کتاب فاوستوس

کتاب فاوستوس (Faustus) نمایش‌نامه‌ای از دیوید ممت است که از افسانه‌ی قدیمی فاوست و مفیستو اقتباس شده و این روایت کهن را به شکل مدرن بازگو می‌کند. در اقتباس ممت، فاستوس فیلسوفی قرن نوزدهمی است که جان خانواده‌اش را بر سر فرمول ریاضی‌اش شرط می‌بندد و با جادوگری مرموز به نام مگوس هم‌پیمان می‌شود. متن حول مضمامینی همچون فلسفه، دین، علم، گناه، نجات، شهرت و مسئولیت شخصی می‌گردد و نشان می‌دهد که غرور و تکبر به چه نتیجه‌ی هولناکی منتهی خواهد شد. این متن را شهرام زرگر برای نشر دیدآور ترجمه کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فاوستوس

فاوستوس نمایشنامه‌ای نوشته‌ی دیوید ممت است که در دو پرده شکل گرفته است. متن، داستان فیلسوف و دانشمندی معاصر را بازگو می‌کند که در ابتدای قرن بیستم زندگی می‌کند. او که مدعی کشف قانون تناوب و نظم پنهان جهان در قالب عدد شده، در آستانه‌ی جشن خانوادگی، پایان رساله‌ی بزرگش را جشن می‌گیرد. همزمان ورود مگوس، جادوگری که کارناوال و شعبده به همراه دارد، فاوستوس را به سوگندی سنگین بر جان خانواده‌اش می‌کشاند. پیمانی که در نتیجه به فاجعه ختم می‌شود. نمایش‌نامه تلاش کرده در این مسیر، مرز میان فلسفه و جادو، ایمان و کفر، و حقیقت و خودفریبی را به چالش بکشد. کتاب حاضر برگرفته از داستانی افسانه‌ای و قدیمی است که بارها مورد اقتباس نویسندگان مختلف، از کریستوفر مارلو تا گوته و توماس مان قرار گرفته بود. ممت در اقتباس خود، علاوه بر این‌که داستان را به زمان حاضر آورده، به قهرمانش نیز وجهی زمینی‌تر داده؛ تا حدی که فاوست او نه در پی لذتی جادویی و جاودانگی که بیشتر خواهان اثبات هوش و نبوغش است. از سوی دیگر، ممت در این متن، از شیوه‌ی مرسوم دیالوگ‌نویسی‌اش فاصله گرفته و به جای گفت‌و‌گوهای پرضرب، سریع و محاوره‌ای، از زبانی قدیمی و کلاسیک بهره گرفته تا فضای اسطوره‌ای نمایش را حفظ کند. در کل، او در این اقتباس پرسش‌هایی درباره‌ی معنای گناه، امکان نجات، نقش علم و فلسفه در برابر رنج انسانی طرح کرده است.

خلاصه داستان فاوستوس

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند! 

فاوستوس دو پرده دارد. پرده‌ی نخست در ایوان خانه‌ی فاوستوس می‌گذرد؛ جایی که خانواده در تدارک جشنی‌اند و همزمان، فاوستوس مدعی است کار بزرگ فکری‌اش را به پایان رسانده است. در همین فضا، دوست قدیمی و سپس جادوگری به نام مگوس وارد می‌شوند و گفت‌وگوهایی درباره‌ی فلسفه، دین، عدد، شهرت، فضیلت و معنای زندگی درمی‌گیرد. کتاب در این پرده، بیشتر بر کشمکش درونی فاوستوس، رابطه‌ی او با همسر و پسرش و نسبت او با جامعه‌ی تحسین‌گر و درعین‌حال مشکوک تمرکز کرده است. در پرده‌ی دوم ناگهان لحن و فضای خود را تغییر می‌دهد و همان صحنه‌ی خانه را به ویرانه‌ای خاکستری و شبیه دوزخ بدل می‌کند. دوست فاوستوس پیر و نابینا شده، خانواده ناپدید یا مرده‌اند و زمان به‌گونه‌ای نامعلوم جهش کرده است. در این بخش، گفت‌وگو میان فاوستوس و دوستش و سپس میان او و مگوس، به نوعی بازجویی اخلاقی و متافیزیکی تبدیل می‌شود: فاوستوس باید با پیامدهای انتخاب‌هایش، با سوگندی که بر جان همسر و فرزندش خورده و با این اتهام که خانواده‌اش را قربانی خودپرستی فکری و فرار از مسئولیت کرده است روبه‌رو شود.

