کتاب شش کلاه تفکر

شش کلاه تفکر نوشته ادوارد دبونو ،پدر تفکر خلاق، پرفروشترین کتاب در حوزه تفکر است. بسیاری از افراد بزرگ و شرکتهای مشهور در مسیر تفکر و نوآوری خود از نظرات دبونو استفاده کرده‌اند. قدرت تفکر، به این شکل خاص، تنها در وجود انسان قرار دارد و همین قدرت است که او را متمایز کرده است.

درباره کتاب شش کلاه تفکر

در این کتاب ادوارد دبونو روش بررسی مسائل از جنبه‌های گوناگون را می‌آموزد و نشان می‌دهد چگونه می‌توان در کمترین زمان ممکن به بهترین تصمیم رسید. او عواملی را که می‌تواند بر روی تفکر منطقی تأثیر بگذارد مثل احساسات، منطق، امید، منفی‌بافی و خلاقیت را در قالب کلاه‌های رنگی بیان می‌کند و به مخاطب می‌آموزد چطور اندیشه‌اش را در مسیری درست هدایت کند.

در این روش 6 کلاه به رنگهای سفید، آبی، قرمز، زرد، سیاه و سبز وجود دارد که هریک نماینده مفاهیم مشخصی هستند.

کلاه‌سفید: سفید رنگی خنثی است. کلاه‌سفید با اعداد و ارقام ملموس سروکار دارد.

کلاه قرمز: قرمز رنگ هیجان و خشم است. کلاه قرمز به جنبه‌های احساسی و عاطفی یک مسئله می‌پردازد.

کلاه‌سیاه: سیاه ‌رنگ غم است. این کلاه جنبه‌های منفی و غیرممکن بودن انجام کارها را بیان می‌کند.

کلاه زرد: زرد رنگ مثبت اندیشی و کلاه زرد به جنبه‌های مثبت تفکر می‌پردازد.

کلاه سبز: سبز رنگ گیاه و زندگی است. کلاه سبز نمایانگر ایده‌های نو و خلاق است.

کلاه آبی: آبی رنگ آسمان است و کلاه آبی همچون آسمان بالای سایر کلاه‌ها قرار دارد. این کلاه با احاطه، تنظیم و سازمان‌دهی روند تفکر و سایر کلاه‌ها مرتبط است.

درباره ادوارد دوبونو 

ادوارد دوبونو پدر تفکر خلاق و یکی از مهم‌ترین مربیان آموزش تفکر در دنیا است و بسیاری از سازمان‌های بزرگ جهان مثل IBM از راهکارهای او در شیوه تفکر بهره برده‌اند. او تفکر را یک مهارت می‌داند. از دیگر کتاب‌های او می‌توان به تفکر جانبی، چگونه ذهن زیبایی داشته باشیم، من درست می‌گویم تو غلط و... اشاره کرد. دوبونو بیش از 62 کتاب نوشته که به 30 زبان دنیا ترجمه‌شده‌اند.

‌بخشی از کتاب شش کلاه تفکر

فصل ۲: استفاده از کلاه؛ روشی هوشمندانه

اگر تصاویر مربوط به چهار دهه قبل را تماشا کنید، متوجه می‌شوید که همه کلاه دارند. امروز دیگر استفاده از کلاه رایج نیست. بیشترین استفاده از کلاه در بین افرادی است که مسئولیت اجتماعی دارند. افرادی مثل سربازان، پلیس و... که کلاه قسمتی از یونی فرم آن‌هاست. بااین‌حال گاهی استفاده از واژه کلاه برای نشان دادن نقش یک فرد به کار می‌رود. به‌عنوان‌مثال مردی که در خانواده امرونهی می‌کند به‌اصطلاح ((کلاه ریاست بر سر گذاشته)) یا خانمی که یک پست اجرایی دارد احتمالاً با این عبارت که ((آن زن کلاه حرفه‌ای بر سر گذاشته)) شناخته می‌شود. بااین‌وجود مایه تأسف است که هیچ کلاهی برای تفکر و نبوغ وجود ندارد که بتوانید از آن استفاده کنید. اگر این‌چنین کلاهی وجود داشته باشد می‌توان نقش‌هایی مثل نقش زیر را برایش متصور شد که پیامدهای زیر را منتقل کند:

((خواهشاً مزاحم نشوید، دارم فکر می‌کنم.))

