کتاب نظام اخلاقی اسلام شرح دعای مکارم الاخلاق

این واقعیت است که مرگ ناچار ما را انتخاب می‌نماید و ما را به بازی می‌گیرد، پس بگذار مرگی را انتخاب کنیم که آبستن زندگی باشد

یکی از مکاید شیطان این است که وقتی انسان در کاری بدی می‌بیند، خیر را رها می‌کند. نماز می‌خوانده، ریا که در آن پدید آمد، می‌گوید دیگر نماز نمی‌خوانم. احسانی که کرده و در آن بدی بوده می‌گوید اصلا احسان نمی‌کنم. سلامی کرده و درگیری میان آن‌ها پیش آمده، می‌گوید دیگر اصلا سلام نمی‌کنم. نمی‌گوید طوری سلام می‌کنم که درگیری پیش نیاید یا طوری نماز بخوانم که ریایی شکل نگیرد، می‌گوید دیگر نماز نمی‌خوانم.

آنها که از امکانات خود بهره‌برداری نکرده‌اند دعایشان مستجاب نیست؛ چون این‌ها در واقع خواسته‌ای ندارند تا برآورده شود.

همراه تمام وسیله‌ها نمی‌گویند که رسیدیم و بدون وسیله نمی‌گویند که ماندیم

ما معتقدیم نظام اخلاقی اسلام مبتنی بر دو اصل ترکیب و تبدیل است؛ یعنی اینکه هر گونه تحول و تغییری در فردی بخواهد ایجاد شود منوط به این دو اصل است؛ مثلا آدم بخیلی را اگر بخواهی عوض کنی باید در کنار بخل او چیزی قرار دهی؛ یک معرفتی یا یک محبتی. یقین و معرفت با محبت و ایمان، این دو، عامل تغییر و تحول انسان است. علی (ع) از کنار زباله‌دانی می‌گذرد، غذاها گندیده‌اند، می‌ایستد نگاه می‌کند و می‌فرماید: «هذا ما بخل به الباخلون». تو می‌بینی که بخل، نعمت‌ها را برایت نگه نمی‌دارد، که می‌گنداند؛ و با این آگاهی و معرفت، اگر با بخل شدید هم همراه باشی، به سخاوت می‌رسی.

همچون زمین‌های بلندی که جز از باران آب نمی‌گیرند

ما خیال می‌کنیم که مستند شدن یک جزء در حکم مستند شدن یک مجموعه است، اصولاً مجموعه‌ها در خیلی از اجزاء با هم شباهت دارند. شما یک مجموعه از یک شهر را ببینید؛ این بیمارستان، آن مسجد، آن هتل و منازل در اجزاء ممکن است عین هم باشند. این گچ داشته باشد، سیمان داشته باشد، اطاق داشته باشد ولی مبدا و منتهای آن با هم متفاوت باشد، در نتیجه مجموعه متفاوت است. این جنایت است که دو دلیل بر تفکر، دو دلیل بر صدق عبارتی بیاوریم و بعد بگویم با این دو دلیل معلوم می‌شود که اخلاق اسلامی چیست.

انسان با چشم باز و با شناخت عظمت خودش، معبودی را انتخاب می‌کند که محدود و محکوم نیست و جمال و محبت او را دیده است؛ که او با عطش عظیم انسان هماهنگ است و این زیبایی اوست. او انسان را با خودش پیوند زده و حب به نفس را او در دل انسان ریخته و میان انسان و دلش، او واسطه است. و این نشان محبت اوست؛ که او از من به من نزدیک‌تر است و از من به من مهربان‌تر

قدم اول و شرط اول در دعا این است که خواسته و نیاز ما باشد، نه تقلید از نیازمندهایی که با تمام وجود خویش خواسته‌اند.

نظام اخلاقی اسلام تنها وعظ و چند تا دستور و حکم نیست که احکام اخلاقی غیر از نظام اخلاقی است. این نظام با شناخت‌ها شروع و با عشق‌ها گره می‌خورد و به آزادی و توحید و رضا و رضوان و حیرت و تفویض می‌رسد.