کتاب شب هنگام هر خونی سیاه است

کتاب شب هنگام هر خونی سیاه است (At Night All Blood Is Black) نوشته دیوید دیوپ، داستان سرباز سنگالی مستعمره‌ای به نام آلفا نجای را  روایت می‌کند که در طول جنگ جهانی اول برای ارتش فرانسه می‌جنگید و به خون‌خواهی دوست کشته‌شده‌اش، قساوت و جنون را به انتها می‌رساند. این داستان روایتی تیره، شخصی و پرجزئیات از جنگ، دوستی، جنون و احساس گناهی ارائه می‌دهد که در سنگرها و میدان‌های نبرد شکل می‌گیرد. نازنین عرب این داستانِ برنده‌ی جایزه‌ی بوکر بین‌الملل و نامزد جایزه‌ی گنکور را به فارسی برگردانده و نشر ستاک آن را منتشر کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب شب هنگام هر خونی سیاه است

کتاب شب هنگام هر خونی سیاه است با صدای اول‌شخص آلفا نجای، سرباز سنگالی، پیش می‌رود و خواننده را مستقیم به دل سنگرها، گل‌ولای، سیم‌خاردارها و شب‌های آغشته به خون می‌برد. دیوید دیوپ در این کتاب جنگ را از زاویه‌ی سربازان مستعمرات آفریقایی نشان داده؛ کسانی که برای فرانسه می‌جنگند، درحالی‌که خودشان در نگاه فرماندهان وحشی به‌ شمار می‌آیند. 

در این روایت، جنگ نه فقط صحنه‌ی درگیری ارتش‌ها، که میدان کشمکش درونی آلفا با شرم، وظیفه، انتقام و انسان‌بودن است. هر فصل کتاب مانند اعترافی تازه از آلفا است. داستان با مرگ دوست صمیمی آلفا، یعنی مادمبا دیوپ شروع می‌شود که باعث می‌شود او به‌تدریج دچار جنونی آگاهانه شود؛ از این‌جا آلفا تصمیم می‌گیرد دیگر به ندای تکلیف گوش نکند و فقط به خودش فکر کند، حتی اگر نتیجه‌اش فرو رفتن در نقش سرباز جادوگر و روح‌خوار در چشم دیگران باشد. 

در کتاب شب هنگام هر خونی سیاه است، دیوید دیوپ با تکرار سوگندها، تصویرهای خشن از بدن و بازگشت مداوم به نام‌ها و توتم‌ها، جهانی می‌سازد که در آن مرز بین انسان و وحشی، دوست و دشمن، قربانی و جلاد مدام جابه‌جا می‌شود. آلفا در سنگر، هم مایه‌ی ترس همرزمانش است هم سپر محافظ آن‌ها؛ هم کسی که دشمن را تکه‌تکه می‌کند هم کسی که از ناتوانی‌اش در کشتن دوستش در لحظه‌ی مناسب، عذاب می‌کشد.

خلاصه داستان شب هنگام هر خونی سیاه است

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند! 

داستان شب هنگام هر خونی سیاه است بر محور اعتراف‌های آلفا نجای شکل گرفته است؛ سربازی سنگالی که پس از مرگ دردناک دوستش مادمبا دیوپ، تصمیم می‌گیرد دیگر به تکلیف و فرمان‌های بیرونی گوش نکند و خودش برای خود فکر کند. او از این لحظه به بعد، آگاهانه نقش وحشی را که فرماندهان فرانسوی از او می‌خواهند، به شکلی افراطی بازی می‌کند: در هر حمله، یک دشمن را زنده شکار می‌کند، شکمش را می‌درد، دستش را می‌بُرد و اسلحه و دست خشک‌شده را به سنگر می‌آورد. 

در طول کتاب، آلفا همزمان با تشدید خشونت بیرونی، در درون خود با پرسش‌هایی درباره‌ی گناه، دوستی، توتم‌ها، شایعه‌ی روح‌خوار بودن و معنای انسانیت در دل جنگ درگیر است. روایت، پیوسته بین خاطره‌ی مادمبا، نگاه تحقیرآمیز فرماندهان، ترس همرزمان و وسواس آلفا نسبت به دست‌های بریده و چشم‌های آبی دشمن رفت‌وآمد می‌کند.

چرا باید کتاب شب هنگام هر خونی سیاه است را بخوانیم؟

کتاب امکان مواجهه‌ی نزدیک با تجربه‌ی جنگ از زاویه‌ی سربازی حاشیه‌نشین را فراهم می‌کند؛ کسی که هم ابزار جنگ است هم قربانی آن. این داستان نشان می‌دهد چگونه زبان، توتم‌ها، شایعه‌ها و نگاه دیگران می‌توانند یک انسان را از درون تغییر دهند و او را میان انسانیت و وحشی‌گری معلق نگه دارند.

خواندن کتاب شب هنگام هر خونی سیاه است را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این داستان به کسانی پیشنهاد می‌شود که به روایت‌های ضد جنگ و رفتار انسان‌ها در موقعیت‌های حدی علاقه‌مند هستند یا دوست دارند با متنی اعتراف‌محور درباره‌ی خشونت و احساس گناه روبه‌رو شوند.

