کتاب الباب الحادی عشر

الباب الحادی عشر یک کتاب کلامی معروف شیعی است. این کتاب باب یازدهم از کتاب منهاج الصّالح فی مختصر المصباح اثر علامه حلّی است که به خواهش وزیر محمدبن محمد قوهدی در قرن هشتم نوشته شده است. علامه حلّی در این کتاب، مصباح المتهجد شیخ طوسی را که درباره ادعیه و عبادات است، خلاصه نموده است. 

 این کتاب در اصل ده باب بوده است و از آنجایی که شناخت خداوند اصل و شناخت عبادات فرع است، علامه باب یازدهمی به کتاب افزوده است که به شناخت اصول دین می پردازد. علامه حلّی در این باب یازدهم، از اصول دین آنچه را به اجماع علما بر هر مسلمانی واجب است چنین برشمرده است: شناخت خدا و صفات ثبوتیه و سلبیه او و آنچه بر او صحیح و از او ممتنع است، و شناخت نبوت و امامت و معاد.

 درباره کتاب الباب الحادی عشر

الباب الحادی عشر هفت فصل دارد. فصل اول در اثبات واجب الوجود. فصل دوم صفات ثبوتیه خداوند که عبارت است از قدرت و اختیار، علم، حیات، اراده و کراهت، ادراک، قدیم و ازلی و باقی و ابدی بودن او، تکلم، صدق.

فصل سوم درباره صفات سلبیه خدا است که عبارت است از مرکب نبودن، جسم و عرض و جوهر نبودن، لذت و الم نداشتن، متحد به چیزی نشدن، محل حوادث نبودن، رؤیت بصری نداشتن، شریک نداشتن، از معانی و احوال به دور بودن.

موضوع فصل چهارم عدل است که اختیار بشر و استحاله قبح بر خداوند و لطف او را به اثبات می رساند.

فصل پنجم کتاب درباره نبوت است که پس از تعریف واژه نبی به اثبات نبوّتِ پیامبر اسلام (ص) و وجوب عصمت او و اینکه او فاضل‌ترین انسان بوده واز رذائل اخلاقی و نواقص آفرینشی برکنار است، می پردازد.

فصل ششم درباره امامت است که آن را واجب می‌داند و توضیح می‌دهد که امام باید معصوم و فاضلترین مردم باشد. پس از آن، از راه‌های عقلی و نقلی به ذکر امامت بلافصل علی بن ابی طالب(ع) پس از پیغمبر صلی الله علیه وآله وسلم می‌پردازد.

و در نهایت، موضوع فصل هفتم معاد است که آن را از طریق عقلی ثابت می‌کند و سپس آیاتی را که بر آن دلالت دارد، تشریح می کند. در این فصل مسئله ثواب و عقاب و توبه و امر به معروف و نهی ازمنکر نیز بیان شده است.

الباب حادی العشر کتابی جامع و مختصر و مورد توجه علمای دینی است. که جدا از ده باب دیگر تدوین شده و شرح و تعلیقات زیادی هم بر آن نوشته شده است. از جمله فاضل بغدادی که شرحش با نام  النافع یوم الحشر فی شرح باب حادی عشر بیش از شروح دیگر مورد توجه است.

به تازگی هم تصحیحی انتقادی از آن، همراه با شرحی ازابوالفتح بن مخدوم الخادم الحسینی العربشاهی با نام مفتاح الباب، انجام شده و با نام الباب الحادی عشر للعلامة الحلی مع شرحیه...منتشر شده است.

خواندن کتاب الباب الحادی عشر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

 طلاب علوم دینی و فلسفه اسلامی و متخصصان علوم کلامی و کلیات اسلام و علاقه‌مندان به این حوزه را به خواندن این کتاب دعوت می کنیم.

 درباره علامه حلّی

ابومنصور جمال‌الدین حسن بن یوسف بن مطهّر حلّی، معروف به علامه حلّی، مجتهد شیعه و فقیه عراقی قرن هفتم و اوایل هشتم است. او در کودکی با راهنمایی پدر برای یادگیری قرآن به مکتب رفت و خواندن و نوشتن آموخت. پس از آن نزد استادی به نام محرم کتاب خط یادگرفت. سپس مقدمات و ادبیات عربی و علوم فقه و اصول و حدیث و کلام را آموخت و در ادامه منطق و فلسفه و هیئت را نزد اساتید دیگر به ویژه خواجه نصیرالدین توسی فراگرفت.

علامه حلّی در ۲۸ سالگی به مرجعیت رسید و مرتضی مطهری او را اولین کسی می‌داند که از کلمه «مجتهد» برای فقیه شیعه استفاده کرد.

 علامه حلّی در اوایل قرن هشتم با دعوت الجایتو، شاده ایلخانی، به ایران آمد. او با نفوذ زیادش در الجایتو او را به برگزیدن مذهب شیعه تشویق کرد و پس از مناظراتی با علمای اهل سنت او را مجاب به پذیرش تشیع نمود. حلّی پس از مرگ سلطان محمد خدابنده (الجایتو) در سال ۷۱۶ به حله بازگشت و تا پایان عمر در این شهر ماند. 

علامه حلّی در بیست و یکم ماه محرم سال ۷۲۶ و در ۷۸ سالگی درگذشت و در حرم حضرت علی (ع) به خاک سپرده شد.