کتاب ماتریدی و گسترش کلام اهل سنت در سمرقند

کتاب ماتریدی و گسترش کلام اهل سنت در سمرقند نوشته اولریش رودلف و ترجمه سیدلطف الله جلالی به شکل‌گیری و بالیدن کلام حنفی‌ـ‌ـ‌ماتریدی در سمرقند پرداخته است. نویسنده در این اثر از دل منابع کهن و نسخه‌های خطی، مسیر گذار از شاگردان مستقیم ابوحنیفه تا دوران ابومنصور ماتریدی را بازسازی کرده است. مترجم نیز با افزودن مقدمه‌ای مفصل و یادداشت‌های تکمیلی، جایگاه این مکتب و وضعیت ماتریدی‌پژوهی معاصر را روشن کرده است. نشر نی این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ماتریدی و گسترش کلام اهل سنت در سمرقند اثر اولریش رودلف

کتاب ماتریدی و گسترش کلام اهل سنت در سمرقند به قلم اولریش رودلف پژوهشی نظام‌مند درباره‌ی تاریخ و صورت‌بندی کلام حنفی در ورارود است که اولریش رودلف آن را بر پایه‌ی منابع قرون دوم تا پنجم هجری نوشته است. نویسنده در مقدمه، مسئله‌ی گمنامیِ مشهوربودن ابومنصور ماتریدی را طرح کرده و نشان داده است که چگونه او در عین شهرت فراوان در سنت حنفی در آثار فرقه‌نویسان کلاسیک تقریباً غایب مانده است.

در ادامه‌ی کتاب ماتریدی و گسترش کلام اهل سنت در سمرقند سه دوره‌ی اصلی بررسی شده است. نخست دوره‌ی شکل‌گیری سنت حنفی در خراسان و ورارود از طریق شاگردان بی‌واسطه‌ی ابوحنیفه و آثاری چون العالم و المتعلم و الفقه الاکبر منسوب به او؛ دوم، دوره‌ی میانی قرن سوم و اوایل قرن چهارم با حضور جریان‌هایی مانند کرامیه و چهره‌هایی چون مکحول نسفی؛ سوم، دوره‌ی خود ماتریدی، آثار او و واکنش‌هایش به معتزله، اهل حدیث و دیگر نحله‌ها.

ساختار کتاب ماتریدی و گسترش کلام اهل سنت در سمرقند از یک مقدمه، سه بخش اصلی، خاتمه و یک پیوست تشکیل شده است. در بخش سوم، خطوط اصلی تعالیم ماتریدی در سه محور جهان، خدا و انسان با تکیه بر کتاب التوحید تحلیل و در پیوست، اعتبار آثار منسوب به او ارزیابی شده است. مترجم در مقدمه‌ی مفصل خود، تاریخ ماتریدی‌پژوهی در شرق و غرب، منابع رودلف و جایگاه این اثر در مطالعات کلامی معاصر را نیز معرفی کرده است.

عنوان انگلیسی این کتاب برابر است با Al-maturīdī and the development of sunnī theology in samarqand.

خلاصه کتاب ماتریدی و گسترش کلام اهل سنت در سمرقند

کتاب به‌دنبال بازسازی تاریخ و منطق درونی شکل‌گیری مکتب حنفی‌ـ‌ماتریدی است. نویسنده نشان می‌دهد که چگونه سنت کلامی منسوب به ابوحنیفه، در واقع از خلال شاگردان او و متونی چون العالم و المتعلم و الفقه الاکبر صورت‌بندی شده و سپس در فضای خراسان و ورارود گسترش یافته است. در گام بعد، رودلف جایگاه ابومنصور ماتریدی را در این زنجیره روشن می‌کند. او نه صرفاً شارح ابوحنیفه، بلکه نقطه‌ی عطفی است که سنت حنفی را در برابر معتزله، کرامیه و اشاعره بازتعریف کرده است.

کتاب ماتریدی و گسترش کلام اهل سنت در سمرقند با تحلیل دقیق کتاب التوحید و تأویلات اهل السنة، معرفت‌شناسی، خداشناسی، جهان‌شناسی و نظریه‌ی انسان در اندیشه‌ی ماتریدی را استخراج می‌کند و در خاتمه، فرایند تبدیل‌شدن او به «همتای شرقی اشعری» و شکل‌گیری مکتب ماتریدیه را توضیح می‌دهد.

چرا باید کتاب ماتریدی و گسترش کلام اهل سنت در سمرقند را بخوانیم؟

کتاب ماتریدی و گسترش کلام اهل سنت در سمرقند امکان پیگیری دقیق سیر تحول کلام حنفی از ابوحنیفه تا ماتریدی را فراهم کرده است. خواننده با تکیه بر این اثر هم با ساختار و محتوای کتاب التوحید و تأویلات اهل السنة آشنا می‌شود و هم نسبت ماتریدیه با معتزله، اشاعره، کرامیه و اهل حدیث را در بستر تاریخی سمرقند و ورارود می‌بیند.