((می‌خواهم همین‌الان بحث را تمام کنیم و کلاه تفکر را بر سرمان بگذاریم و روی حل این موضوع متمرکز شویم.))

((چطور است که کمی با تفکر و ریزبینی روی موضوع کار کنی. تا به حال تنها به من پاسخ‌های نامربوط داده‌ای. کلاه تفکرت را بر سر بگذار.))

بنابراین اگر ما یک تصویر نمادین از فردی که یک ((کلاه تفکر واقعی)) بر سر دارد داشته باشیم، می‌تواند به ما کمک کند تا به جای برخورد عکس‌العملی با وقایع، بتوانیم آرام، متمرکز و متفکرانه به آن بپردازیم. آنچه ما به‌عنوان تفکر در این کتاب مطرح می‌کنیم ((تفکر سنجیده و آگاهانه)) است. نوعی تفکر نیز وجود دارد که ما به‌صورت روزمره آن را انجام می‌دهیم. مثل راه رفتن، حرف زدن، جواب دادن به تلفن و... نام این نوع تفکر، ((تفکر خودکار)) است؛ اما تفکر سنجیده متفاوت از این نوع تفکر است. همه می‌توانند بدوند، اما پیامدهای زیر را منتقل کند:

((خواهشاً مزاحم نشوید، دارم فکر می‌کنم.))

((می‌خواهم همین‌الان بحث را تمام کنیم و کلاه تفکر را بر سرمان بگذاریم و روی حل این موضوع متمرکز شویم.))

((چطور است که کمی با تفکر و ریزبینی روی موضوع کار کنی. تا به حال تنها به من پاسخ‌های نامربوط داده‌ای. کلاه تفکرت را بر سر بگذار.))

بنابراین اگر ما یک تصویر نمادین از فردی که یک ((کلاه تفکر واقعی)) بر سر دارد داشته باشیم، می‌تواند به ما کمک کند تا به جای برخورد عکس‌العملی با وقایع، بتوانیم آرام، متمرکز و متفکرانه به آن بپردازیم. آنچه ما به‌عنوان تفکر در این کتاب مطرح می‌کنیم ((تفکر سنجیده و آگاهانه)) است. نوعی تفکر نیز وجود دارد که ما به‌صورت روزمره آن را انجام می‌دهیم. مثل راه رفتن، حرف زدن، جواب دادن به تلفن و... نام این نوع تفکر، ((تفکر خودکار)) است؛ اما تفکر سنجیده متفاوت از این نوع تفکر است. همه می‌توانند بدوند، اما یک دونده حرفه‌ای برای این دویدن آگاه است و آموزش دیده است؛ اما نوع دیگری از تفکر وجود دارد که ما با ((ترسیم نقشه)) سروکار داریم. در این مورد شما موضوع و هدف موردنظر خودتان را پیدا می‌کنید و برای دستیابی به آن نقشه می‌کشید. شما این نقشه را بدون موضع‌گیری قبلی و صرفاً با توجه به واقعیات می‌کشید و برای انجام این کار باید دامنه دید وسیعی داشته باشید. من این نوع تفکر را با شیوه استفاده از کلاه ادغام کرده‌ام. با کمک کلاه‌هایی که رنگ‌هایی متفاوت دارند شما می‌توانید یک نقشه خام را ترسیم و رنگ‌آمیزی کنید و به یک نقشه کامل تبدیل کنید. در ادامه به روش استفاده از این کلاه و تکمیل این نقشه خواهیم پرداخت.