کتاب صوتی بی خانمان

کتاب صوتی بی خانمان (Sans Famille) نوشته هکتور مالو و ترجمه حبیب یوسف زاده، ماجرای پسری به نام رمی است که معنای خانه و خانواده برایش ناگهان تغییر می‌کند. رمی تا هشت‌سالگی خود را فرزند زنی مهربان می‌داند اما بازگشت مردی به خانه، امنیت زندگی کوچک او را به خطر می‌اندازد. داستان از دل همین اضطراب، به سفر، نمایش و آشنایی با همراهانی غیرمنتظره می‌رسد. رابطه‌ی پسری آسیب‌پذیر با بزرگسالان و حیوانات، پرسشی را پیش می‌کشد: خانواده را نسبت خونی می‌سازد یا مراقبت و محبت؟ نشر آوانامه این کتاب صوتی را با گویندگی مهدی خلیلی و سارا فیض منتشر کرده است.

درباره کتاب صوتی بی خانمان

کتاب صوتی بی خانمان اثر هکتور مالو، داستانی ماجراجویانه درباره‌ی کودکی، فقر و نیاز به تعلق است. رمی ماجرا را از زبان خودش تعریف می‌کند و تجربه‌هایش را همراه با ترس‌ها، برداشت‌ها و آرزوهایش شرح می‌دهد. همین زاویه‌ی دید، فاصله‌ی میان تصمیم بزرگسالان و احساس کودک را آشکار می‌کند. مردان درباره‌ی هزینه‌ی نگهداری او چانه می‌زنند اما ذهن رمی درگیر ازدست‌دادن کسی است که مادرش می‌داند.

خانه‌ی روستایی، باغچه، اجاق و خوراک‌های معمولی در ذهن او نشانه‌های امنیت‌اند. داستان از همین جزئیات برای نشان‌دادن اهمیت زندگی روزمره استفاده کرده است. مخاطب پیش از همراه‌شدن با سفر رمی، درمی‌یابد که جدایی برای او فقط ترک یک مکان نیست؛ رشته‌ای از عادت‌ها، دلبستگی‌ها و امیدهای کوچک نیز در معرض گسستن قرار می‌گیرد. فقر هم صرفاً پس‌زمینه نیست. ناتوانی در کارکردن، هزینه‌ی شکایت و کمبود غذا مستقیماً بر سرنوشت کودک اثر می‌گذارند.

کتاب صوتی بی خانمان میان اندوه جدایی و کنجکاوی کشف جهان حرکت می‌کند. گروه نمایش ویتالی، فضای متفاوتی از خانه‌ی روستایی دارد؛ لباس‌های نمایشی، تمرین، موسیقی و رفتار حیوانات به ماجرا تحرک و گاهی طنز می‌دهند. کاپی، زربینو، دولسیه و میمون کوچکی به نام خوش‌قلب، حضورهایی گذرا نیستند. هر یک در کار گروه سهم دارند و واکنش‌هایشان بر احساس رمی اثر می‌گذارد. ویتالی نیز شخصیتی یکسره آرام و بی‌خطا نیست؛ او در آموزش صبر نشان می‌دهد اما گاهی از کندی یادگیری شاگردش عصبانی می‌شود. این تفاوت رفتار، رابطه‌ی استاد و شاگرد را از تصویری صرفاً دل‌پذیر دور نگه می‌دارد.

آموزش حروف و نت‌های موسیقی در کنار جاده، موضوع دیگری را وارد داستان کرده است: کودکی که از مدرسه بهره‌ی چندانی نبرده، چگونه می‌تواند یاد بگیرد؟ سفر برای رمی هم محل کار است و هم فرصت شناخت. شنونده از خلال توصیف خستگی، شوق داشتن کفش، نگرانی پیش از اجرا و لذت آموختن، تغییرات او را دنبال می‌کند. هکتور مالو در کنار نیاز به سرپناه، نیاز کودک به احترام، فرصت یادگیری و داشتن همراه را نیز پیش چشم می‌گذارد.

خلاصه داستان بی خانمان

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

رمی در دهکده‌ی شاوانن کنار مادرباربرین بزرگ شده است. زندگی آن‌ها با وجود تنگدستی، برای او پناهی آشناست. خبر آسیب‌دیدن شوهر زن، مخارج درمان و شکایت را به خانه تحمیل می‌کند. فروش گاو نیز مشکل را حل نمی‌کند. مرد پس از بازگشت، نگهداری رمی را باری اضافی می‌بیند و پسر از خلال گفت‌وگویی شبانه می‌فهمد فرزند این خانواده نیست.

دیدار با ویتالی، گرداننده‌ی یک گروه نمایش سیار، مسیر زندگی او را تغییر می‌دهد. رمی ناچار از مادرباربرین جدا می‌شود و همراه پیرمرد، سه سگ و یک میمون راه می‌افتد. جاده برای او با دلتنگی و خستگی آغاز می‌شود اما دوستی با کاپی و آشنایی با نمایش، تجربه‌های تازه‌ای پیش رویش می‌گذارد. او باید جای خود را در گروه پیدا کند و همزمان خواندن، موسیقی و زندگی دور از خانه را بیاموزد.

