کتاب متافیزیک ینا

کتاب متافیزیک ینا (The Jena system, 1804-5) نوشته گئورگ ویلهلم فردریش هگل و ترجمه محمدمهدی اردبیلی، از دل دست‌نوشته‌های نظام ینا پدید آمده که یکی از گره‌گاه‌های مهم شکل‌گیری اندیشه‌ی هگل را نشان می‌دهد. این کتاب فقط به طرح چند مفهوم انتزاعی بسنده نمی‌کند، بلکه مسیر حرکت از اصول نخستین شناخت تا بحث روح مطلق را دنبال می‌کند و نشان می‌دهد هگل چگونه با سنت‌های پیش از خود درگیر می‌شود. این رساله را انتشارات حکمت منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب متافیزیک ینا

کتاب متافیزیک ینا نوشته‌ی گئورگ ویلهلم فردریش هگل بخشی از دست‌نوشته‌های دوره‌ای است که آن را زمان شکل‌گیری نخستین نظام فلسفی هگل می‌دانند. متن حاضر از دل نظام ینا ۱۸۰۴-۱۸۰۵ بیرون آمده و جایگاهش در میان نوشته‌های هگل از این جهت مهم است که می‌توان رد گذار او را از بحث‌های آغازین به سوی صورت‌بندی پخته‌تر اندیشه‌اش دید.

کتاب متافیزیک ینا در سه بخش اصلی پیش می‌رود: شناخت در مقام اصول نخستین، متافیزیک ابژکتیویته و متافیزیک سوبژکتیویته. در بخش نخست، بحث از اصل اینهمانی، طرد شق ثالث و اصل مبنا آغاز می‌شود و هگل نشان می‌دهد که چگونه بدیهی‌ترین اصول سنت متافیزیکی را باید دوباره سنجید. در بخش دوم، مفاهیمی مانند نفس، جهان و ذات اعلی مطرح می‌شوند و متن از نسبت سوژه و ابژه تا مسئله‌ی خداوند و کلیت جهان حرکت می‌کند. در بخش سوم، مسیر بحث به من، منِ عملی و روح مطلق می‌رسد و پیوند هگل با کانت، فیشته و شلینگ آشکارتر می‌شود.

کتاب متافیزیک ینا فقط مجموعه‌ای از اصطلاحات دشوار نیست، بلکه صحنه‌ی شکل‌گیری یک شیوه‌ی فکر کردن است؛ شیوه‌ای که در آن حقیقت نه به‌ صورت گزاره‌ای جداافتاده، بلکه در قالب فرایند، کلیت، وساطت و رفع فهمیده می‌شود. متن بارها از حرکت میان تضادها، بازگشت به خویش، نسبت جز و کل و تبدیل تعارض به مرحله‌ای تازه سخن می‌گوید. به‌ همین دلیل، حال‌وهوای این کتاب بیشتر شبیه دنبال کردن یک حرکت فکری پیوسته است تا خواندن فصل‌هایی مستقل.

خلاصه کتاب متافیزیک ینا

کتاب متافیزیک ینا مسیر اندیشه‌ی هگل را از ساده‌ترین اصول شناخت تا ایده‌ی روح مطلق دنبال می‌کند. متن از نقد اصل اینهمانی و طرد شق ثالث آغاز می‌شود و نشان می‌دهد شناخت فقط در ایستایی و با‌خود‌برابری خلاصه نمی‌شود، بلکه در نسبت با دیگری، نفی، بازگشت و وساطت شکل می‌گیرد. سپس بحث به نفس، جهان و ذات اعلی می‌رسد و از آنجا به من، منِ عملی و در نهایت روح مطلق گذر می‌کند. 

هسته‌ی اصلی کتاب این است که حقیقت را باید در حرکت و کلیت دید، نه در گزاره‌های منفرد. از همین مسیر، هگل با ارسطو، دکارت، اسپینوزا، لایبنیتس، کانت، فیشته و شلینگ وارد گفت‌وگو می‌شود.

