کتاب تاریخ فشرده هوش مصنوعی

کتاب تاریخ فشرده هوش مصنوعی (The shortest history of AI) نوشته توبی والش و ترجمه سهند سلطاندوست است؛ اثری که نشر مرکز آن را منتشر کرده است. این کتاب به سراغ تاریخچه‌ای رفته است که از یک کارگاه تابستانی در دارتموث آغاز شد و به چت‌بات‌ها، یادگیری ماشینی و پرسش‌های جدی درباره‌ی آینده رسید. نویسنده به‌جای غرق‌شدن در هیاهوی رایج، شش ابتکار اساسی را محور قرار می‌دهد تا نشان دهد هوش مصنوعی چگونه از جست‌وجو و بازی و قواعد به سامانه‌های پیچیده‌ی امروز رسیده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ فشرده هوش مصنوعی اثر توبی والش

کتاب تاریخ فشرده هوش مصنوعی (شش ابتکار اساسی که به هوش مصنوعی جان می‌بخشد) نوشته‌ی توبی والش و روایتی فشرده اما پرجزئیات درمورد شکل‌گیری یکی از اثرگذارترین حوزه‌های فناوری است. نقطه‌ی شروع این کتاب کارگاه دارتموث در ۱۸ ژوئن ۱۹۵۶ است؛ جایی که اصطلاح هوش مصنوعی رسمیت پیدا کرد و رؤیای ساخت ماشین‌های متفکر صورت‌بندی شد. نویسنده روشن می‌کند که قرار نیست با افسانه‌سازی یا هراس‌پراکنی روبه‌رو باشیم. او تاریخ این حوزه را از خلال ایده‌ها، شکست‌ها، جهش‌ها و سوءبرداشت‌ها دنبال کرده و نشان داده است که چرا هوش مصنوعی هم موضوعی فنی است و هم مسئله‌ای انسانی، فلسفی و اجتماعی.

تاریخ فشرده هوش مصنوعی مسیر تحول ایده‌های مرتبط با موضوع را توضیح داده است. کتاب از آلن تورینگ، جان مک‌کارتی، ایدا لاولیس و دیگر چهره‌های اثرگذار می‌گذرد و به دو دوره‌ی اصلی می‌رسد؛ عصر نمادین و عصر یادگیری. توبی والش در بخش‌های آغازین به جست‌وجو، استدلال، بازی‌هایی مثل شطرنج و تخته‌نرد و سامانه‌های قاعده‌محور پرداخته است؛ یعنی زمانی که پژوهشگران می‌کوشیدند هوش را با نمادها و قواعد بازسازی کنند؛ سپس کتاب به دوره‌ای می‌رسد که ماشین‌ها به‌جای دریافت مستقیم همه‌چیز از داده‌ها یاد می‌گیرند. نویسنده هم از کامیابی‌های مشهور مثل پیروزی ماشین‌ها در بازی‌ها حرف می‌زند و هم از محدودیت‌ها، خزان‌های هوش مصنوعی و وعده‌هایی که زودتر از موعد مطرح شده‌اند.

کتاب تاریخ فشرده هوش مصنوعی اثری میان تاریخ علم، شرح ایده‌ها و تأمل درباره‌ی آینده است. توبی والش از یک‌سو سازوکار بعضی مفاهیم را تا حد لازم تبیین می‌کند و از سوی دیگر مدام یادآور می‌شود که هوش مصنوعی نه جادوست و نه نیرویی مستقل از تصمیم‌های انسانی. او در کنار توضیح شش ابتکار اساسی، مسائلی مثل نسبت هوش با محاسبه، امکان خلاقیت ماشین، خطر اطلاعات نادرست، بیکاری، جنگ‌افزارهای خودکار و مرز میان توانایی واقعی و تصور عمومی را مطرح کرده است.

