کتاب بنیاد آموزه فراگیر دانش

کتاب بنیاد آموزه فراگیر دانش نوشته یوهان گوتلیب فیشته و ترجمه سیدمسعود حسینی در انتشارات حکمت منتشر شده است. این اثر پرسش از بنیاد شناخت را به مسئله‌ی آزادی انسان پیوند می‌زند. فیشته در این کتاب می‌پرسد تجربه‌ی جهانی بیرون از ذهن چگونه ممکن می‌شود و «من» چه نقشی در شکل‌گیری این تجربه دارد. دو درآمد بر آموزه‌ی دانش نیز در کنار متن اصلی آمده‌اند تا مبانی طرح فلسفی نویسنده روشن‌تر شوند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بنیاد آموزه فراگیر دانش

کتاب بنیاد آموزه فراگیر دانش (به انگلیسی: Science of knowledge) طرح یوهان گوتلیب فیشته برای یافتن مبنایی مشترک برای شناخت و عمل است. نویسنده آموزه‌ی دانش را صرفاً بررسی یکی از شاخه‌های معرفت نمی‌داند؛ مقصود او دانشی است که اصول و امکان دیگر دانش‌ها را توضیح دهد. پرسش اصلی این است که تجربه‌ی انسان از جهانی متشکل از اشیا و روابط قانونمند بر چه بنیادی استوار است.

فیشته پاسخ را در فعالیت «من» جست‌وجو می‌کند و از همین نقطه، نسبت آگاهی، واقعیت و آزادی را بررسی کرده است. «من» در این بحث، شیئی آماده و ثابت نیست؛ کنشی است که خود را برمی‌نهد. مفهوم «نامن» نیز امکان توضیح محدودیت و مواجهه با جهان عینی را فراهم می‌کند. این بحث در امتداد فلسفه‌ی نقدی کانت شکل گرفته است، اما مقدمه‌های کتاب نشان می‌دهند که فیشته را نباید صرفاً گزارشگر یا پیرو کانت دانست. مسئله‌ی او پیوندزدن شناخت نظری به آزادی و کنش اخلاقی است.

کتاب بنیاد آموزه فراگیر دانش، علاوه‌بر مقدمه‌ها و توضیحات اصطلاح‌شناختی، دو درآمد مستقل و متن اصلی را در بر می‌گیرد. متن اصلی سه بخش دارد: اصول بنیادی آموزه فراگیر دانش، بنیاد دانش نظری و بنیاد دانش امر عملی. بحث از اصل نامشروط آغاز می‌شود و سپس به تعین‌بخشی متقابل، استنتاج تمثل، کوشش، احساس و رانه می‌رسد. این ترتیب نشان می‌دهد که مسئله‌ی شناخت برای نویسنده از مسئله‌ی عمل جدا نیست.

استدلال‌ها از تحلیل مفاهیم و آشکارشدن تقابل‌ها پیش می‌روند و مفاهیم تازه برای توضیح نسبت میان امور متقابل وارد بحث می‌شوند. مقدمه‌ی مترجم فارسی، زندگی و آثار فیشته و برخی برداشت‌ها از آموزه‌ی دانش را معرفی کرده است. مقدمه‌ی مترجمان انگلیسی نیز ضمن توضیح هدف فلسفی نویسنده، ابهام‌ها و دشواری‌های استدلال او را نقد می‌کند. واژه‌نامه‌های آلمانی، انگلیسی و فارسی و نمایه نیز در پایان قرار دارند. مجموعه‌ی این مطالب، زمینه‌ی بررسی اصطلاحاتی چون «فرانهی»، «کردوکار» و «شهود عقلی» را فراهم کرده است.

خلاصه کتاب بنیاد آموزه فراگیر دانش

فیشته بنیاد تجربه را در فعالیت «من» جست‌وجو می‌کند. «من» در این دستگاه صرفاً دریافت‌کننده‌ی تأثیر اشیای بیرونی نیست؛ فعالیتی بنیادی است که شناخت از خلال آن امکان می‌یابد. مسئله‌ی بعدی، توضیح حضور «نامن» و محدودیت‌هایی است که انسان در تجربه با آن‌ها روبه‌رو می‌شود.

نویسنده نسبت این دو را از مسیر تعین‌بخشی متقابل بررسی می‌کند و بحث را از شناخت نظری به کوشش و عمل می‌رساند. کتاب بنیاد آموزه فراگیر دانش به‌دنبال مبنایی است که هم تجربه‌ی جهان عینی را توضیح دهد و هم جایی برای آزادی انسان باقی بگذارد. دغدغه‌ی اصلی، فهم پیوند میان خودآگاهی، شناخت و توانایی کنش است؛ پیوندی که فیشته آن را برای توضیح سرشت انسان ضروری می‌داند.

