کتاب جادو و ذهن

کتاب جادو و ذهن؛ سازوکارها، کارکردها، و رشدِ تفکّر و رفتارِ جادویی نوشتهٔ اوژن سابوتسکی و ترجمهٔ فرشید مرادیان و نگین ناصری تفتی است و انتشارات ارجمند آن را منتشر کرده است.

درباره کتاب جادو و ذهن

به طور مرسوم تفکر و رفتار جادویی چون بدیل‌های ناپخته و گمراه‌کننده تفکر علمی تلقی شده است که ناگزیر با افزایش سن در کودکان کاهش می‌یابد. چنین تمایلاتی در بزرگسالان عمدتاً توسط روان‌شناسان به عنوان خرافاتی که از ناکامی، عدم قطعیت، و ماهیت پیش‌بینی‌ناپذیر برخی فعالیت‌های بشر تغذیه می‌شوند برچسب خورده است.

اوژن سابوتسکی در کتاب جادو و ذهن مروری بر سازوکارها و رشد تفکر و باورهای جادویی در گسترهٔ عمر دارد و در ضمن آن استدلال می‌کند که باید در نقش این گونه تفکر در تحول بشر تجدید نظر گردد. تفکر جادویی در کودکان بیش از آنکه مانعی برای تعقل علمی یا محصول جانبیِ رشد شناختی باشد، مکملی مهم و ضروری برای این فرآیندهاست و از جمله مزایای دیگر آن می‌توان ارتقای خلاقیت در حل مسئله و تحکیم راهبردهای مقابله‌ای را نام برد. تفکر و باورهای جادویی در بزرگسالان هم برای فرد (کنارآمدن با مسائل لاینحل و موقعیت‌های تنش‌زا) و هم برای جامعه (امکان نفوذ جمعی و ارتقاء همسازی اجتماعی) وظایف مهمی ایفا می‌کند. تفکر جادویی با تاثیرگذاری بر حوزه‌هایی که به علیت فیزیکی محدود نمی‌شوند، مانند هیجان‌ها، روابط، و تلقین‌ها؛ سازوکار روان‌شناختی رو به رشدی است که بنا بر استدلال سابوتسکی در بافت سیاست، آگهی‌های بازرگانی و روان‌درمانی تنیده‌شده است و شکل‌گیری و درک ما را نسبت به معنا در دو دنیای عینی و ذهنی تحت سیطره خود دارد.

کتاب جادو و ذهن به درک ما از اهمیت تفکر جادویی کمک منحصر به فردی می‌کند و شواهد تجربی و نتیجه‌گیری‌هایی ارائه می‌دهد که تاکنون در یک منبع گرد نیامده‌اند.

ویژگی‌های برجستهٔ کتاب از این قرار است:

نظریه‌ای منحصر به فرد از رشد شناختی کودک از نویسنده‌ای صاحب‌نام در این حوزه

کمک به بحث دربارهٔ سودمندی کتاب‌ها و فیلم‌های جادویی (چون هری پاتر) برای رشد شناختی و اجتماعی کودکان

ملموس، گیرا، و اندیشمندانه

استاد مصطفی ملکیان برای این کتاب مقدمه نوشته‌اند.

خواندن کتاب جادو و ذهن را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این اثر می‌تواند برای دانشجویان و پژوهشگران روان‌شناسی رشد و نیز جامعه‌شناسان، انسان‌شناسان، و آموزگاران جالب توجه باشد.

بخشی از کتاب جادو و ذهن

«در غروب یک روز زیبای بهاریِ دهه ۱۹۲۰، یکی از شخصیت‌های اصلیِ رُمانِ مورد علاقه من، میخاییل الکساندروویچ برلیوز، سردبیر مجله‌ای ادبی و یک بی‌خدا، در شهر مسکو در کوچه‌ای مملو از درختانِ لیمو با همراهش بر روی نیمکتی نشسته بود. برلیوز در حال نُطق کردن در زمینهٔ پاره‌ای موضوعات ادبی و تاریخی برای همراهش- نویسنده‌ای تازه‌کار- بود که یکباره قلبش به تپش افتاد و برای لحظه‌ای همه چیز دگرگون شد.

در همان لحظه، هوای شرجی منعقد شد و به هیئت یک مرد درآمد؛ مردی شفاف با ظاهری عجیب و ناآشنا. بر روی سر کوچکش، کلاهی لبه‌دار و بر تنش ژاکتِ پیچازیِ کوتاهی از جنسِ هوا. قدش حدود دو متر اما با شانه‌هایی باریک، بی‌نهایت لاغراندام، و با صورتی که جان می‌داد برای مسخره کردن.

زندگی برلیوز به قدری از نظم و ترتیب برخوردار بود که عادت به دیدن پدیده‌های غیرعادی نداشت. در حالی که رنگ به رخسار نداشت، با حالتی بُهت‌زده و با ناباوری و هراس با خود اندیشید: "غیرممکنه!"

ولی افسوس که حقیقت داشت، و آن مردِ بلند قامتِ شفاف، روبروی او به چپ و راست تاب می‌خورد، بی آن که با زمین تماسی داشته باشد.

وحشت چنان وجود برلیوز را در بر گرفت که ناچار چشمانش را بست. وقتی چشمانش را گشود، دید که به یکباره همه چیز به حالت طبیعیِ خود بازگشته، آن وهمِ اعجاب‌آور محو شده، شبحِ پیچازی پوش ناپدیدشده و ضربان قلب او به حالت عادی بازگشته است.

به میخاییل الکساندروویچ بیندیشید. امکان دارد شما هم مانند او به امور جادویی اعتقاد نداشته‌باشید، ولی اگر به جایِ او بودید، چه احساسی داشتید؟ متعجب، وحشت‌زده، یا گیج و مبهوت می‌شدید؟ جهانِ علم‌محور ساختار ظریف و شکننده‌ای دارد. همچون بادکنکی پر از باد که تنها در کلیتِ خود موجودیت دارد ولی به محض ایجاد سوراخی در آن از هم می‌پاشد. در حال حاضر گرچه امور جادویی در پیرامون ما رخ می‌دهند ولی همچنان جهانِ علم‌محور خوب به نظر می‌رسد و گویی این مسائل تهدیدی برای آن محسوب نمی‌شوند. امور جادویی در داستان‌ها، فیلم‌ها، کارتون‌ها، نماهنگ‌های تبلیغاتی، بازی‌های رایانه‌ای، هنر و تئاتر رخ می‌دهند. ما شاهد چنین اموری در خواب و رؤیا هستیم و در نیایش و رفتارهای خرافی خود به نوعی برآن‌ها پافشاری می‌کنیم. ما از طریق افسانه‌ها و اشاره به شخصیت‌هایِ جادوییِ عامیانه همچون بابانوئل، دندان پری و خرگوشِ عیدِ پاک امور جادویی را به فرزندان خردسال خود می‌آموزیم. ما دربارهٔ امور جادویی از افرادی که فکر می‌کنند "چیزهایی فراطبیعی دیده‌اند"، داستان‌ها و حکایت‌هایی می‌شنویم. با وجود این همه امور جادویی در اطراف خود، چرا بسیاری از ما نمی‌توانیم چنین موضوعاتی را جدی بگیریم؟»