خواندن کتاب ماتریدی و گسترش کلام اهل سنت در سمرقند را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران الهیات و فلسفه‌ی اسلامی، علاقه‌مندان به تاریخ کلام اهل سنت و کسانی که در حوزه‌ی مطالعات تطبیقی مذاهب اسلامی یا تاریخ فکری خراسان و ماوراءالنهر کار می‌کنند، پیشنهاد می‌شود.

درباره اولریش رودلف

اولریش رودلف (Ulrich Rudolph) دارای مدرک دکتری تخصصی فلسفه و استاد تمام رشته‌ی اسلام‌شناسی در دانشگاه معتبر زوریخ (University of Zurich) است. او در سال ۱۹۵۷ میلادی در شهر اوفنباخ آم ماین (Offenbach am Main) واقع در آلمان چشم به جهان گشوده است. این استاد برجسته مسیر علمی و آکادمیک خود را با تحصیل در رشته‌های اسلام‌شناسی، تاریخ و فلسفه آغاز کرد و این علوم را در دانشگاه‌های مطرح و سرشناسی همچون دانشگاه گوته فرانکفورت (Goethe-Universität Frankfurt am Main)، دانشگاه الرور بوخوم (Ruhr-Universität Bochum) و در نهایت دانشگاه ابرهارد کارلز توبینگن (Eberhard Karls Universität Tübingen) با موفقیت پشت سر گذاشت.

اولریش رودولف سرانجام در سال ۱۹۸۷ میلادی موفق شد مدرک دکتری تخصصی خود را از دانشگاه توبینگن دریافت کند و پس از آن تمرکز علمی خود را بر تحقیق، پژوهش و تدریس معطوف ساخت. او در طول دوران فعالیت حرفه‌ای خود آثار و مکتوبات بسیار گسترده و متعددی را در زمینه‌ی تاریخ الهیات اسلامی و همچنین تاریخ فلسفه‌ی اسلامی به رشته‌ی تحریر درآورده و به چاپ رسانده است که این تألیفات، بخش وسیعی از مطالعات حوزه‌ی اسلام‌شناسی را پوشش می‌دهند.

در کنار نام و پیشینه‌ی علمی این استاد آلمانی، نام رودریگو آدم (Rodrigo Adem) نیز به چشم می‌خورد؛ پژوهشگری که در مقطع دکتری تخصصی در دپارتمان زبان‌ها و تمدن‌های نزدیک به شرق در دانشگاه شیکاگو مشغول به تحصیل بوده است و به‌طور ویژه‌ای بر حوزه‌ی اندیشه‌ی اسلامی تمرکز و تخصص داشته است. در مجموع پیشینه‌ی علمی اولریش رودلف نشان‌دهنده‌ی تسلط عمیق او بر ابعاد تاریخی، فلسفی و کلامی جهان اسلام است که ریشه در تحصیلات جامع او در چندین دانشگاه بزرگ آلمان دارد و بستر مناسبی را برای همکاری‌های علمی و بررسی دقیق متون و تفکرات اسلامی فراهم آورده است.

کتاب ماتریدی و گسترش کلام اهل سنت در سمرقند (Al-maturīdī and the development of sunnī theology in samarqand) اثر اولریش رودلف است.

بخشی از کتاب ماتریدی و گسترش کلام اهل سنت در سمرقند

«اگر معدود گزارش‌های نقل شده دربارهٔ ابومنصور محمد بن محمد بن محمود ماتریدی را باور کنیم، وی به‌هیچ‌روی، زندگی چشمگیری نداشته و متفاوت از معاصران علمی خود در سمرقند نیز نزیسته است. هیچ چیزی نشان نمی‌دهد که او در میان عموم مردم جایگاهی داشته، یا نسبت به دیگران شهرت یا شاگردان بیشتری داشته، یا حتی روابطی با دربار سامانیان بخارا داشته است. رویدادهای بی‌نظیر و سرنوشت‌ساز شخصی از نوعی که دربارهٔ دیگر متکلمان همچون اشعری نقل شده، نیز دربارهٔ او ذکر نشده است. به‌عکس، پس از اینکه ماتریدی شهرت یافت، زیست‌نامه‌نویسان او برای یافتن هرگونه گزارش‌های درخور توجه دربارهٔ او، آشکارا در تنگنا قرار داشتند و هیچ مطلب شورانگیزی برای گفتن نداشتند. ازاین‌رو، منابع مربوطه، زیست‌نامه به حساب نمی‌آیند، بلکه فهرستی از آثارند که با اظهارات مختصری در مورد شخصیت او و چند کلمهٔ ستایش‌آمیز، توسعه داده شده‌اند.»