کتاب دیوان پروین اعتصامی؛ مثنویات/تمثیلات/ مقطعات

پروین اعتصامی در ۲۵ اسفند ماه سال ۱۲۸۵ خورشیدی در تبریز دیده به جهان گشود. تولد او مصادف با اوج مبارزات مشروطه‌خواهی شد. پروین به کمک پدرش با ادبیات فارسی و زبان‌ و ادبیات عربی آشنا شد. او علاوه‌بر پدرش از محضر استادانی بزرگ همچون محمدتقی بهار و علی‌اکبر دهخدا بهره برد. بزرگانی که به‌سبب دوستی با پدرش، به خانه‌ی آن‌ها رفت‌وآمد داشتند. پروین که شعر گفتن را از کودکی و به روایتی از هفت‌سالگی آغاز کرده بود، با تشویق و ترغیب این بزرگان ادب فارسی در این عرصه بالید.

آشنایی پروین با ادبیات کهن فارسی توسط پدرش و دیگر استادان او صورت گرفت؛ این آشنایی و علاقه‌ی او به میراث ادبیات فارسی سبب شد که آثارش رنگ‌وبوی ادبیات کهن به خود بگیرد. گذراندن دوره‌ی مدرسه‌ی آمریکایی به سرپرستی میس شولر از دیگر عوامل تاثیرگذار بر شکل‌گیری اندیشه‌ی پروین و آشنایی او با زبان انگلیسی و ادبیات غرب است. پروین از آغاز کار خود به عنوان بانویی شاعر، زبان اعتراض به تبعیض‌های کهنه و بی‌اندازه میان مردان و زنان گشود. از دیگر ویژگی‌های جالب توجه پروین علاقه‌ی او به دستیابی به تجربه‌های تازه و آشنایی با فرهنگ‌ مردمان دیگر است. این ویژگی باعث شد پروین در سفرهایی که پدرش به داخل و خارج ایران داشت، او را همراهی کند.

دیوان اشعار پروین اعتصامی اولین بار در سال ۱۳۱۴ به کمک پدرش و توسط چاپخانه مجلس شورای ملی، منتشر شد. پیش از انتشار دیوان پروین، اشعار او در برخی مجلات همچون بهار به انتشار درآمده بود. علی اکبر دهخدا نیز در مجموعه‌ی چهار جلدی امثال و حکم خود بعضی ابیات پروین را نقل کرده و از او تقدیر نموده بود. پروین این اقبال را یافت که محمدتقی بهار بر چاپ اول دیوان او دیباچه‌ای ارزشمند و مهم بنویسد. این دیباچه حاصل بررسی دقیق و موشکافانه‌ی اشعار دیوان پروین است. بهار دیوان پروین را «گلدسته‌ای از ازهار نوشکفته» خوانده و اشعارش را از حیث لفظ متاثر از شیوه‌ی شاعران سبک خراسانی و از لحاظ معنایی پیرو شاعران سبک عراقی به‌ویژه سعدی دانسته است؛ تلفیقی که سبک منحصربه‌فرد پروین را به وجود آورد. سعید نفیسی نیز در مقاله‌‌ای منتشر شده در روزنامه‌ی ایران دیوان اشعار پروین را معرفی کرد و آن را ستود.

پروین در اشعارش با وجود بر حذر داشتن انسان‌ها از تعلق بیش‌ازاندازه به مادیات، هیچ‌گاه ارزش زندگی را نفی نکرده و انزوای صوفیانه را تبلیغ ننموده است. اگر از روی انسان‌دوستی و همدردی با طبقات محروم از همه‌گیری فقر گلایه می‌کند، از سوی دیگر همگان را به عمل در مقابل این آسیب‌های اجتماعی فرامی‌خواند. ظلم‌ستیزی و ضدیت با ستمگری و گلایه از فشار بر طبقه‌ی مستمند از مضامینی است که به زیباترین شکل در شعر پروین تجلی یافته است. اشعاری که پروین در آن‌ها از ستم حاکمان بر مردم انتقادی صریح و بی‌پرده کرده و مردمان را به واکنش در مقابل این ظلم‌های آشکار فراخوانده است.

زمانی که دیوان پروین به همت برادرش ابوالفتح اعتصامی در آستانه‌ی چاپ دوم بود، پروین به آخرین بلای زندگی خود مبتلا شد. بیماری حصبه باعث شد پروین در اولین روزهای سال ۱۳۲۰ در خانه بستری شود. روز ۱۴ فروردین سال ۱۳۲۰، بیماری پروین شدت گرفت و او در ۱۵ فروردین در تهران از دنیا رفت.