کتاب سیندخت

کتاب سیندخت نوشته فریده فرجام، داستان زال و رودابه را در فضایی بازآفرینی می‌کند که عشق، قدرت و تعصب در برابر یکدیگر قرار می‌گیرند. سیندخت، همسر مهراب و مادر رودابه، از جنگ و هزینه‌ای که مردم برای حفظ قدرت فرمانروایان می‌پردازند سخن می‌گوید. کشمکش میان آزادی انتخاب دو جوان و کینه‌های موروثی، یکی از محورهای اصلی این نمایش است که نشر نی آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سیندخت

کتاب سیندخت نوشته‌ی فریده فرجام، بازآفرینی نمایشی بخشی از جهان شاهنامه است؛ جهانی که در این‌جا شکوه دربار و نام‌آوری پهلوانان، مانع پرسش از رفتار و تصمیم‌هایشان نمی‌شود. نمایش‌نامه سه پرده دارد و پیوند میان زندگی خصوصی و مناسبات فرمانروایی را دنبال می‌کند. سام در مقام پدر و سپهسالار، همزمان با مسئولیت‌هایی روبه‌روست که همیشه با یکدیگر سازگار نیستند. زال نیز فقط فرزند یک پهلوان نیست؛ جوانی است که طردشدن را تجربه کرده و حالا درباره‌ی عدالت، فرمان‌برداری و حق انتخاب سؤال دارد.

سیندخت در گفت‌وگو با مهراب، پشت وعده‌های پادشاهان و افتخارهای جنگی، مسئله‌ی خراج و فشار بر مردم را می‌بیند. حضور دایه و سیمرغ نیز ارزش مراقبت و پرورش را در برابر منزلت نظامی برجسته کرده است. فریده فرجام شخصیت‌ها را از فاصله‌ی رسمی نام‌ها و لقب‌هایشان بیرون آورده است. شوخی، خستگی، نگرانی و دلخوری در رفتار آنان دیده می‌شود. همین جزئیات، فضای کاخ‌ها و اردوگاه‌ها را به محل برخورد آدم‌هایی تبدیل می‌کند که باید درباره‌ی پیامد تصمیم‌های خود پاسخ بدهند.

کتاب سیندخت برای اجرای صحنه نیز جزئیات مشخصی در نظر گرفته است. دیوارهای شفاف و کنگره‌های رنگین، نورهای متغیر، تصویرهای روی دیوار و موسیقی، مکان‌ها و حال‌وهوای صحنه‌ها را می‌سازند. کت‌وشلوار، بارانی نظامی، مشعل‌های نئون و میز شطرنج در کنار کاخ، کمند و سیمرغ قرار گرفته‌اند. این همنشینی، فاصله‌ی جهان اسطوره با مسئله‌های آشنای زندگی اجتماعی را کمتر می‌کند. دستور خواندن شعرها با لحن معمولی نیز ابیات شاهنامه را وارد مکالمه می‌کند و از تبدیل‌شدن‌شان به قطعه‌هایی جدا از نمایش جلوگیری کرده است. خدمتکاران و ندیمه‌ها گاهی رو به تماشاگر سخن می‌گویند و احساس یا موقعیت شخصیت‌ها را توضیح می‌دهند.

نمایش در کنار رابطه‌ی عاشقانه، به شیوه‌ی شناخت آدم‌ها نیز توجه دارد: آیا تبار، ظاهر یا باور مذهبی می‌تواند معیار داوری درباره‌ی یک انسان باشد؟ گفت‌وگوهای مشاوران، زمینه‌ای برای طرح همین پرسش‌ها فراهم می‌آورد. طنزهای کوتاه و لحظه‌های روزمره نیز در کنار نگرانی‌های سیاسی حضور دارند؛ در نتیجه، تهدید جنگ و فشار قدرت فقط در سخنرانی‌های رسمی دیده نمی‌شود و به روابط نزدیک شخصیت‌ها راه پیدا می‌کند.

خلاصه نمایشنامه سیندخت

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

سام نریمان از دیدن موی سفید فرزندش شرمگین می‌شود و فرمان دورکردن نوزاد را می‌دهد. سیمرغ کودک را می‌پرورد و زال در پناه او بزرگ می‌شود. سام پس از پشیمانی به‌ دنبال پسرش می‌رود اما بازگشت زال به زندگی درباری، رنج گذشته و پرسش‌های او را از میان نمی‌برد.

کتاب سیندخت سپس شکل‌گرفتن علاقه‌ی زال و رودابه را دنبال می‌کند. هر دو پیش از دیدار، وصف دیگری را شنیده‌اند و برای آشنایی قدم پیش می‌گذارند. رودابه به‌ جای پذیرفتن داوری اطرافیان درباره‌ی ظاهر و گذشته‌ی زال، بر انتخاب خود پافشاری می‌کند. نسبت خاندان مهراب با ضحاک و اختلاف باورها، این پیوند را به موضوعی سیاسی تبدیل کرده است. زال باید خواسته‌اش را با پدری در میان بگذارد که میان قول خود، جایگاه نظامی و خشم شاه گرفتار است.

