کتاب سمیولوژی تحجر

کتاب سمیولوژی تحجر اثر حجت الاسلام دکتر داوود عرفانی‌فر است. این کتاب به بررسی نشانه‌ها و مصادیق تحجر می‌پردازد و سپس راهکارهایی برای غلبه بر آن بیان می‌کند.

درباره کتاب سمیولوژی تحجر

سمیولوژی (Semiology) یا نشانه شناسی، علمی است که به بررسی نشانه‌های مختلف اعم از زبان، کلمات، تصاویر، آواها، حالات، حرکات و اشیاء می‌پردازد. 

تحجر (Petrifaction) نیز به معنای شبیه سنگ سخت شدن است و به حالتی از بودن اشاره دارد که در آن فرد، نمی‌تواند هیچ اندیشه یا ایده جدیدی را بپذیرد. عموما چنین افرادی را متحجر می‌نامند.

داوود عرفانی‌فر در کتاب سمیولوژی تحجر به بررسی نشانه‌های تحجر و جمود حاصل از آن می‌پردازد. او این نشانه‌ها را چیزهایی مانند خودشیفتگی، جمود بر ظاهر کلام و قضاوت کلیشه‌ای می‌داند. او ابتدا تعریفی از تحجر ارائه می‌کند و در ادامه مصادیق مختلف آن را بیان می‌کند. در انتها نیز به بیان راهکارهایی پرداخته است که می‌تواند به عنوان راه درمان و غلبه بر تحجر، استفاده شوند.

کتاب سمیولوژی تحجر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم 

سمیولوژی تحجر، کتابی مفید برای تمام اندیشمندان کلام و همچنین فیلسوفان و اهل منطق است.

بخشی از کتاب سمیولوژی تحجر

ملاامین استرآبادی می‌گوید:

«آیا نمی‌بینی بسیاری از قبایح عقلی در شرع حرام نیستند»؟

اصولیون اما، دلیل عقلی را حجّت دانسته و در مسئله حسن و قبح، به ذاتی و عقلی بودن آن در مرحله ثبوت و اثبات معتقدند.

۵ ـ در باره اخبار کتب اربعه، اخباری‌ها معتقدند همه روایات وارده در این کتب قطعی‌الصدور بوده و نیازی به بررسی سندی در علمِ بی‌فایده رجال ندارند. تقسیم اخبار نیز به صحیح و حسن و موثّق و ضعیف، کاری ناروا و باطل است. اصولیان امّا به وجود اخبار ضعیف در کتب اربعه اذعان داشته و تقسیمات اخبار را کاری علمی، ضروری و موافق با روایات می‌دانند.

۶ ـ اخباری‌ها در اجرای اصول عملیّه، در هنگام شبهات حکمیّه تحریمیّه معتقد به اجرای اصل احتیاط‌اند، درحالی‌که مجتهدان اصولی در اینجا اجرای اصل برائت را صحیح می‌دانند. همچنین، به گفته شیخ انصاری، اخباریان جریان استصحاب را در احکام کلّی معتبر ندانسته و معتقد بودند هنگام تردید در احکام کلّی شرعی باید اصل استصحاب اجرا شود، نه برائت یا استصحاب.

۷ ـ اخباریان از منابع چهارگانه فقه، تنها اخبار و احادیث را قبول داشته و بقیه را کنار می‌گذاشتند. ادعای آنان در باب قرآن این بود که مخاطبان آن معصومین علیهم‌السلام هستند و معارف آن تنها از طریق ائمه (ع) و در قالب روایات به ما می‌رسد. در باب اجماع نیز اخباری‌ها آن را به‌عنوان یکی از منابع فقه رد می‌کنند.

امّا عالمان اصولی ضمن اثبات حجیت ظواهر قرآن کریم آن را در ردیف منابع مستقیم استنباط قرار داده و اجماع را نیز با اضافه نمودن قید کاشفیّت از قول معصوم (ع) می‌پذیرند.

۸ ـ در تعارض بین دلیل عقلی و دلیل نقلی، اخباریان دلیل نقلی را ترجیح می‌دادند، امّا اصولیان دلیل عقلی قطعی را بر ادلّه نقلی ظنّی مرجَّح می‌دانستند.

مخالفت با اصول فقه، فلسفه و کلام

استرآبادی فلسفه، علم کلام و اصول فقه را رد می‌کرد؛ زیرا مبادی این علوم به اموری ختم می‌شود که دور از حس بوده و در آن‌ها اختلاف و مناقشه بسیار است. هیچ راه‌حلی نیز برای فیصله دادن به اختلافات وجود ندارد. حتی با علم منطق نیز نمی‌توان اختلاف را برطرف کرد؛ زیرا علم منطق در باره صورت استدلال سخن می‌گوید، درحالی‌که علّت اصلی این‌همه اختلاف در علوم مذکور، ماده به‌کاررفته در ادلّه ـ که از محسوسات به دورند ـ است و وضع قواعدی که بتواند این اختلافات را رد کند ممتنع می‌باشد.

امّا چه باید کرد؟ استرآبادی در پاسخ به این پرسش می‌گوید برای حل این اختلافات باید به معصوم مراجعه نمود و با این پاسخ، عدم عمق تفکر خویش را نشان می‌دهد؛ چراکه اوّلاً ما در زمانه‌ای به سر می‌بریم که به معصوم دسترسی مستقیمی نداریم و به‌ناچار باید از کلام آنان استفاده کنیم که خودِ این آغاز بروز اختلاف‌های متعدد به علّت وجود برداشت‌های مختلف از کلام آنان است، ثانیاً حتی در زمان حضور معصومین (ع) در میان مردم و امکان ارتباط مستقیم با آنان نیز اختلاف‌های متعدّدی بین یاران ایشان در تفسیر رأی و نظرشان وجود داشته است.

در آن هنگام ـ به‌خصوص از زمان امام باقر علیه‌السلام به بعد ـ نیز اصحاب ائمه (ع) به دو گروه عمده عقل‌گرایان (متکلمان) و نقل‌گرایان (محدثان) تقسیم می‌شدند که اتفاقاً با هم اختلافات و تنش‌هایی هم داشته‌اند. به تعبیر برخی محققان:

«اختلاف‌نظر متکلمان و عقل‌گرایان با گروه محدثان و سنت‌گرایان گاهی باعث قطع رابطه آنان می‌شد ـ چنان‌که ابن‌ابی‌عمیر از هشام‌بن‌حکم کناره‌گیری کرد ـ و گاهی به سرحد تکفیر و نفرین می‌رسید».