کتاب حجاب و آزادی روابط

کتاب حجاب و آزادی روابط نوشتهٔ علی صفایی حائری است و انتشارات لیله القدر آن را منتشر کرده است.

درباره کتاب حجاب و آزادی روابط

حجاب از فروع دین است، ولی به علت تأثیرگذاری اجتماعی‌اش همواره مورد توجه شدید جامعه دینی بوده است؛ تا جایی که حتی به‌غلط معیار اصلی تدین و ایمان بانوان قلمداد می‌شود.

شکی نیست که وجوب حجاب یکی از احکام شرعی است و قرآن و روایات به‌وضوح بر آن دلالت دارند؛ اما گاه برخورد با حجاب، صرفاً از منظر فقهی است که در این منظر، مشخص می‌شود آری، حجاب واجب است؛ ولی گاهی نگاه ما عمیق‌تر شده، از منظر تربیتی که هدف اساسی دین نیز همین است، به وجوب حجاب نگاه می‌کنیم. در این نگاه، دیگر یک «باید و نباید» خشک دستوری نیست؛ بلکه حجاب در سامانه تربیتی دین و به عنوان مقدمات و لوازم رشد آدمی معنا می‌یابد و این معنا چون روحی، آیات و روایات پیرامون حجاب را معنا می‌کند. با این نگاه، علاوه بر اینکه تعارض برخی روایات با هم و با سیره معصومین از میان برداشته می‌شود، نقشه تحقق این وجوب شرعی و مراحل تربیتی محقق شدن آن معلوم می‌شود. مشخص می‌شود چه زمینه‌ها و ریشه‌هایی لازم است تا درخت وجود آدمی چنین ثمره‌ای دهد و معین می‌گردد وسعت این مقوله چه میزان است و تنها مربوط به پوشش زن نیست. در این نگاه، شبهاتی که پیرامون آن طرح می‌شود نیز پاسخ خود را خواهند یافت. استاد علی صفایی حائری چنین نگاهی را برای ما به ارمغان آورده است.

کتاب حاضر تألیف‌شده دو سخنرانی و یک دست‌نوشته (بخش مرور و جمع‌بندی) است. یکی از دو سخنرانی که بخش عمده کتاب را تشکیل می‌دهد، در سال ۷۶ ایراد شده که البته چکیده و ماحصل همین بحث در کتاب بررسی با عنوان «حجاب و آزادی روابط»، مطرح شده بود. برای دسترسی آسان‌تر و انسجام بیشتر، آن بحث مطرح‌شده در کتاب بررسی، ذیل عنوان مرور و جمع‌بندی در انتهای کتاب حاضر آمده است.

خواندن کتاب حجاب و آزادی روابط را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به پژوهشگران دین اسلام پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب حجاب و آزادی روابط

«این شناخت‌ها و این جهان‌بینی، زمینه‌ای است که عشق و عقیده‌ای به‌وجود می‌آورد و این عقیده زیربنا و ریشه‌ای است برای اجرای احکام. منهای دین، یعنی منهای «زیربناها و شناخت‌ها» و «عشق و ریشه»، چطور می‌توانیم قانون‌ها و احکامی را تحقق بخشیم که انسان را به ایثار و گذشت برساند؟

وقتی من می‌خواهم انسان را از خودش جدا کنم، باید نیروی قوی‌تری را در وجودش گذاشته باشم. وقتی می‌خواهم او را با بارهایی راه ببرم، باید موتور نیرومندی را در او کار گذاشته باشم؛ وگرنه راه رفتن نیست که غلطاندن است.

هر عامل و محرکی، مادامی‌که در درون انسان و در دل انسان رخنه نکند و مادامی‌که در آن راه پیدا نکند، نمی‌تواند او را به حرکت وادار کند. می‌شود او را بغلطاند؛ می‌شود او را به زور بکشد؛ ولی نمی‌شود او را راه ببرد. حتی خدا، مادامی‌که در دل من راه پیدا نکند و عشقش در دلم ننشیند، نمی‌تواند محرک من باشد. اکراه و غلطاندن ثمر و نتیجه‌ای ندارد. محرک‌ها مادامی‌که در دل انسان نیامده باشند، شناختشان و سپس عشقشان در دل، جا نگرفته باشد، فقط انسان را می‌غلطانند و به جبر می‌کشند؛ یعنی انسانیت و آزادی او را از او سلب می‌کنند؛ در صورتی که "لا اِکراهَ فِی الدِّینِ"؛ «در دین اکراهی نیست». مادامی‌که این شناخت‌ها و این عقیده‌ها نباشند، عمل و حرکتی نیست. "قَدْ تَبَینَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ"؛ این شناخت‌ها تحقق پیدا کرده و آشکار شده است؛ آنچه که استعدادها را رشد می‌دهد و آنچه که استعدادها را می‌بلعد و گم می‌کند.

دین به‌خاطر اینکه بتواند بار احکام سنگین و نظام‌های وسیع را تحمل کند، به ریشه‌هایی احتیاج دارد و به زمینه‌هایی. این زمینه از تفکر شروع می‌شود؛ تفکر در انسان و در جهان و در نقش انسان در جهان. این بینش و این تفکر و این جهان‌بینی، ما را به عقیده‌هایی می‌رساند و این عقیده‌هاست که می‌تواند نظام‌ها و احکام را به تحقق برساند. مادامی‌که این زمینه و این ریشه نباشد، احکام دوام ندارد؛ عادت و سنت خواهد بود و هیچ سنت و عادتی نمی‌تواند دوام بیاورد؛ ناچار گرفتار ضدسنت‌ها و عصیان‌ها و سرکشی‌ها می‌شود. در جامعه‌های آزاد، ضدسنت‌ها با آن دست و پنجه نرم می‌کنند و در جامعه‌های بسته، گروه‌های عاصی و سرکش در برابرش قد علم می‌کنند.»