چرا باید کتاب فاوستوس را بخوانیم؟

این متن نمایشی از دل یک موقعیت ساده‌ی خانوادگی، به سؤالاتی سنگین درباره‌ی گناه، نجات، مسئولیت و خودفریبی می‌رسد. دیالوگ‌های پرارجاع آن، خواننده را وادار می‌کند نسبت خود را با علم، دین، شهرت و خانواده بازاندیشی کند و ببیند یک کشف بزرگ چه بهایی می‌تواند در زندگی شخصی طلب کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

فاوستوس به کسانی پیشنهاد می‌شود که به نمایشنامه‌های فلسفی، بحث‌های الهیاتی، نقد علم و دین و شخصیت‌های گرفتار میان نبوغ و گناه علاقه‌مندند. همچنین به دانشجویان تئاتر که می‌خواهند نمونه‌ای دیالوگ‌محور از درهم‌تنیدگی ایده و درام بخوانند، توصیه می‌کنیم این متن را مطالعه کنند.

درباره دیوید ممت

دیوید ممت (David Mamet) (متولد ۱۹۴۷)، نمایشنامه‌نویس، فیلم‌نامه‌نویس و کارگردان برجسته‌ی آمریکایی و از تأثیرگذارترین چهره‌های درام معاصر است. او یادگیری فنون بازیگری را نزد سنفورد مایسنر آغاز کرد و بعدها با همراهی دوست دیرینه‌اش، ویلیام اچ. میسی، کمپانی تئاتر سنت نیکولاس را بنیان نهاد. ممت بیش از هر چیز به دلیل استفاده‌ی مینیمال و در عین حال برنده و آهنگین از زبان شناخته می‌شود؛ سبکی که در محافل هنری به «زبان ممتی» (Mamet speak) شهرت یافته و بازتاب‌دهنده‌ی خشونت پنهان، فریب و شکنندگی در مناسبات انسانی است. اوج درخشش ممت در دهه‌ی هفتاد و هشتاد میلادی با خلق شاهکارهایی نظیر «بوفالوی آمریکایی» و «گلن‌گری گلن‌راس» رقم خورد که اثر دوم، جایزه‌ی پولیتزر را برای او به ارمغان آورد. ممت در نمایشنامه‌هایی چون «اولئانا» و «سریع‌تر شخم بزن» هم به واکاوی مفاهیمی همچون قدرت، سوءتفاهم‌های کلامی و زوالِ اخلاقی در جامعه‌ی سرمایه‌داری می‌پردازد. او علاوه بر نمایش‌نامه‌نویسی و فیلم‌نامه‌نویسی برایش نامزدی جوایز اسکار و تونی را به همراه داشت، در حوزه‌ی نظری نیز فعال بوده و با نگارش آثاری همچون «سه کاربرد چاقو»، دیدگاه‌های رادیکال و عمل‌گرایانه‌ی خود درباره‌ی طبیعت درام و مقصود هنر را بیان کرده است.

بخشی از کتاب فاوستوس

«فاوستوس: کجاییم ما؟ این‌جا کجاست؟

دوست: بارها شنیده‌ام که این‌جا... دوزخ است.

فاوستوس: به‌راستی؟

دوست: آن‌قدر پیر شده‌ام که دروغ‌گفتن نه لذّتی دارد، نه سودی.

فاوستوس: پیر شده‌ای؟

دوست: چنان‌که می‌بینی.

فاوستوس: اما ما هم‌سال بودیم.

دوست: اگر چنین می‌گویی، بگو باشد.

فاوستوس: مرا نمی‌شناسی؟

دوست: صدای غریبه نیست. اما شاید تنها خوشایند است ــــــ نه آشنا.

فاوستوس: به من بنگر... رو برگردان و نگاهم کن.»