چرا باید کتاب متافیزیک ینا را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب متافیزیک ینا را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب یکی از مراحل آغازین شکل‌گیری نظام فکری هگل را نشان می‌دهد و برای فهم مسیر اندیشه‌ی او اهمیت دارد.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند نسبت مفاهیمی مانند اینهمانی، نفی، مبنا، کلیت و روح مطلق را دقیق‌تر دنبال کند.
• این اثر نشان می‌دهد هگل چگونه با فیلسوفانی مانند ارسطو، دکارت، لایبنیتس، کانت، فیشته و شلینگ درگیر شده است.
• مقدمه و توضیحات مترجم، عبور از متن دشوار را آسان‌تر می‌کند و نقشه‌ای اولیه از مباحث به دست می‌دهد.

خواندن کتاب متافیزیک ینا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب متافیزیک ینا به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران فلسفه که می‌خواهند با دوره‌ی ینای هگل دقیق‌تر آشنا شوند.
• علاقه‌مندان به ایده‌آلیسم آلمانی که پیوند میان هگل و کانت، فیشته و شلینگ برایشان مهم است.
• خوانندگانی که می‌خواهند مفاهیم دشواری مانند روح مطلق، رفع، کلیت و وساطت را در بستر اصلی‌شان دنبال کنند.
• کسانی که از مطالعه‌ی متن‌های فلسفی فشرده و بحث‌های بنیادین درباره‌ی شناخت، جهان و سوژه استقبال می‌کنند.
• مخاطبانی که می‌خواهند پیش از ورود به آثار متأخرتر هگل، با لایه‌های آغازین نظام فکری او روبه‌رو شوند.

درباره نوشته گئورگ ویلهلم فردریش هگل

گئورگ ویلهلم فریدریش هگل (Georg Wilhelm Friedrich Hegel) (۱۷۷۰-۱۸۳۱)، فیلسوف کلاسیک آلمانی و از بنیادگذاران برجسته‌ی مکتب ایدئالیسم مطلق آلمانی بود. او در اشتوتگارت متولد شد و در مدرسه‌ی دینی توبینگن در رشته‌ی الهیات و فلسفه به تحصیل پرداخت؛ دوره‌ای که با دوستی فکری میان او، فردریش شلینگ و فریدریش هولدرلین و علاقه‌ی مشترک آن‌ها به ایده‌های انقلاب فرانسه و عصر روشنگری همزمان بود. هگل پس از سال‌ها کار به عنوان معلم سرخانه و پژوهشگر مستقل، در سال ۱۸۱۶ کرسی استادی فلسفه را در دانشگاه هایدلبرگ پذیرفت و سپس در سال ۱۸۱۸ به دانشگاه برلین منتقل شد؛ نهادی که در سال ۱۸۳۰ به ریاست آن رسید و تا پایان عمر در پی همه‌گیری وبا در آن‌جا فعالیت داشت.

دستگاه فلسفی هگل بر پایه‌ی سیر تحول تاریخی و تکامل دیالکتیکی آگاهی و عقل استوار است؛ منظومه‌ای فکری که به دلیل پیچیدگی و انتزاع مفهومی، از دشوارترین متون سنت فلسفه‌ی غرب به شمار می‌آید. چهار اثر بنیادینی که در زمان حیات وی منتشر شدند عبارت‌اند از «پدیدارشناسی روح»، «علم منطق»، «دایرةالمعارف علوم فلسفی» و «عناصر فلسفه‌ی حق». پس از درگذشت او، دست‌نوشته‌ها و تقریرات درسی فراوانی از وی در حوزه‌های فلسفه‌ی تاریخ، فلسفه‌ی هنر، فلسفه‌ی دین و تاریخ فلسفه گردآوری و در قالب آثار متعددی منتشر شد.

