کتاب الهیات نجات: تقریرات دروس آیت الله سید حسن سعادت مصطفوی (جلد ۲)

«الهیات نجات» تقریرات دروس آیت الله سید حسن سعادت مصطفوی(-۱۳۱۵) از دیدگاه شیخ الرئیس ابوعلی سینا به کوشش دکتر حسین کلباسی اشتری(-۱۳۴۱) است. در بریده‌ای از کتاب می‌خوانیم: اسطقسّات، کائن و فاسدند. وقتی صورتی باقی است، در اصطلاح می‌گویندآن صورت کائن است و وقتی زمینه فراهم گردید و از میان رفت، آن صورت اصطلاحا فاسد ‌شده است. مرکبات نیز همین‌گونه‌اند، لذا به این عالم، عالم کون و فساد می‌گویند. بودن آن صورت را «کون» و زوالش را «فساد» می‌گویند. اجسام اسطقسّیه، اجسامی‌اند همچون ما انسانها، درخت‌ها و آسمان که کون و فساد دارند. تجدّدعالم موجب می‌شود که یکی می‌آید و یکی می‌رود. اکنون سوال می‌شود عقل فعال – که فی نفسه ثابت است- چگونه مستقیماً چیزهایی را خلق می‌کندکه ازکون و فساد وتجدد برخوردارند؟ در مقابل کون و فساد، حرکت جوهریه است. آخوند ملاصدرا قائل به کون و فساد نیست، بلکه حرکت جوهریه را مطرح ساخته است. اما در مورد آن نیز همین اشکال وجود دارد که اگر حرکت جوهریه امری متجدّد است، چگونه از امری واحد صادر می‌شود؟ فیجب أنْ تکونَ مبادیها ‌القریبه أشیاء تقبل نوعاً من ‌التّغیر و الحرکه. این کون و فساد، فی حد ذاته در حقیقت نوعی تبدّل است؛ حتی اگر به حرکت جوهری هم قایل نشویم، باز هم این تبدّل وجود دارد. بنابراین فاعل قریب آن نیز باید از نوعی تبدّل – و در نتیجه کون و فساد- برخوردارباشد. و أنْ لایکون ما هو عقل محض وحده سبباً لوجودها. و هذا یجب أنْ یتحقّقَ من ‌الأصول الّتی أکثرنا التّکرار فیها، و فرغنا من تقریرها. قاعده مشهور اینست که معلول متجدّدومتبدل نمی‌تواند از امری ثابت پدید آید؛ وگرنه همان‌ طور که قبلاً گفتیم تخلّف علّت از معلول پیش می‌آید.