درباره دیوید دیوپ

دیوید دیوپ (David Diop) (زاده‌ی ۱۹۶۶)، نویسنده، رمان‌نویس و استاد دانشگاه فرانسوی است که بیشتر برای رمان «شب هنگام هر خونی سیاه است» به شهرت بین‌المللی دست یافت. او که در پاریس از پدری سنگالی و مادری فرانسوی متولد شده، بخش عمده‌ای از دوران کودکی خود را در سنگال سپری کرد. سپس برای ادامه‌ی تحصیل به فرانسه بازگشت و مدرک دکترای خود را در رشته‌ی ادبیات قرن هجدهم گرفت. تمرکز اصلی دیوپ در آثار ادبی‌اش، بر روی تاریخ استعمار، روابط میان فرانسه و آفریقا و پیامدهای روانی جنگ استوار است. او در رمان دیگر خود با نام «دروازه بی‌بازگشت» هم به سراغ تاریخ سنگال در قرن هجدهم و مسئله‌ی تجارت برده رفت.

جوایز و افتخارت کتاب شب هنگام هر خونی سیاه است

• برنده‌ی جایزه‌ی بوکر بین‌الملل (سال ۲۰۲۱)
• برنده‌ی جایزه‌ی کتاب لس‌آنجلس تایمز (سال ۲۰۲۰)
• برنده‌ی Prix Goncourt des Lycéens (سال ۲۰۱۸)
• برنده‌ی جایزه‌ی Europese Literatuurprijs (سال ۲۰۲۰)
• برنده‌ی جایزه‌ی Premio Strega Europeo (سال ۲۰۱۹)
• نامزد Prix de l'Algue d'Or (سال ۲۰۱۹)
• نامزد جایزه‌ی ادبی دوبلین (سال ۲۰۲۲)

چه نسخه‌های دیگری از کتاب شب هنگام هر خونی سیاه است منتشر شده است؟

• کتاب در شب، همه خون‌ها سیاه است، ترجمه‌ی ستاره یغمایی و بهمن یغمایی، نشر روشنگران و مطالعات زنان
• کتاب در شب هر خونی سیاه است، ترجمه‌ی علی خوروش، نشر هیرمند
• کتاب در شب هر خونی سیاه است، ترجمه‌ی یاسر خسروی‌زاده، نشر دیوار

بخشی از کتاب شب هنگام هر خونی سیاه است

«... می‌دانم، فهمیده‌ام، نباید این کار را می‌کردم. من، آلفا نجای، پسر یک مرد پیر، متوجه شدم نباید این کار را می‌کردم. قسم به‌راستی خداوند، حالا دیگر فهمیدم. افکار من تنها متعلق به من هستند، من می‌توانم به هر چه که دلم بخواهد فکر کنم، ولی از آنها صحبت نخواهم کرد؛ با هیچ‌کس، حتی با کسانی که می‌توانستم مخفی‌ترین رازهایم را به آنها بگویم؛ تمام برادران همرزمم که با صورت‌های تغییر شکل یافته از اینجا خواهند رفت، مجروح، خونین، آن‌چنان‌که حتی خداوند هم از دیدن آنها در بهشت خجالت‌زده و شیطان از دیدن آنها در جهنم خوشحال خواهد شد، هیچ‌یک نخواهند فهمید من واقعاً که بودم. آنها که نجات بیابند نخواهند فهمید. پدر پیرم هیچ‌چیز نخواهد فهمید و مادرم، اگر هنوز در این دنیا باشد، حتی حدس هم نخواهد زد. بار این شرم به بار شرم مرگم اضافه نخواهد شد. آنها هرگز نخواهند فهمید در افکار من چه می‌گذشت، چه کارهایی انجام دادم و جنگ مرا تا به کجا کشاند. به‌حق راستی خداوند، این مایه عزت خانواده‌ام خواهد شد، هرچند عزتی نمادین.

می‌دانم، فهمیده‌ام که نباید این کار را می‌کردم. در دنیای قبلی، هرگز جرئت نمی‌کردم، ولی در دنیای امروز، قسم به‌راستی خداوند، غیرقابل باورها را بر خود مجاز کرده‌ام. برای بازداشتنم از این امر هیچ صدایی در سرم برنخاست، حتی صدای نیاکانم. وقتی درنهایت به آنچه انجام دادم فکر کردم، صدای پدر و مادرم هم خاموش شد. حالا می‌دانم، قسم می‌خورم همان زمان که فکر کردم می‌توانم به هرچه که می‌خواهم بیندیشم، همان موقع همه‌چیز را متوجه شدم. همه‌چیز همین‌طور پیش آمد، بدون پیش‌آگاهی، بی‌اختیار و وحشیانه به ذهنم رسید، مثل ذره درشتی از جنگ در آسمان فلزی، روزی که مادمبا دیوپ مرد. اوه! مادمبا دیوپ! او که در نظرم عزیزتر از برادر بود، مردنش خیلی طول کشید. خیلی خیلی سخت گذشت، اصلاً تمام نمی‌شد، از صبح سحر تا شب. روده‌هایش بیرون ریخته بود، تمام محتویات شکمش بیرون ریخته بود، مثل گوسفندی که قصاب بعد از قربانی کردن تکه‌تکه‌ کرده باشد. مادمبا، هنوز نمرده بود که دل و روده‌اش بیرون افتاد.»