کتاب باورهای کهن و خرافه های مدرن

کتاب باورهای کهن و خرافه های مدرن نوشته مارتین لینگز، معنای پیشرفت و نسبت انسان با گذشته را از دیدگاهی سنت‌گرا بررسی می‌کند. نویسنده این سؤال را پیش می‌کشد که آیا افزایش دانش و امکانات مادی، لزوماً نشانه‌ی برتری معنوی انسان است؟ بحث از تفسیر متون مقدس آغاز می‌شود و به چرخه‌های زمان، فرهنگ شفاهی و جایگاه عقل می‌رسد. سعید تهرانی نسب ترجمه این کتاب را بر عهده داشته است و انتشارات حکمت این کتاب را منتشر کرده است. محور بحث، تفاوت میان شناخت جهان و داوری درباره‌ی ارزش زندگی انسان است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب باورهای کهن و خرافه های مدرن

کتاب باورهای کهن و خرافه های مدرن نوشته مارتین لینگز، نقدی فلسفی و دینی بر باور به پیشرفت پیوسته‌ی انسان است. لینگز تلقی برتری حال بر گذشته را موضوع بررسی قرار می‌دهد و می‌پرسد معیار این برتری چیست: فراوانی ابزارها، گستردگی اطلاعات یا کیفیت حیات معنوی؟ نویسنده میان یافته‌های مربوط به زندگی مادی گذشتگان و ارزش‌گذاری درباره‌ی آنان فاصله می‌گذارد. از نظر او، زندگی در غار، نداشتن خط یا دوربودن از شهر، به‌خودی‌خود نشانه‌ی کمبود فهم و فضیلت نیست. بحث این کتاب از همین تمایز نیرو می‌گیرد و به مقایسه‌ی برداشت‌های دینی از سرآغاز انسان می‌رسد. لینگز در بررسی روایت آفرینش، تفسیر تحت‌اللفظی را تنها شیوه‌ی خواندن متن مقدس نمی‌داند. او امکان تفسیر نمادین را مطرح کرده است، اما این تفسیر را مجوزی برای وارونه‌کردن معنای دینی هبوط نمی‌شمارد. نقد نظریه‌ی تکامل نیز در همین چارچوب بیان شده است؛ نویسنده استدلال‌های مخالفان این نظریه را نقل می‌کند و نسبت پذیرش تکامل با اعتقاد به پیشرفت را به پرسش می‌کشد. این مواضع، بخشی از استدلال سنت‌گرایانه‌ی او هستند.
کتاب باورهای کهن و خرافه های مدرن شش فصل دارد: گذشته در پرتو حال، ضرب‌آهنگ‌های زمان، حال در پرتو گذشته، آزادی و برابری، عقل کلی و عقل جزئی و تلاقی افراط و تفریط. مقدمه‌ی مترجم نیز زمینه‌ی آشنایی با نگرش دینی نویسنده را فراهم می‌کند. متن اصلی از پرسش و پاسخ، نقل‌قول و مقایسه‌ی نمونه‌هایی از سنت‌های مختلف بهره می‌گیرد. روایت‌های یهودی و مسیحی، تعالیم اسلامی، باورهای هندوان و گفته‌های حکیمان خاور دور در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند تا برداشت نویسنده از کمال آغازین و فرسایش تدریجی روشن شود. بحث زمان نیز صرفاً شمارش سال‌ها نیست؛ کیفیت دوره‌ها و امکان احیای معنویت اهمیت دارد. نمونه‌های مربوط به هنر و زبان نشان می‌دهند که شکوفایی تمدنی و اوج معنوی، در نظر لینگز، الزاماً هم‌زمان نیستند. خواندن این استدلال‌ها مستلزم توجه به معنای اصطلاحاتی مانند قلب، هبوط و عقل کلی است. این کتاب بیش از توصیف گذشته، معیارهای قضاوت درباره‌ی گذشته و حال را موضوع بررسی قرار داده است.

خلاصه کتاب باورهای کهن و خرافه های مدرن

مارتین لینگز بحث را از امکان سازگاری دین و دانش آغاز می‌کند. او میان محاسبه‌ی عمر زمین و معنای معنوی روایت آفرینش تمایز می‌گذارد و سپس برداشت سنت‌های دینی از کمال نخستین انسان را بررسی می‌کند. نویسنده تاریخ را نه مسیری یکسره صعودی، بلکه عرصه‌ی فرسایش و تجدید معنوی می‌بیند. رسالت‌های دینی، در این برداشت، جریان عمومی انحطاط را قطع می‌کنند و سرچشمه‌ی احیا می‌شوند. او برای توضیح این نظر، از چرخه‌های چهارگانه‌ی زمان و تشبیه فصل‌ها کمک می‌گیرد. بحث سپس به زبان، حافظه و انتقال شفاهی میراث فرهنگی می‌رسد. لینگز نوشتار را صرفاً دستاوردی بی‌هزینه تلقی نمی‌کند و در کنار نقش حفاظتی کتابت، پیامدهای اتکا به متن را نیز بررسی کرده است. دغدغه‌ی اصلی این کتاب، جداکردن رشد امکانات بیرونی از تعالی درونی و بازاندیشی در ملاک‌های داوری درباره‌ی تمدن است.

چرا باید کتاب باورهای کهن و خرافه های مدرن را بخوانیم؟

دلایل خواندن این کتاب را می‌توان در سه محور خلاصه کرد:

• تمایز میان افزایش امکانات مادی و رشد معنوی، زمینه‌ی بررسی دقیق‌تر مفهوم پیشرفت را فراهم می‌کند.
• مقایسه‌ی برداشت‌های چند سنت دینی از زمان و هبوط، شناخت مسئله‌ی کمال آغازین را گسترش می‌دهد.
• بحث درباره‌ی فرهنگ شفاهی، حافظه و کتابت، هزینه‌ها و دستاوردهای انتقال مکتوب میراث را موضوع تأمل قرار می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی دین و اندیشه‌ی سنت‌گرا که خواهان آشنایی با نقد دینی مفهوم پیشرفت هستند.
• خوانندگانی که به مقایسه‌ی باورهای ادیان درباره‌ی آفرینش، هبوط و چرخه‌های زمان علاقه دارند.
• پژوهشگران فرهنگ که درباره‌ی نسبت زبان، حافظه و سنت شفاهی مطالعه می‌کنند.