کتاب بزرگمهر حکیم

کتاب بزرگمهر حکیم نوشتهٔ محمد رسولی است. نشر سبزان این کتاب را روانهٔ بازار کرده است. این اثر حاوی کاوشی در باب کیستی، آثار و سخنان «بزرگمهر حکیم» در ادبیات و تاریخ است.

درباره کتاب بزرگمهر حکیم

«بزرگمهر حکیم» (بوزرجمهر) را وزیر «خسرو انوشیروان» می‌دانیم. نامش را شنیده‌ایم و او را به دانایی و حکمت فراوان می‌شناسیم. ایرانیان به داشتن او به خود می‌بالند و مایۀ افتخارش می‌دانند؛ با این همه، زمانی که می‌خواهیم ردپای این حکیم فرزانه را در لابه‌لای سطور تاریخ پی بگیریم و شرح زندگانی او را منسجم، مستدل و تاریخی ارائه کنیم، با مشکلات بسیار مواجه می‌شویم که شاید علت آن اختلاف راویان در نقل روایات پیش از اسلام و عهد ساسانی است؛ اختلافاتی که سبب شده است در این دوره، افسانه و واقعیت، اسطوره و تاریخْ سخت به هم درآمیزد. در این بررسی کوتاه، در کتاب بزرگمهر حکیم، محمد رسولی بر آن بوده است که بزرگمهر را بیرون از پردۀ افسانه‌ها و اساطیر بازشناسد و از خلال روایات و افسانه‌ها دریابید که این حکیم فرزانه چه کسی بوده و تاریخ و افسانه دربارۀ او چه گفته‌اند؛ دربارهٔ یکی از چهره‌های معروف دوران مدنیت ساسانی. طبق گفتهٔ نویسنده، آنچه از منابع کهن ایرانی و عربی دربارهٔ بزرگمهر برمی‌آید، چنین است که بزرگمهر یا بزرجمهر یا بوذرجمهر یا ابوذرجمهر، معلم هرمز (هرمز چهارم) فرزند خسرو کواتان (انوشیروان) بوده و خسرو چون او را مردی تیزهوش یافت، او را به وزارت و صدارت برگزید. او وزیری باتدبیر بود که خسرو به داشتنش افتخار می‌کرد.

خواندن کتاب بزرگمهر حکیم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

خواندن این کتاب را به دوستداران ادبیات و تاریخ ایران پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب بزرگمهر حکیم

«انوشیروان که بود؟

انوشیروان از شاهان ساسانی است که در متون ادبی و تاریخی بیشتر به عدالت شناخته شده، ولی شخصیت وی از نظر فرهنگی و علمی ناشناخته مانده است. او حاکمی دانش‌دوست، آشنای به فلسفه، علاقه‌مند به کتاب‌های علمی، سخنان حکمی، پند و اندرز و... بود و موجبات ترقی علوم و فنون را در ایران فراهم کرد.

بر اساس منابع فارسی و عربی، انوشروان شخصی حکیم، فیلسوف و عاشق علم و دانش بوده است. دربار او جایگاه حکیمان و اندیشمندان بود و با استقبال از فیلسوفان یونانی موجب گسترش فلسفه و حکمت در ایران شد.

در این فصل، به بررسی شخصیت فرهنگی انوشروان از نظر دانایی، علاقه به دانش، کتاب، حکمت، فلسفه و پند و اندرز در منابع مختلف فارسی، عربی و برخی منابع خاورشناسان پرداخته‌ایم و همچنین به پندهای تاج او، توقیعات، دیدگاه‌هایش دربارهٔ عقل و خرد، ضرورت علم و دانش برای شاهان و تشویق به دانش‌اندوزی پرداخته و نشان داده‌ایم که انوشروان تا چه اندازه در شکوفایی ایران و رشد علمی و ادبی آن مؤثر بوده است:

۱. دانایی و زیرکی انوشیروان

در منابع عربی، انوشیروان را به زیرکی و دانایی توصیف کرده‌اند: "ذکروا أنه لم یکن فی ملوک العجم أدهی من کسری أنوشروان": در میان شاهان غیرعرب، پادشاهی زیرک‌تر از انوشروان نبوده است.۴۵۱ این زیرکی و تیزبینی او در کنار علاقه به شعر و ادب، در حکایتی که ابوالفرج اصفهانی نقل کرده، نمایان است. می‌گوید: روزی انوشیروان شنید که اعشی به این بیت تغنی می‌کند:

أرِقتُ ومَا هَذا السُهادُ المُوَرَّق

وَما بِیَ مِن سُقمٍ وَما بِیَ مَعشَقُ

بیداری کشیدم و خوابم نبرد و چیست این بیداری در صورتی که در من نه بیماری است و نه عشقی.

انوشیروان پرسید چه می‌گوید؟ برایش ترجمه کردند. گفت: کسی که نه عاشق است و نه بیمار و خوابش نمی‌برد حتماً دزد است.»