چرا باید کتاب صوتی بی خانمان را بشنویم؟

دلایل شنیدن کتاب صوتی بی خانمان را می‌توان در چند ویژگی مشخص خلاصه کرد:

• داستان، پیامد تصمیم‌های اقتصادی بزرگسالان را از چشم کودکی بی‌پناه نشان می‌دهد.
• رابطه‌ی رمی با مادرباربرین، تفاوت میان خویشاوندی و مراقبت مادرانه را برجسته می‌کند.
• زندگی گروه نمایش، جزئیاتی از تمرین، اجرای خیابانی و همکاری انسان و حیوان دارد.
• تجربه‌ی یادگیری رمی، فرصتی برای اندیشیدن به نقش صبر و ترس در آموزش فراهم می‌کند.

شنیدن کتاب صوتی بی خانمان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• نوجوانانی که به ماجراهای سفر و سرگذشت شخصیت‌های در حال رشد علاقه دارند.
• مخاطبانی که داستان‌های اجتماعی درباره‌ی فقر، سرپرستی و نیاز به خانواده را دنبال می‌کنند.
• شنوندگانی که از حضور پررنگ حیوانات و رابطه‌ی عاطفی آن‌ها با انسان‌ها لذت می‌برند.

درباره هکتور مالو

هکتور مالو (Hector Malot) (۱۸۳۰-۱۹۰۷)، رمان‌نویس و منتقد ادبی فرانسوی در سده‌ی نوزدهم بود. او در منطقه‌ی نرماندی متولد شد و پس از پایان تحصیلات در رشته‌ی حقوق، از ورود به وکالت صرف‌نظر کرد و به روزنامه‌نگاری، نقد تئاتر و نویسندگی روی آورد. مالو در طول بیش از چهار دهه فعالیت حرفه‌ای، افزون بر هفتاد عنوان رمان در گونه‌های واقع‌گرایانه و اجتماعی برای مخاطب بزرگسال منتشر کرد که در آن‌ها به نقد مناسبات اقتصادی، شرایط زیست طبقه‌ی کارگر و معضلات اخلاقی جامعه‌ی فرانسه پرداخت.

با این‌ حال، شهرت مالو با نگارش رمان‌های واقع‌گرایانه در حوزه‌ی ادبیات کودک و نوجوان تثبیت شد. اثر برجسته‌ی او، رمان «بی خانمان»، که جایزه‌ی فرهنگستان فرانسه را به دست آورد. او همچنین با انتشار رمان‌های «رومن کالبر» با موضوع دریانوردی و استقلال فردی نوجوانان و «باخانمان» که سرگذشت پرپیچ‌وخم دختری به نام پرین در جست‌وجوی پدربزرگش را بازمی‌گوید، دامنه‌ی محبوبیت خود را وسعت بخشید. ویژگی بارز آثار مالو، آمیزش واقع‌گرایی اجتماعی با رویکردی عمیقاً همدلانه نسبت به کودکان محروم و آسیب‌پذیر، تأکید بر کرامت انسانی، وفاداری و ایستادگی در برابر ناملایمات است.

اقتباس‌ها از کتاب صوتی بی خانمان

این رمان تا به حال بارها مورد اقتباس قرار گرفته است که یکی از مشهورترین آن‌ها، فیلم فرانسوی «رمی بی‌کس» (Rémi sans famille) ساخته‌ی آنتوان بلوسیه است. این اثر در سال ۲۰۱۸ ساخته شده و در آن دنیل اوتوی و ژاک پرن بازی می‌کنند.

بخشی از کتاب صوتی بی خانمان

«من بچه‌ای سر راهی بودم. ولی تا هشت‌سالگی خیال می‌کردم مثل بچه‌های دیگر مادر دارم. هروقت گریه می‌کردم، خانمی محکم مرا در آغوش می‌گرفت و آن‌قدر نوازشم می‌کرد تا ساکت شوم. هیچ‌وقت بدون بوسهٔ او به رختخواب نمی‌رفتم. زمستان‌ها وقتی برف و کولاک به پنجره می‌کوبید، برایم آواز می‌خواند و پاهایم را با دست‌هایش گرم می‌کرد. هنوز آوازهایش را به یاد دارم. موقع چراندن گاومان اگر هوا توفانی می‌شد، در یک چشم به‌هم‌زدن خودش را به من می‌رساند و سر و دوشم را با دامن پشمی‌اش می‌پوشاند تا خیس نشوم.

هروقت با یکی از بچه‌های ده دعوایم می‌شد، ازم می‌خواست ماجرا را برایش تعریف کنم. اگر مقصر بودم، بامهربانی قانعم می‌کرد و اگر حق با من بود، همراهی‌ام می‌کرد. به‌خاطر همهٔ این‌ها و خیلی چیزهای دیگر، به‌خاطر طرز حرف‌زدن، نگاهش و سرزنش‌های لطیفش، باورم شده بود که مادر من است.

اسم ده ما یا بهتر است بگویم جایی که در آن بزرگ شدم «شاوانن» بود. راستش وضع زادگاهم، دست‌کمی از پدر و مادرم نداشت. هر دو نامعلوم بودند. شاوانن از محروم‌ترین جاهای فرانسه بود. فقط قسمت کمی از زمین‌هایش به درد کشاورزی می‌خورد و بقیه‌اش بایر و پوشیده از خس‌وخاشاک بود.

خانهٔ کوچک ما کنار یک جوی آب بود و من تا هشت‌سالگی مردی در خانه‌مان ندیده بودم. البته نامادری‌ام بیوه نبود. شوهرش در پاریس سنگ‌تراشی می‌کرد و از وقتی یادم می‌آمد، به روستا برنگشته بود. گاهی دهاتی‌هایی که مثل او در شهر سنگ‌تراشی می‌کردند، خبرهایی از او می‌آوردند.»