چرا باید کتاب سیندخت را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب سیندخت را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• بازآفرینی شخصیت‌های شاهنامه، امکان بررسی رفتار آنان فراتر از عنوان شاه و پهلوان را فراهم می‌کند.
• کشمکش عاشقانه، پیوند تعصب قومی و مذهبی را با محدودشدن حق انتخاب نشان می‌دهد.

خواندن کتاب سیندخت را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب سیندخت به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به نمایش‌نامه‌های برگرفته از شاهنامه و داستان‌های اسطوره‌ای.
• خوانندگانی که به رابطه‌ی عشق، قدرت و تبعیض علاقه دارند.
• هنرجویان تئاتر که می‌خواهند کاربرد لباس و موسیقی در بازآفرینی داستان‌های کهن را بررسی کنند.

درباره فریده فرجام

فریده فرجام (زاده‌ی ۱۳۱۳ در تهران)، نویسنده، نمایش‌نامه‌نویس، مترجم، از پیشگامان ادبیات کودک معاصر و از چهره‌های جریان‌ساز تئاتر ایران و نخستین زن نمایش‌نامه‌نویس تئاتر مدرن کشور است. او تحصیلات خود را در تهران و سپس فرانسه در رشته‌ی زبان و ادبیات فرانسه در دانشگاه پاریس به سرانجام رساند و پس از بازگشت به کشور، در سال ۱۳۴۱ به شورای کتاب کودک پیوست؛ همچنین در شکل‌گیری و هدایت بخش انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان سهمی بنیادین داشت. فرجام در دهه‌ی ۱۳۴۰ با نگارش و اجرای نمایش‌نامه‌هایی چون «عروس» و «تاجماه» در اداره‌ی هنرهای دراماتیک، به نقد جایگاه و رنج‌های زنان در بافت سنتی جامعه پرداخت و راه را برای حضور زنان در درام‌نویسی ایران هموار ساخت.

نقطه‌ی عطف کارنامه‌ی ادبی او، نگارش کتاب «مهمان‌های ناخوانده» (۱۳۴۵) با تصویرگری نورالدین زرین‌کلک بود؛ اثری در ستایش نوع‌دوستی و همزیستی مسالمت‌آمیز که به‌ عنوان نخستین کتاب منتشرشده در تاریخ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به ثبت رسید و سرآغاز پیوند تصویرگری هنری مدرن با ادبیات کودک در ایران شد (اثری که بعدها در فهرست میراث ناملموس فرهنگی کشور نیز ثبت شد). همکاری‌های او با فرشید مثقالی در آثاری چون «عمو نوروز» و کتاب «گل بلور و خورشید» دستاوردهای ارزنده‌ای به همراه داشت؛ از جمله کسب نخستین جایزه‌ی بین‌المللی ادبیات کودک ایران در نمایشگاه کتاب بولونیا (۱۹۶۹) و دیپلم افتخار دوسالانه‌ی براتیسلاوا.

فریده فرجام، از بنیان‌گذاران و اعضای اولیه‌ی کانون نویسندگان ایران بود. او کارگردانی تئاتر را نزد استلا ادلر و بازیگری را در کلاس‌های لی استراسبرگ آموخت. فرجام در سال‌هایی که در خارج از کشور اقامت داشت، حدود ۲۰ فیلم ساخت و جوایزی هم به دست آورد.

بخشی از کتاب سیندخت

«سیندخت: (می‌نشیند.) همه اومده بودن؟

مهراب: بله!... همهٔ باج‌دهندگان... باج‌گیرندگان... بزرگان (هر دو می‌خندند.)

سیندخت: (به صندوق اشاره می‌کند.) به همه هدیه دادن؟

مهراب: (چای می‌نوشد.) بله!... به سامِ نریمان یه جام جواهرنشون هم دادن! (چای را مزه‌مزه می‌کند.)

سخنرانیِ منوچهرو دیدی؟... چطور بود؟

سیندخت: آره... دیدم... خوب بود. (چای می‌نوشد.) «زبون داشتنْ مردم خویش را، برافروختن سر به بیشی و گنج»... خیلی جالبه!... (مکث)... اینا اوّل که به سلطنت و قدرت می‌رسن از این حرفا می‌زنن... بعد... شروع می‌کنن به مردم‌آزاری!

مهراب: (چای را مزه‌مزه می‌کند.) این چایی چیه؟! یه مزه‌ای می‌ده!

سیندخت: (می‌خندد.) چیزی نیست... چاییِ گیاهیه... خستگی‌ات درمی‌ره! (چای می‌نوشد.)... از حرفای سامِ نریمان نگران شدم. دوباره حرف از جنگ می‌زنه... به منوچهر می‌گه تو بشین... خوش‌گذرونی کن... خیالت راحت باشه... من می‌رم برات می‌جنگم...»