می‌دهد چگونه برگسون تا آخرین لحظه بر آزادی عمل، پذیرش تغییر و وفاداری به انتخاب اخلاقی پای فشرده است. 

کتاب درس های زندگی برگسون در ادامه از زندگی‌نامه فاصله می‌گیرد و به‌سوی استخراج درس‌ها حرکت می‌کند؛ درس‌هایی که از دل مفاهیم اصلی فلسفه‌ی برگسون بیرون کشیده شده‌اند. در هر فصل، فولی ابتدا ایده‌ی فلسفی را با نقل‌قول‌هایی مفصل از آثار برگسون و گاهی ویلیام جیمز توضیح داده است، سپس آن را به تجربه‌های روزمره‌ای مثل افسردگی، احساس یکنواختی زندگی، وسواس مدیریت زمان، بحران‌های تصمیم‌گیری، فرسودگی در روابط، و سطحی‌دیدن دیگران پیوند می‌زند. در خلال این بحث‌ها، رد برگسون در هنر و ادبیات مدرن نیز دنبال می‌شود: از تأثیر او بر شاعران و نویسندگانی چون الیوت، والاس استیونس و دیگران تا نسبت اندیشه‌ی او با مدرنیسم، نقاشی و موسیقی. کتاب ترکیبی است از روایت، تحلیل فلسفی، مثال‌های شخصی و نقل‌قول‌های طولانی از متون کلاسیک برگسون که به خواننده امکان می‌دهد هم با زندگی فیلسوف آشنا شود هم با زبان و فضای فکری آثارش.

خلاصه کتاب درس های زندگی برگسون

در کتاب درس های زندگی برگسون مایکل فولی از دل زندگی و آثار برگسون چند محور اصلی بیرون کشیده است. نخستین محور، ایده‌ی «همه‌چیز فرایند است» است. برگسون برای تفسیر این ایده، با نقد منطق جامدات توضیح داده که نه ماده جوهر ثابت دارد، نه خود هسته‌ای تغییرناپذیر است؛ آنچه هست شبکه‌ای از فرایندهاست، از قلب ماده تا آگاهی انسان. محور دوم کتاب، تمایز میان زمان ساعت‌ها و زمان حقیقی است. فولی با تکیه‌ بر آرای برگسون نشان می‌دهد چگونه فرهنگ معاصر با تبدیل زمان به فضا، عدد و نمودار، آن را به چیزی قابل مدیریت و اندازه‌گیری فروکاسته است. در برابر این گرایش، برگسون بر تجربه‌ی درونی زمان تأکید کرده؛ زمانی که شبیه ملودی است، تقسیم‌ناپذیر و پیوسته، و در آن گذشته و حال در هم تنیده‌اند. 

محور سوم، نقد برتری قوه‌ی عقل و دفاع از شهود است. برگسون استدلال می‌کند که تصمیم‌های سرنوشت‌ساز و باورهای بنیادی انسان معمولاً محصول تجزیه‌وتحلیل خطی نیستند؛ عقل اغلب بعداً می‌آید تا برای انتخاب‌هایی که قبلاً انجام شده‌اند دلیل‌تراشی کند. او شهود را نوعی همدلی و یکدلی می‌داند که ما را به درون چیزها می‌برد و با آنچه یکتا و بیان‌ناپذیر است هماهنگ می‌کند. محور چهارم، خطر سنگ شدن زیر فشار عادت و عرف است. کتاب با نقل‌قول‌هایی از برگسون و جیمز، جمود فکری و عاطفی را توصیف می‌کند؛ حالتی که در آن فرد به تکرارهای بی‌انعطاف، امساک، خشم نسبت به هر تغییر و ناتوانی در بخشیدن و پذیرفتن دگرگونی فرو می‌غلتد. در این‌جا نقش خنده و کمدی برجسته می‌شود: برگسون خنده را ژست اجتماعی می‌نامد که رفتارهای مکانیکی و خشک را نرم می‌کند و فرد را دوباره با کل سازگار می‌سازد. 

