کتاب زن در تاریخ اسلام

کتاب زن در تاریخ اسلام نوشته گروه نویسندگان است که به همت نزهت احمدی گردآوری شده است. کتاب زن در تاریخ اسلام مجموعه مقالات سمینار بین‌المللی زن در تاریخ اسلام (از قرن هفتم تا سیزدهم هجری) است.

درباره کتاب زن در تاریخ اسلام

در تاریخ سنتی ما هرگاه سخنی از زنان و نقش آنان در تاریخ آمده است، تنها معدود چهره‌هایی از درون دستگاه حاکمه به‌عنوان نمونه زن ایرانی یا زن مسلمان مطرح شده‌اند که این خود ناگفته پیداست چه کاستی‌هایی دارد. این زنان نه‌تنها نماینده تمامی زنان جامعه نیستند بلکه نقش‌آفرینی‌شان نیز به‌عنوان سنتی ماندگار در تاریخ این سرزمین نبوده است. آنان زنان قدرتمندی بودند که از شرایط خاص زمانی و مکانی خود استفاده کرده و برای مدتی زمام قدرت را به دست گرفته بودند. بنابراین صرف بیان تاریخ زندگی این زنان نمی‌تواند گوشه‌های تاریک تاریخ زنان را روشن سازد. از همه مهمتر آن که منابع تاریخی کمترین اشاره‌ای به وضعیت زندگی زنان طبقات متوسط و فرودست جامعه نکرده‌اند و حتی آنان را درخور ذکر نیز ندانسته‌اند. نهایت آن‌که در چشم مورخان، این نیمه ناپیدای جامعه و این نوامیس دور از انظار نگاه داشته شده به دید نیامده‌اند که سطوری از نوشته‌های خود را در وصف آنان قلم زنند.

آن‌چه در فرهنگ سیاسی برای مردان، قدرت و توانمندی محسوب شده برای زنان، قساوت و سنگدلی تلقی شده است و آن‌چه در فرهنگ اجتماعی برای مردان، درایت و هوشیاری خوانده شده برای زنان، مکر و حیله قلمداد شده است. این است که پژوهش در خصوص زنان در تاریخ نه تنها با ضعف منابع روبروست که با حُب و بغض‌ها و تحریف‌هایی بیش از آن‌چه تاریخ مردان را ملبس می‌کند، درگیر است. اما واقعیت این است که ضعف‌ها و کاستی‌ها نمی‌بایست بهانه‌ای برای حذف نام زنان از پیشینه پرافتخار تاریخ این سرزمین باشد. 

با این‌منظور و هدف بوده است که سال‌هاست انجمن زنان پژوهشگر تاریخ رسالت تحقیق و پژوهش در تاریخ زنان را سرلوحه اقدامات خود ساخته است و بر آن بوده تا با فراهم‌آوردن زمینه‌های مناسب، توجه محققان را به این بخش مورد غفلت جلب نماید. سمینار «زن در تاریخ اسلام از قرن ۷ تا ۱۳ هجری» نیز به‌عنوان چهارمین سمینار انجمن، نمونه‌ای از این تلاش تلقی می‌شود. این کتاب مجموعه‌ای مقاله ارزشمند است. 

خواندن کتاب زن در تاریخ اسلام را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام پژوهشگران و فعالان حوزه زنان پیشنهاد می‌کنیم. 

بخشی از کتاب زن در تاریخ اسلام

مهمترین نقش سیاسی زنان عصر صفوی را در ازدواج‌های سیاسی می‌توان مشاهده نمود. این ازدواج‌ها که معمولاٌ بین بزرگان و سران انجام می‌پذیرفت با هدف تحکیم روابط سیاسی و یا به‌عنوان گروگان صورت می‌گرفت. گاهی نیز زنان نقش جاسوس را در لباس همسری ایفا می‌کردند. حضور در جنگ و تحریک مردان به نبرد و یا نقشی که ایشان به عنوان سفیر و یا شفیع پذیرا می‌شدند نیز میدانی دیگر برای حضور قابلیت‌های زنان این عصر است. دخالت در جانشینی شاهان و به قدرت رسانیدن شاهزاده‌ها و نیز مشارکت در امر سلطنت نیز از موارد دیگر فعالیت عمده زنان این دوره است. اوج این دخالت سیاسی را در دو چهره پریخان خانم دختر شاه تهماسب و مهد علیا همسر شاه محمد خدابنده می‌توان دید. اگرچه هر دو نفر با فرجامی غم‌انگیز به قتل رسیدند ولیکن قدرت پشت پرده زنان تا پایان این سلسله ادامه داشت. به‌ویژه در زمان سلطنت چهار پادشاه پایانی این خاندان، به‌دلیل پرورش شاهزاده‌ها در حرمسرا، بانوان و خواجه‌سرایان قدرت فوق‌العاده یافتند. 

مقدمه

در این پژوهش، به بررسی نقش سیاسی زنان عصر صفوی و درواقع به نقد این مسأله پرداخته شده است.

لازم به ذکر است قصد آن نبوده که تمامی دخالت‌های زنان در امور سیاسی و مملکتی، درست و محق جلوه داده شود، بلکه سعی بر آن بوده است که حضور سیاسی زنان که همواره در تاریخ سیاسی ایران وجود داشته و اغلب از دید محققان دور مانده است واضح‌تر نمایان گردد.

اغلب افراد سیاسی در این دوره دچار مرگ‌های مشکوک و یا قتل آشکار شده‌اند، این مسأله شامل زنان حاضر در سیاست این عصر نیز شده است. بنابراین تمام همت بر این بوده است که به دور از جانبداری شخصی به وضعیت سیاسی زنان این دوره پرداخته شود. اگر گاهی درخلال سطور، نقش سیاسی زنان غلوآمیز به نظر می‌رسد اغلب بر آن اساس است که تاکنون به این مسأله پرداخته نشده است. همچنین بسیاری از مورخان بر این عقیده‌اند که حضور زنان در سیاست، جدا از آن‌که منشأ اثر مثبت باشند و یا منفی، نادرست است. بنابراین به کل، این مسأله را نفی کرده‌اند، در نتیجه به اهمیت نقش آنان نیز نپرداخته‌اند.