درباره محمدمهدی اردبیلی

محمدمهدی اردبیلی (متولد ۱۳۶۱)، مترجم، پژوهشگر و مدرس فلسفه‌ی غرب با تمرکز ویژه بر ایدئالیسم آلمانی و به‌ویژه آرای گئورگ ویلهلم فریدریش هگل است. او دکترای فلسفه‌ی غرب را در دانشگاه تبریز به پایان رساند و چند سالی به عنوان عضو هیئت علمی در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی به فعالیت‌های پژوهشی و تدریس اشتغال داشت. کارنامه‌ی اردبیلی شامل تألیفات متعدد نظری و ترجمه‌ی متون مرجع هگل‌پژوهی است. از کتاب‌های تألیفی او می‌توان به «آگاهی و خودآگاهی در پدیدارشناسی روح هگل»، «هگل: از متافیزیک به پدیدارشناسی»، «ایدئالیسم آلمانی»، «فلسفه‌ی فرهنگ» و «اصول مبارزه در زمانه‌ی نیهیلیسم» اشاره کرد. در زمینه‌ی ترجمه نیز برگردان فارسی آثاری چون «پدیدارشناسی روح» (ترجمه‌ی مشترک با سید مسعود حسینی ) و «دفترهای سیاست مدرن ۱» از هگل، «خودآگاهی هگلی و پساساختارگرایی فرانسوی» از دیوید شرمن، «هگل» اثر پل ردینگ و «سویه‌ها: مطالعه‌ای در فلسفه‌ی هگل» از تئودور آدورنو بخشی از فعالیت‌های علمی او را تشکیل می‌دهند.

بخشی از کتاب متافیزیک ینا

«آنچه در شناخت می‌آید و ناپدید می‌شود، صرفاً و منحصراً چیزی نسبت‌مند، [یا] چیزی در پیوند است؛ اما این وحدتِ منفی، این دگر [[بودگی]]، رفع شده است؛ در نتیجه، این وحدت در خودش مبتنی بر خویش است. بنابراین، محتوایی که این‌گونه برجای می‌ماند، چیزی نیست جز تعین کلی، یعنی خود دقایق شناخت که، از آنجاکه رفع نشده است، ذات و هستیِ مطلق تمام چیزها را بیان می‌کند. شناخت، در مقام بازتابندگیِ با ـ خود ـ برابر، کل منطق را (این پیشروی به درون خویش را) بازمی‌تابد، آن را مساویِ با خود برمی‌نهد، دیگری‌سازیِ این دقایق را رفع می‌کند، و آنها را همچون نظامی از هستی بالذاتِ مطلق برمی‌نهد و، در نتیجه، آنچه متضاد است، از چیزی تمایزیافته، تنها به چیزی متنوع بدل می‌شود که [[عناصرش]] به شکلی بی‌اعتنا در کنار یکدیگر به‌سر می‌برند. این شناخت تاکنون دقیقه‌ای از، نخست، روش ما برای اخذ هر نتیجه یا هر تعینی به‌طور کلی همچون چیزی ایجابی، و سپس، رفع آن بوده است. آن [جنبهٔ] ایجابی که بدین‌ترتیب، به‌عنوان یک جنبه لحاظ شده بود، با این حال، چیزی قطعی دربارهٔ تعین نبود؛ این [جنبهٔ ایجابی] عموماً نوعی فکر بود، یعنی چیزی متعلق به ما. [اما] اینجا در شناخت، این جنبهٔ ایجابی مبتنی بر خود برنهاده‌شده است، و [این] تعین از دو جنبه‌اش جدا شده است: از پیش، که این امر نتیجهٔ آن به‌شمار می‌رود و از پس، که این امر از آن طریق به [مرحلهٔ] بعدی گذر کرده است. در حقیقت، امرِ در ـ خودِ شناختْ امر تکین را رفع کرده است. در کلیت، جوهریت از دست رفته است؛ اما در شناخت (یا در شدن‌اش)، از طریق تجزیهٔ تمام و کمال، سوژه یا همان امر منفی است که از دست رفته است. تعینات، که سوژه فی‌نفسگی [اش] را به آنها می‌بخشد، همان چیزهایی هستند که شناخته می‌شوند، [و] به‌عنوان اموری برنهاده شده [[اند]] که ذاتاً از [فرآیند] رفع شدن اخذ شده‌اند و، در نتیجه، دقایقِ خود سوژه [[اند]]، و بر این اساس است که سوژه همین کلیِ رفع ـ نا ـ شده است.»