کتاب خود‌آگاهی هگلی و پساساختارگرایان فرانسوی

کتاب خودآگاهی هگلی و پساساختارگرایان فرانسوی (Hegel's phenomenology of self-consciousness: text and commentary)، نوشته دیوید شرمن و ترجمه محمدمهدی اردبیلی و پیام ذوقی، به یکی از مسائل مهم در فلسفه‌ی جدید می‌پردازد: نسبت هگل با متفکرانی که معمولاً در شمار منتقدان او قرار می‌گیرند. نشر نی در سال ۱۳۹۷ این کتاب را منتشر کرده است. این اثر با تمرکز بر مسئله‌ی خودآگاهی و الگوی ارباب و برده، به بررسی این مسئله می‌پردازد که چگونه باتای، دلوز و لکان در مواجهه با اندیشه‌ی هگل، هم از برخی مبانی او فاصله می‌گیرند هم به آن‌ها بازمی‌گردند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب خودآگاهی هگلی و پساساختارگرایان فرانسوی اثر دیوید شرمن

کتاب خودآگاهی هگلی و پساساختارگرایان فرانسوی، نوشته‌ی دیوید شرمن، به یکی از بحث‌های مهم در فلسفه‌ی جدید می‌پردازد: متفکرانی که در نقد هگل نوشته‌اند تا چه اندازه با مفاهیم و مسائل مطرح‌شده در فلسفه‌ی او درگیرند. محور اصلی کتاب فصل خودآگاهی در پدیدارشناسی روح و به‌ویژه الگوی مشهور ارباب و برده است. شرمن این الگو را در ارتباط با مسائلی مانند سوژه، میل، بازشناسی، کار، مرگ و رابطه‌ی انسان با دیگری بررسی می‌کند. مترجمان فارسی نیز در مقدمه‌ی خود، زمینه‌ی لازم را برای ورود به این بحث فراهم کرده‌اند و به تأثیر این بخش از فلسفه‌ی هگل بر خوانش‌های بعدی پرداخته‌اند.

کتاب خودآگاهی هگلی و پساساختارگرایان فرانسوی در چهار فصل تنظیم شده است. در فصلِ ژرژ باتای، فصل ژیل دلوز و فصل ژاک لکان، به‌طور جداگانه شیوه‌های مواجهه با فلسفه‌ی هگل بررسی می‌شود. در فصل مربوط به باتای، مفاهیمی مانند منفیت، کار، مرگ، امر مقدس و حاکمیت در کانون بحث قرار دارند. دیوید شرمن در این فصل نشان می‌دهد که باتای چگونه با استفاده از برخی مفاهیم هگلی به نقد سویه‌های برده‌وار تاریخ و دانش می‌پردازد. در فصل مربوط به دلوز، نقد دیالکتیک، بازشناسی و منفیت اهمیت بیشتری می‌یابند و نسبت میان نیچه و هگل نیز بررسی می‌شود. فصل لکان به رابطه‌ی خودآگاهی با میل، زبان و دیگری می‌پردازد و الگوی ارباب و برده را از منظر روان‌کاوی بازخوانی می‌کند. در مجموع، کتاب این پرسش را دنبال می‌کند که مواجهه‌ی متفکران پساساختارگرا با هگل چگونه شکل گرفته و چه نسبتی میان نقد اندیشه‌ی او و ادامه‌ی برخی مسائل هگلی در فلسفه‌ی معاصر وجود دارد.

خلاصه کتاب خودآگاهی هگلی و پساساختارگرایان فرانسوی

کتاب خودآگاهی هگلی و پساساختارگرایان فرانسوی بر مسئله‌ی خودآگاهی در فلسفه‌ی هگل و تأثیر آن بر اندیشه‌ی متفکران فرانسوی تمرکز دارد. دیوید شرمن ابتدا جایگاه الگوی ارباب و برده را در پدیدارشناسی روح بررسی می‌کند و سپس به سراغ خوانش باتای، دلوز و لکان از این الگو می‌رود. باتای از این بحث به مسائلی مانند مرگ، کار و حاکمیت می‌رسد؛ دلوز آن را به نقد دیالکتیک و خوانش نیچه از هگل پیوند می‌دهد و لکان رابطه‌ی آن را با میل، زبان و دیگری بررسی می‌کند. دیوید شرمن از این مسیر، تصویری منسجم از شیوه‌های مختلف مواجهه‌ی این سه متفکر با فلسفه‌ی هگل ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که مسئله‌ی خودآگاهی چگونه در بحث‌های فلسفی پس از هگل ادامه پیدا کرده است.

چرا باید کتاب خودآگاهی هگلی و پساساختارگرایان فرانسوی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب خودآگاهی هگلی و پساساختارگرایان فرانسوی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نسبت هگل با باتای، دلوز و لکان را با تمرکز بر مسئله‌ی خودآگاهی و الگوی ارباب و برده بررسی می‌کند.
• خواننده با مطالعه‌ی این اثر، با جایگاه مفاهیمی مانند بازشناسی، منفیت، میل، کار و مرگ در اندیشه‌ی هگل و خوانش‌های پس از او آشنا می‌شود.
• این کتاب زمینه‌ای برای درک تفاوت میان دیدگاه باتای، دلوز و لکان و مباحث اصلی فلسفه‌ی هگل فراهم می‌کند.
• تمرکز کتاب بر یک مسئله‌ی مشترکْ ارتباط میان بحث‌های مربوط به این سه متفکر را روشن می‌کند.