چرا باید کتاب بنیاد آموزه فراگیر دانش را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب بنیاد آموزه فراگیر دانش را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• این کتاب پیوند مسئله‌ی شناخت با آزادی و عمل اخلاقی را در فلسفه‌ی فیشته نشان می‌دهد.
• دو درآمد مستقل، مبانی بحث اصلی و تقابل ایدئالیسم و دگماتیسم را توضیح می‌دهند.
• مقدمه‌های تفسیری و انتقادی و واژه‌نامه‌ها امکان بررسی دقیق‌تر مفاهیم و دشواری‌های استدلال را فراهم می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• دانشجویان و پژوهشگران فلسفه که به مبانی ایدئالیسم آلمانی و نسبت فیشته با کانت علاقه دارند.
• خوانندگانی که پرسش‌های خودآگاهی، بنیاد شناخت و آزادی انسان را دنبال می‌کنند.

درباره یوهان گوتلیب فیشته

یوهان گوتلیب فیشته (Johann Gottlieb Fichte) زاده‌ی ۱۹ می ۱۷۶۲، فیلسوف و از پایه‌گذاران ایدئالیسم آلمانی است. او پسر بافنده‌ی فقیری بود و در کودکی غازچرانی می‌کرد. او به‌خاطر هوش سرشارش مورد توجه یک مرد ثروتمند قرار گرفت و به‌وسیله‌ی او در مدرسه به تحصیل پرداخت در الهیات لیسانس گرفت؛ ولی به علت بی‌میلی به شغل کشیشی، معلم سرخانه شد. مطالعه در آثار کانت باعث شد که فیشته تحت‌تأثیر فلسفه‌ی کانت قرار بگیرد و از بسیاری از عناصر فلسفی او در دستگاه فلسفی خود استفاده کند.

فیشته در سال ۱۷۹۴ به‌عنوان استاد در دانشگاه ینا استخدام شد و دیری نگذشت که رهبری ایدئالیسم جدید آلمان در اختیار او گذاشته شد. در اثر بروز اختلافاتی بین او و دانشگاه ینا، او استعفا داد و به برلین رفت و بین سال‌های ۱۸۰۷ تا ۱۸۰۸ خطابه‌های زیادی بر ضد ناپلئون برای مردم آلمان بازگو کرد و آن‌ها را تشویق به جنگ علیه او کرد. در سال ۱۸۰۹ فیشته استاد فلسفه‌ی دانشگاه برلین شد. افکاری که فیشته درباره‌ی «خود» یا «مز» اظهار داشته موجب شدکه فلسفهٔ او در دستهٔ ایدئالیسم اخلاقی قرار گیرد. «مقصود انسان»، «در باب روح و لفظ در فلسفه» و «بنیاد حق طبیعی براساس اصول آموزهٔ دانش» از جمله آثار این فیلسوف آلمانی هستند. فیشته در ۲۷ ژانویه‌ی ۱۸۱۴ از دنیا رفت.

درباره سیدمسعود حسینی

سید مسعود حسینی، متولد ۱۳۶۶ در تهران، مدرس، مؤلف و مترجم فلسفه‌ی غرب است و در زمینه‌ی ایدئالیسم آلمانی و پدیدارشناسی تخصص دارد. او کارشناسی مهندسی کامپیوتر را از دانشگاه اراک و کارشناسی‌ارشد و دکترای فلسفه را از دانشگاه تهران دریافت کرده است. بخش مهمی از فعالیت‌های او به ترجمه و شرح آثار فیلسوفانی مانند هگل، فیشته و شلینگ اختصاص دارد.

حسینی برای ترجمه‌ی کتاب ایدئالیسم هگل: خشنودی‌های خودآگاهی برگزیده‌ی جشنواره‌ی کتاب سال دانشجویی شد و برای ترجمه‌ی کتاب هگل نیز در بیست‌وچهارمین دوره‌ی جایزه‌ی کتاب فصل مورد تقدیر قرار گرفت. او همچنین برای رساله‌ی دکتری خود با عنوان حقیقت نزد افلاطون از منظر هایدگر و گادامر برگزیده‌ی جشنواره‌ی فارابی شد.

از میان آثار مهم سید مسعود حسینی می‌توان به کتاب فلسفه و حقیقت: رویارویی هایدگر و گادامر در تفسیر آموزه‌ی افلاطون، کتاب ایدئالیسم آلمانی: کانت، فیشته، شلینگ، هگل، ترجمه‌ی کتاب هگل اثر فردریک بیزر، ترجمه‌ی کتاب بنیاد حق طبیعی بر اساس اصول آموزه‌ی دانش اثر یوهان گوتلیب فیشته و ترجمه‌ی کتاب پدیدارشناسی روح اثر گئورگ ویلهلم فریدریش هگل اشاره کرد.