کتاب سوفیا

«سوفیا» نام کتابی اثر صادق نیک‌پور (-۱۳۴۵) است که به ماهیت و چیستی «سوفیا» به معنای خرد و دانایی در فرهنگ و عرفان اسلامی، یهودی، مسیحی، اوستایی، گنوسی و همچنین جایگاه آن در ادبیات و حکمت و طبیعت می‌پردازد. در مقدمه کتاب آمده‌است: مفاهیم هم‌تراز سوفیا از مفاهیم با ارزش گذاری بسیار غنی در فرهنگ‌های مختلف انسانی می‌باشند و در بسیاری از سرزمین‌ها و اندیشه‌ها سلسله تفاسیر و تاویل‌های مربوط به سوفیا نفوذ خود را گسترش داده‌اند، هم آن‌گونه که در ایران هم واژه سوفیا به تنهایی برای خود راهی باز نموده‌است و هم مفاهیم همتراز آن راهی دیگر را طی کردند. از نمونه مفاهیم همتراز سوفیا عقل، خرد، عرفان، می‌باشند که دارای پیشینه پرقدرتی در ادبیات، فرهنگ، فلسفه و جهانبینی این سرزمین هستند، هم چنین زایش‌های بعدی لغت و ایجاد ارتباط خانوادگی با سایر مفاهیم نشان‌هایی از گسترش و میزان نفوذ واژه می‌باشند. هم چنان که در فرهنگ‌هایی برای سوفیا فرزندانی قایل هستند و مثلاً در یکی از عرفان‌ها نام‌هایی از دختران سوفیا آورده می‌شود، و بدین وسیله ایجاد رابطه مفهومی از نوع والد و فرزندی بین مفهوم خرد و عقل با فرزندان او به وجود آورده‌اند و این فرزندان از مظاهر مفهومی و دنباله مفهومی سوفیا هستند. هم چنین اطلاق جنسیت زنانه و روح و لطافت آفرینش و خلقت به سوفیا هم برگرفته از ساختارهای اسطوره‌ای و فرهنگی می‌تواند باشد که به بحث فرشته‌شناسی و فلسفه اسطوره‌ای زن‌خدایان بازمی‌گردد. وجود لغت و واژه سوفیا و مفاهیم همتراز آن در ادبیات و فرهنگ عبری، یونانی، رومی، لاتین، عربی، فارسی، پهلوی، اوستایی، سانسکریت، و گسترش سابقه آن تا زبان آرامی و گسترش مفاهیم آن تا فرهنگ‌های باستانی و وجود نمادهای بسیار زیاد خاورمیانه‌ای و ایرانی برای مفاهیم سوفیا که در آیین‌های کهن میترا و زروان و زرتشت و سایر ادیان وعرفان‌های کهن ریشه دارد نمایانگر ارزش و احترامی است که اقوام و ابنای بشر برای نام و مفهوم سوفیا قایل بوده‌اند.