نویسنده در ادامه‌ی درس های زندگی برگسون به نابینایی ادراکی می‌پردازد: این‌که چگونه در زندگی روزمره فقط برچسب‌ها و سنخ‌ها را می‌بینیم و فردیت اشخاص و چیزها را از دست می‌دهیم. هنر، به‌ویژه موسیقی، رقص، شعر و رمان، در نگاه برگسون ابزاری است برای دیدن آنچه همیشه می‌دیده‌ایم اما نمی‌دانستیم که می‌بینیم. در پایان، کتاب با بحثی درباره‌ی پیوند ادراک، حافظه و توجه، و این‌که چگونه می‌توان بدون تغییر مکان و نقش، کیفیت تجربه را عمیق‌تر کرد، حلقه‌ی ایده‌های برگسون را به زندگی روزمره‌ی معاصر وصل می‌کند.

چرا باید کتاب درس های زندگی برگسون را بخوانیم؟

پیوند مداوم متن کتاب با تجربه‌های شخصی نویسنده و مثال‌های عینی، فهم مفاهیم دشوار فلسفی برگسون را آسان‌تر کرده است و نشان داده که چگونه می‌توان بدون تغییر رادیکال در شرایط بیرونی، کیفیت تجربه‌ی زیسته را دگرگون کرد. این کتاب همچنین تصویری زنده از نسبت فلسفه با هنر، ادبیات، علوم اعصاب، فیزیک و بودیسم ارائه کرده و به خواننده امکان می‌دهد در مرز میان این حوزه‌ها حرکت کند و از هر کدام چیزی برای غنی‌تر کردن زندگی ذهنی و عاطفی خود بگیرد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن درس های زندگی برگسون به آن‌هایی پیشنهاد می‌شود که به فلسفه‌ی معاصر، به‌ویژه اندیشه‌ی برگسون و ویلیام جیمز علاقه دارند؛ به خوانندگان ادبیات و هنر که کنجکاوند رد ایده‌های فلسفی را در رمان، شعر، نقاشی و موسیقی دنبال کنند؛ و به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌هایی مثل فلسفه‌ی ذهن، علوم اعصاب، روان‌شناسی و مطالعات دینی.

درباره صالح نجفی

صالح نجفی پژوهشگر، مدرس و مترجم حوزه‌ی فلسفه و هنر، متولد سال ۱۳۵۴ است. او از جمله مترجمین مهم چند سال اخیر ایران به حساب می‌آید که با نگاهی میان‌رشته‌ای به پیوند میان سینما و اندیشه پرداخته است. نجفی با تألیف مجموعه‌ی ده جلدی و تحسین‌شده‌ی «فیلم به‌مثابه‌ی فلسفه» جایزه‌ی بهترین اثر تألیفی هشتمین دوره‌ی کتاب سال سینمای ایران را به دست آورد. شهرت او بیشتر به خاطر ترجمه‌ی آثار دشوار متفکرانی همچون کیرکگور («مفهوم آیرونی» و «مفهوم اضطراب»)، فروید («موسی و یکتاپرستی») و بدیو («تفکر نامتناهی») است که باعث شده او را چهره‌ای تأثیرگذار در معرفی نحله‌های مدرن فلسفی به مخاطبان فارسی‌زبان بدانند. کارنامه‌ی او شامل ترجمه و ویرایش ده‌ها اثر در حوزه‌های عدالت، اقتدارگرایی و نقد سینمایی است.

بخشی از کتاب درس های زندگی برگسون

«یکی از شایع‌ترین ویژگی‌های افسردگی احساس یکنواختی و تکراری بودن بی‌رنگ‌وبوی زندگی است، بی‌تنوع بودنی خُردکننده که انگار قرار نیست هیچ وقت تغییر کند و انگار هیچ وقت مایه‌ای برای ادامهٔ زندگی در آن یافت نمی‌شود. خیلی وقت‌ها این فکر هراس‌انگیز از خاطرم گذشته است: «قرار نیست اتفاقی بیفتد؛ قرار نیست هیچ تجربه‌ای بیندوزم؛ خواهم مرد بی‌آن‌که هیچ وقت واقعاً زندگی کرده باشم.» کشف این حقیقت که همه چیز از جنس فرایند است این توهمِ یکنواختی را برطرف می‌کند. به تعبیر برگسون، «همان همان که هست نمی‌ماند».

در دیدگاه فرایندمدار، هیچ‌چیز ثابت نمی‌ماند، هیچ‌چیز مقطوع نیست، و هیچ وضعیتی هرگز به همان صورت که بوده تکرار نمی‌شود. حتی خدا که بنا به تعالیم الهیات سنتی محرّک نامتحرّک و غایت قصوای همهٔ چیزهای متحرّک بود در نظر متفکرانِ فرایندنگرِ مسیحی بدل به حرکتِ غایی شد.»