کتاب از وحدت تا جدایی

«از وحدت تا جدایی» کتابی نوشته استاد علی صفایی حائری است که به نقد اندیشه‌ها و سخنان عبدالکریم سروش در سخنرانی سال ۱۳۷۱ در روز وحدت حوزه و دانشگاه، می‌پردازد.

صفایی حائری در این اثر بر نظرات سروش درباره موضوعاتی همچون دانش و ارزش، قبض و بسط، گوهر دین، انتظار از دین، عقیده و آزمون و... انتقاداتی نوشته است:

«در مورد ولایت، آقای سروش می‌گوید:

(...روایات متقن تاریخی و متواترات به ما می‌گویند که پیامبر (ع) در روز غدیر، علی (ع) را به مسلمانان معرفی کردند و گفتند که هر کس من مولای او هستم علی هم مولای اوست. «مَنْ کنْتُ مَوْلاهُ فَهذا عَلِی مَوْلاهُ. اَللّهُمَّ وال مَنْ والاهُ وَ عادِ مَنْ عاداهُ...» مدلول این کلمات پیامبر (ع) در آن موقعیت که ادا شد چیست؟ مولا دقیقا چه معنا می‌دهد و ایشان علی (ع) را به چه امری نصب کرده‌اند و مسلمانان در قبال علی (ع) به چه کاری مکلف و موظف شدند؟...)

ولایت به معنای اولویت ـ أَلَسْتُ اَوْلی بِکمْ مِنْ اَنْفُسِکمْ ـ ولایتی است که به مبنای آگاه‌تر بودن و مهربان‌تر بودن ولی در حوزهٔ غیب و شهادت مطرح می‌شود و با ولایت باطنی با آن مختصاتی که دکتر سروش مطرح می‌کند متفاوت است، ولی با تمامی معانی ولایت، التقاء و برخورد دارد و با انتخاب و پذیرش انسان هماهنگ است. و همین انتخاب است که بینات و کتاب و میزان را ضروری می‌نماید، وگرنه هر چه می‌گفتند، عمل می‌شد و نیازی به این سه عامل نبود. حتی در مصاحبت موسی و خضر، این موسی نیست که اطاعت می‌کند. عمل با خضر است و موسی استطاعت می‌نماید، در برابر آنکه گفته بود: «اِنَّک لَنْ تَسْتَطیعَ مَعِی صَبْرآ وَ کیفَ تَصْبِرُ عَلی ما لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرآ۳۶». ولایت دینی با انتخاب انسان هماهنگ است و زعامت و مدیریت و رهبری و مهندسی اجتماعی و سرپرستی و عهده‌داری را با هم دارد و در تمامی حوزه‌های سیاست و تربیت و مدیریت با مختصاتی دیگر همراه است؛ مختصاتی که از نگاه به انسان و از فرصت برنامه‌ریزی و روش و شکل کار برخاسته است.»