کتاب واپسین وارث تخت و تاج قاجار

کتاب واپسین وارث تخت و تاج قاجار حاصل کوشش حبیب لاجوردی و ترجمهٔ امیر سعیدالهی است. نشر ثالث این گفت‌وشنود با «سلطان حمیدمیرزا قاجار» را روانهٔ بازار کرده است. این کتاب با همکاری مرکز مطالعات خاورمیانه (دانشگاه هاروارد) در سال ۱۹۹۶ میلادی تهیه شده است.

درباره کتاب واپسین وارث تخت و تاج قاجار

کتاب واپسین وارث تخت و تاج قاجار ابتدا نگاهی انداخته است به زندگی و روزگار «محمدحسن میرزا» به‌عنوان آخرین ولیعهد قاجار. بخش اول کتاب حاضر، حاوی زندگی‌نامهٔ کوتاه «حمیدمیرزا قاجار» و بخش دوم آن نیز حاوی گفت‌وشنود با «سلطان حمیدمیرزا قاجار» است. ۲ بخش پایانی کتاب حاضر «تلاش‌هایی برای بازگردانیدن دودمان قاجار به سلطنت» و «زندگی‌نامه‌ها» نام گرفته‌اند. حبیب لاجوردی که گفت‌وشنود با حمیدمیرزا قاجار را انجام داده، مبتکر و مبدع طرح تاریخ شفاهیِ مرکز مطالعات خاور میانه در دانشگاه هاروارد در آمریکا بوده است. این گفت‌وشنود یا مصاحبه در سال ۱۳۶۰ در لندن انجام شد. می‌دانیم که ایل و طایفهٔ قاجار، بازماندهٔ ترک‌هایی بودند که در غذب و شمال دریای خزر تا سرزمین‌های آسیای مرکزی، قرن‌ها در نظام قبیله‌ای زندگی می‌کرده‌اند.

حمیدمیرزا قاجار، واپسین وارث تخت‌وتاج قاجار بوده است. او پسر محمدحسن میرزا و همسرش محترم‌السلطنه رزاقی بود و در سال ۱۹۱۸ میلادی به دنیا آمد. پس از ۳ یا ۴ سال اقامت در تهران، ایران را ترک کرد. مدتی پیش جدش، محمدعلی‌شاه قاجار (خلع‌شده) در استانبول ماند و سپس همراه پدرش در پاریس زندگی کرد.

حمیدمیرزا قاجار در سال ۱۹۲۵ به اصرار پدر، برای تحصیل روانهٔ انگلستان شد. «حمید قاجار» در انگلستان نام مستعار «دیوید (داود) دروماند» را برگزید. گفته شده است که سرشت دیوید دروماند، ترکیب و معجونی بود از شمایل یک ایرانی با منش گرم و یک دریانورد خوش‌خلق انگلیسی. در سال ۱۹۵۷، حمید قاجار به ایران برگشت و ۱۴ سال شغل‌های گوناگونی را در کنسرسیوم نفت بر عهده گرفت. در این مدت، با خلقیات ایرانیان برای اولین‌بار آشنا شد؛ البته این خلقیات را دیوید دروماند شخصاً تجربه کرد. آنچه چهرهٔ ایرانیان را در چشم او سیاه کرد، فساد بود؛ فساد همه‌گیر و بازکنندهٔ چشم و گوش هر آدم بی‌خبری که او آن را در کلیهٔ سطوح کنسرسیوم نفت مشاهده کرد. گفته شده است که او حتی گاه دربارهٔ آلودگی محمدرضا پهلوی نیز بی‌پروا حرف‌هایی می‌زد؛ ازاین‌رو است که در «ادارهٔ اطلاعات شهربانی» بازجویی شد.

خواندن کتاب واپسین وارث تخت و تاج قاجار را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

خواندن این کتاب را به دوستداران تاریخ معاصر ایران و قالب گفت‌وگو پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب واپسین وارث تخت و تاج قاجار

دربارهٔ سلسله قاجار و این آخرین‌ها یعنی احمدشاه - بنا به گفته یکی از خانم‌های خانواده والا که پس از انقلاب اسلامی خاطراتش چند شماره‌ای در مجله هفتگی سپید و سیاه چاپ می‌شد و البته همه‌اش مدح و ثنای احمدشاه بود و دودمان قاجار و محمدحسن میرزا و سلطان حمید میرزا، (مصاحبه‌شونده در کتاب حاضر) - حرف و حدیث فراوان است. ارفع‌الدوله در خاطرات خود از دیدار با محمدعلی شاه و احمدشاه مطالبی آورده است. رحیم‌زاده صفوی در کتاب «اسرار سقوط احمدشاه»، مشاهدات خود از دیدار ارفع‌الدوله با احمدشاه در یکی از اقامتگاه های اروپایی او در یک عید نوروز و تفأل‌های نامیمونی را که ارفع‌الدوله بر اساس گفته‌های ناامیدکننده احمدشاه زده است با آن قلم شیرینش ذکر کرده است. خان ملک ساسانی نیز به دیدارهای خود با احمدشاه در دوران تصدی مقام شارژ دافری در استانبول و کوشش بی‌ثمری که محمدعلی شاه برای خواستگاری از یکی از شاهزاده‌خانم‌های عثمانی برای پسرش احمدشاه به خرج داد و به‌دلیل تعصب سنی‌گری بزرگان باب عالی به جایی نرسید، اشارات فراوان کرده است.