خواندن کتاب خودآگاهی هگلی و پساساختارگرایان فرانسوی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب خودآگاهی هگلی و پساساختارگرایان فرانسوی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران فلسفه که به بررسی نسبت هگل با فلسفه‌ی فرانسوی علاقه دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند جایگاه الگوی ارباب و برده را در خوانش‌های فلسفی پس از هگل بهتر بشناسند.
• علاقه‌مندان به آثار باتای، دلوز و لکان که به‌دنبال شناخت پیوندهای فکری این متفکران با هگل هستند.
• مخاطبانی که به مفاهیمی مانند سوژه، خودآگاهی، میل، بازشناسی و دیگری علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند چند مسیر مهم در خوانش و نقد فلسفه‌ی هگل در اندیشه‌ی فرانسوی را دنبال کنند.

درباره دیوید شرمن

دیوید شرمن (David Sherman)، متولد ۱۹۵۸، استاد فلسفه‌ی آمریکایی و استاد دانشگاه مونتانا است. حوزه‌ی تخصصی او فلسفه‌ی قاره‌ای است و پژوهش‌هایش بیشتر بر اندیشه‌ی متفکرانی مانند آلبر کامو، ژان‌پل سارتر، تئودور آدورنو و هگل متمرکز است.

شرمن تاکنون چندین کتاب درباره‌ی این متفکران نوشته است. از آثار او می‌توان به کتاب‌های «کامو» و «سارتر و آدورنو: دیالکتیک سوبژکتیویته» اشاره کرد. 

شرمن با رابرت سی. سالومون، استاد راهنمای دوره‌ی دکتری خود، نیز در تدوین کتاب «راهنمای بلک‌ول برای فلسفه قاره‌ای» همکاری کرده است. آثار او در حوزه‌ی فلسفه‌ی قاره‌ای، به‌ویژه در بررسی نسبت میان هگل و فیلسوفان مدرن و معاصر، جایگاه ویژه‌ای دارند.

درباره محمدمهدی اردبیلی

محمدمهدی اردبیلی (متولد ۱۳۶۱) مترجم، پژوهشگر و مدرس فلسفه‌ی غرب است و در حوزه‌ی ایدئالیسم آلمانی، به‌ویژه اندیشه‌ی گئورگ ویلهلم فریدریش هگل، پژوهش می‌کند. او دکترای فلسفه‌ی غرب را از دانشگاه تبریز دریافت کرده و چند سال به‌عنوان عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی به تدریس و پژوهش پرداخته است.

کارنامه‌ی علمی اردبیلی شامل تألیف و ترجمه‌ی آثاری در حوزه‌ی فلسفه‌ی غرب و هگل‌پژوهی است. از آثار تألیفی او می‌توان به «آگاهی و خودآگاهی در پدیدارشناسی روح هگل»، «هگل: از متافیزیک به پدیدارشناسی»، «ایدئالیسم آلمانی»، «فلسفه‌ی فرهنگ» و «اصول مبارزه در زمانه‌ی نیهیلیسم» اشاره کرد.

«پدیدارشناسی روح»، با همکاری سیدمسعود حسینی، «دفترهای سیاست مدرن ۱»، اثر هگل، «هگل»، اثر پل ردینگ، و «سویه‌ها: مطالعه‌ای در فلسفه‌ی هگل»، نوشته‌ی تئودور آدورنو، نیز از ترجمه‌های او هستند.

بخشی از کتاب خود‌آگاهی هگلی و پساساختارگرایان فرانسوی

«اگر رویکرد غایت‌انگارانۀ دلوز، که ظاهراً به لحاظ صوری با غایت‌انگاری هگل همسو است، درعین‌حال به لحاظ محتوا یکسره با غایت‌انگاری هگل متضاد باشد، پس به‌طور مشابه می‌توان همین نکته را به تفسیر متفاوتش از دینامیسم ارباب‌‌برده نیز تعمیم داد. هر دو تفسیر رویدادهایی را تصویر می‌کنند که در آن‌ها سوبژکتیویته از خود بیگانه می‌شود، و هر کدام از طرفین به‌نحوی وساطت‌یافته خود را به میانجی نگاه دیگری مشاهده می‌کند. بنابراین جفت‌های مرکب مورد اشارۀ دلوز، یعنی (بردۀ) واکنشی‌‌تصدیقی و (ارباب) کنشی‌‌منفی، به لحاظ وجودی در همان مخمصه‌ای قرار دارند که ارباب و بردۀ هگل در آن گرفتار هستند. ارباب دلوزی (که بر اساس بازسنجی نوین ارزش‌ها به بردۀ برده بدل می‌شود)، از این حیث که در جستجوی بازشناسی از سوی دیگری است، مشابه بردۀ هگلی است. از سوی دیگر، بردۀ دلوزی (که بر اساس بازسنجی ارزش‌هایش به اربابِ ارباب بدل می‌شود)، از این حیث که ارتباطش را با انجام‌دادن کارها (به‌عنوان فعالیتی برده‌وار) قطع کرده است، به ارباب هگلی شباهت دارد: بردۀ دلوزی از انجام‌دادن کارهایی که ارباب (نیروی کنشی) می‌تواند انجام دهد، عاجز است و بنابراین خود را به‌نحوی باواسطه در نسبت با این کارها تعریف می‌کند (به این معنا که با حالتی حق‌به‌جانب خود را شخصی معرفی می‌کند که این کارها را انجام نمی‌دهد)، درست همان‌گونه که ارباب هگلی (که کارنکردن را برمی‌گزیند، چراکه آن را صرفاً وظیفۀ برده می‌داند)، خود را به‌نحوی باواسطه در نسبت با محصول کار برده تعریف می‌کند.»