خلاصه کتاب تاریخ فشرده هوش مصنوعی

نویسنده تاریخ حوزه‌ی هوش مصنوعی را از رؤیای ساخت ماشین‌های متفکر تا سامانه‌های امروزی دنبال می‌کند. توبی والش از دارتموث آغاز می‌کند و سپس نشان می‌دهد که هوش مصنوعی چگونه بر چند ایده‌ی محوری بنا شده است؛ جست‌وجوی جواب‌ها، انتخاب بهترین حرکت در موقعیت‌های رقابتی، پیروی از قواعد و سپس حرکت به‌سمت یادگیری از داده‌ها. این کتاب با مثال‌هایی از شطرنج، تخته‌نرد، پوکر، ربات‌ها و سامانه‌های تصمیم‌یار توضیح می‌دهد که چرا بعضی وعده‌ها محقق شدند و بعضی دیگر به بن‌بست رسیدند. هوش مصنوعی چه چیز از ذهن انسان را بازسازی می‌کند و پیامدهای گسترش آن چه خواهد بود.

چرا باید کتاب تاریخ فشرده هوش مصنوعی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تاریخ فشرده هوش مصنوعی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مسیر شکل‌گیری هوش مصنوعی را از ایده‌های آغازین تا نمونه‌های امروزی در یک چارچوب تاریخی کنار هم می‌گذارد.
• نویسنده شش ابتکار اساسی را محور قرار داده است و به‌کمک آن‌ها منطق درونی پیشرفت‌های این حوزه را توضیح می‌دهد.
• کتاب نشان می‌دهد چرا بازی‌هایی مثل شطرنج، تخته‌نرد و پوکر در تاریخ هوش مصنوعی اهمیت پیدا کردند.
• این کتاب فقط از موفقیت‌ها نمی‌گوید و شکست‌ها، خزان‌های هوش مصنوعی و محدودیت‌های فنی را هم می‌کاود.
• بخش‌های پایانی، پرسش‌های مهمی را درباره‌ی خلاقیت ماشین، اطلاعات نادرست، نابرابری و کاربردهای پرخطر هوش مصنوعی مطرح می‌کند.

خواندن کتاب تاریخ فشرده هوش مصنوعی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تاریخ فشرده هوش مصنوعی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که می‌خواهند سیر تاریخی هوش مصنوعی را از آغاز تا امروز یک‌جا دنبال کنند.
• علاقه‌مندان به فناوری که می‌خواهند پشت‌صحنه‌ی مفاهیمی مثل یادگیری ماشینی، چت‌بات و ربات را بدانند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که به تاریخ علم، فلسفه‌ی ذهن و نسبت محاسبه با تفکر علاقه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند درباره‌ی وعده‌ها، محدودیت‌ها و پیامدهای اجتماعی هوش مصنوعی شناخت دقیق‌تری به دست آورند.
• کسانی که از کتاب‌هایی لذت می‌برند که ایده‌های فنی را در پیوند با مثال‌های تاریخی و فرهنگی توضیح می‌دهد.

درباره توبی والش

توبی والش (Toby Walsh) دانشمند علوم رایانه‌ی، اهل بریتانیا و از پژوهشگران برجسته‌ی جهان در حوزه‌ی هوش مصنوعی است که به‌عنوان استاد هوش مصنوعی در دانشگاه نیوساوث‌ولز و دانشمند ارشد مؤسسه‌ی هوش مصنوعی UNSW.ai فعالیت می‌کند. او دارای مدرک کارشناسی‌ارشد در فیزیک نظری و ریاضیات از دانشگاه کمبریج و مدرک کارشناسی‌ارشد و دکترا در هوش مصنوعی از دانشگاه ادینبرو است و در کشورهایی مانند استرالیا، انگلستان، ایرلند، ایتالیا، فرانسه، آلمان، اسکاتلند و سوئد در جایگاه‌های پژوهشی فعالیت داشته است.

والش در زمینه‌هایی مانند انتخاب اجتماعی، برنامه‌ریزی محدودیت و ارضاپذیری گزاره‌ای تخصص دارد و سردبیر چند نشریه و ویراستار کتاب‌های تخصصی در حوزه‌ی هوش مصنوعی بوده است. او همچنین از چهره‌های فعال در بحث‌های اخلاقی و اجتماعی هوش مصنوعی است و برای ممنوعیت سلاح‌های خودکار تهاجمی تلاش کرده و ایده‌ی قوانین «پرچم قرمز تورینگ» را برای واداشتن سامانه‌های هوش مصنوعی به معرفی خود به‌عنوان برنامه‌ی رایانه‌ای مطرح کرده است.

توبی والش نویسنده‌ی چهار کتاب برای مخاطبان عمومی درباره‌ی هوش مصنوعی است: «It’s Alive!»، «The World that AI Made»، «Machines Behaving Badly» و «Faking It: Artificial Intelligence in a Human World». همچنین کتاب تاریخ فشرده هوش مصنوعی (The shortest history of AI) نوشته‌ی توبی والش است. او برنده‌ی جوایز معتبری بوده است.

جوایز و افتخارات نویسنده

توبی والش در طول فعالیت حرفه‌ای خود افتخارات و جوایز گوناگونی را به دست آورده است. او در سال ۲۰۲۳ موفق به دریافت جایزه‌ی «سلستینو یورکا» برای ارتقای فهم عمومی از علم به پاس پژوهش در حوزه‌ی هوش مصنوعی شد. در سال ۲۰۲۰ به‌عنوان همکار در انجمن ماشین‌های حسابگر (ACM) و انجمن پیشبرد علوم آمریکا انتخاب شد و در سال ۲۰۱۸ نیز در رتبه‌ی دوم جایزه‌ی «شخصیت سال» کنترل تسلیحات جای گرفت.

والش در سال ۲۰۱۶ ضمن انتخاب به‌عنوان همکار آکادمی علوم استرالیا، جایزه‌ی نخست‌وزیر نیو ساوت ولز را برای برتری در مهندسی و فناوری اطلاعات و ارتباطات دریافت کرد و به مقام استاد ممتاز (Scientia Professor) در دانشگاه نیو ساوت ولز (UNSW) نائل آمد. انجمن برنامه‌ریزی محدودیت در سال ۲۰۱۵ جایزه‌ی برتری در پژوهش را به او اهدا کرد و در سال ۲۰۱۴ نیز برنده‌ی جایزه‌ی معتبر هومبولت شد.

این نویسنده در سال ۲۰۰۸ به پاس «مشارکت‌های قابل‌توجه و مستمر در استنتاج خودکار و برنامه‌ریزی محدودیت و خدمات فوق‌العاده به جامعه‌ی هوش مصنوعی» به‌عنوان همکار انجمن پیشبرد هوش مصنوعی (AAAI) انتخاب شد و در سال ۲۰۰۳ نیز به جهت نقش اثرگذار در این حوزه، عنوان همکار انجمن هوش مصنوعی اروپا را از آن خود کرد.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره کتاب تاریخ فشرده هوش مصنوعی

نشریه‌ی کرکس (Kirkus): کتاب تاریخ فشرده هوش مصنوعی لذت‌بخش، گسترده و فشرده است و خاستگاه ما و جایگاه کنونی‌مان را تبیین می‌کند.

بخشی از کتاب تاریخ فشرده هوش مصنوعی

«ابتکار شمارۀ ۴: مغزهای مصنوعی

حال به سراغ نیمۀ دوم این تاریخ فشردۀ هوش مصنوعی می‌رویم.

هوش مصنوعی تا این مقطع برنامه‌نویسی‌شده بود. ما شیوۀ کار انسان‌ها برای حل مسائل را به‌دقت سبک‌وسنگین کردیم؛ مثلاً اینکه چطور مسیریابی می‌کنند (آموزۀ شمارۀ ۱: جستجوی جواب‌ها)، چطور بازی می‌کنند (آموزۀ شمارۀ ۲: انتخاب بهترین حرکت) یا اینکه چطور در قلمرویی محدود تخصص پیدا می‌کنند (آموزۀ شمارۀ ۳: اِعمال قواعد) را بررسی کردیم. سپس به برنامه‌نویسی هوش مصنوعی برای شبیه‌سازی این فرایندها پرداختیم. ولی این رویکرد در برنامه‌نویسی دستی هوش مصنوعی هم کُند و طاقت‌فرسا بود و هم بسیار متکی به درون‌نگری انسانی نه‌چندان مناسب ما دربارۀ حل مسائلمان. قطعاً باید روش بهتری وجود می‌داشت؛ مگر نه؟»