کتاب یهودی بودن پس از ویرانی غزه

کتاب یهودی بودن پس از ویرانی غزه نوشته‌ی پیتر بینارت با ترجمه‌ی محمد نصیری اثری است که در مجموعه‌ی «بایگانی بازگشوده» توسط نشر مردم‌نگار منتشر شده است. نویسنده که خود یهودی است و سال‌ها در روزنامه‌نگاری و علوم سیاسی کار کرده، در این کتاب به سراغ پرسش‌های دشوار و ملتهب پیرامون اسرائیل، فلسطین، غزه و معنای امروزین یهودی‌بودن رفته است. متن کتاب از دل تجربه‌ی شخصی، زیست خانوادگی، حافظه‌ی جمعی یهودیان و مواجهه‌ی مستقیم با رویدادهای پیش و پس از هفت اکتبر شکل گرفته و تلاش کرده است روایت غالب صهیونیستی از تاریخ و حالِ فلسطین را به چالش بکشد. ساختار کتاب شامل یک مقدمه‌ی مترجم، نامه‌ای بلند با عنوان «خطاب به دوست سابقم»، پیشگفتار «به روایتی جدید نیاز داریم» و پنج فصل اصلی است که هرکدام از زاویه‌ای متفاوت به رابطه‌ی یهودیت، قدرت، قربانی‌نمایی، آپارتاید و نسل‌کشی در غزه می‌پردازند. مترجم در مقدمه‌ی خود جایگاه فکری بینارت، زمان نگارش کتاب و نسبت آن با نسل‌کشی غزه را توضیح داده و نشان داده است که چرا این متن را یکی از قانع‌کننده‌ترین دفاعیات از حقانیت طرف فلسطینی می‌داند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب یهودی بودن پس از ویرانی غزه

کتاب یهودی بودن پس از ویرانی غزه با مقدمه‌ی مترجم آغاز می‌شود و از همان ابتدا روشن می‌کند که با متنی روبه‌رو است که در میانه‌ی یک فاجعه نوشته شده است؛ فاجعه‌ای که نویسنده آن را «دقیق‌ترین و علمی‌ترین نسل‌کشی تاریخ» می‌نامد و مترجم کتاب را به قربانیان فلسطینی آن تقدیم کرده است. پیتر بینارت در این کتاب از موقعیت یک یهودی منتقد صهیونیسم سخن گفته است؛ کسی که هم‌زمان در سنت دینی یهود ریشه دارد و با تاریخ آپارتاید در آفریقای جنوبی، سیاست آمریکا و جنگ غزه آشنا است. در مقدمه‌ی مترجم، ضمن معرفی پیشینه‌ی فکری بینارت، به این نکته پرداخته شده که کتاب در ژانویه‌ی ۲۰۲۵ و حدود شانزده ماه پس از آغاز نسل‌کشی غزه منتشر شده و بخش بزرگی از آن به رویدادهای پیش و پس از هفت اکتبر اختصاص دارد. مترجم توضیح داده است که فصل اول کتاب نشان می‌دهد چگونه صهیونیست‌ها با خوانشی سیاسی از تورات، نظام آپارتاید علیه فلسطینیان را توجیه کرده‌اند و فصل پنجم نشان می‌دهد که قربانی‌نمایی فقط مختص اسرائیل نیست و در تاریخ معاصر بارها برای توجیه سرکوب به کار رفته است. در این میان، بینارت راه‌حل را در کنارزدن آپارتاید و ادغام برابر فلسطینیان می‌بیند. کتاب یهودی بودن پس از ویرانی غزه پس از مقدمه‌ی مترجم، با نامه‌ای بلند و شخصی با عنوان «خطاب به دوست سابقم» ادامه پیدا می‌کند؛ نامه‌ای که در آن نویسنده با دوستی صهیونیست گفت‌وگو کرده و شکاف عمیق درون «خانواده‌ی یهودی» را به تصویر کشیده است. سپس پیشگفتار «به روایتی جدید نیاز داریم» می‌آید که در آن بینارت از تجربه‌ی کودکی خود در آفریقای جنوبیِ دوران آپارتاید، مهمانی‌های شابات، و مواجهه با کارگران سیاه‌پوست فرودست شروع کرده و نشان داده است چگونه روایتی که زمانی آپارتاید آفریقای جنوبی را توجیه می‌کرد، امروز تقریباً برای هیچ‌کس قابل‌قبول نیست، اما همان منطق هنوز برای توجیه سلطه‌ی اسرائیل بر فلسطینیان به کار می‌رود. کتاب در پنج فصل با عناوینی مانند «می‌خواستند ما را بکشند. اما نجات یافتیم، پس حالا دلی از عزا درآوریم»، «کسی که شرارت دیده»، «شیوه‌های گوناگون خود را به ندیدن زدن»، «یهودستیزی نو» و «فرزندان قربانی» پیش می‌رود. در فصل اول، بینارت به سراغ روایت‌های دینی و آیینی یهود مانند پوریم، پسح و حنوکا می‌رود و نشان می‌دهد چگونه بخش‌های خشونت‌بار و سلطه‌گرانه‌ی این روایت‌ها در حافظه‌ی جمعی امروز حذف شده و فقط بخش «قربانی‌بودن» برجای مانده است. در فصل‌های بعدی، او این الگوی روایی را به تاریخ صهیونیسم، پاک‌سازی قومی ۱۹۴۸، ساختار حقوقی و زمینی اسرائیل، وضعیت کرانه‌ی باختری و غزه و مفهوم «حق تعیین سرنوشت» تعمیم داده است.

خلاصه کتاب یهودی بودن پس از ویرانی غزه

در یهودی بودن پس از ویرانی غزه پیتر بینارت از یک نقطه‌ی بسیار شخصی آغاز می‌کند: نامه‌ای به دوست سابقش که او را به‌خاطر مخالفت با جنگ غزه و نقد دولت یهودی، خائن به «مردم خود» می‌داند. در این نامه، نویسنده نشان می‌دهد چگونه شکاف بر سر اسرائیل و فلسطین، دوستی‌ها، جماعت‌های مذهبی و حلقه‌های سیاسی یهودیان را از هم پاشیده است. او برای توضیح این شکاف، به سراغ مثال‌هایی از تلمود و ادبیات یهودی می‌رود؛ از الیشا بن‌ابویا و خاخام عقیوا تا رمان «برگزیده» و رابطه‌ی دیوید مالتر و خاخام ساندرز. بینارت خود را در جای شاگردی می‌گذارد که از «محدوده‌ی مجاز» عبور کرده و حالا متهم به خیانت است، اما همچنان دوست و قبیله‌ی خود را ترک نکرده است. در پیشگفتار و فصل اول، نویسنده به سراغ روایت‌های دینی و آیینی یهود می‌رود. او نشان می‌دهد که چگونه جشن‌هایی مانند پوریم، پسح و حنوکا در حافظه‌ی امروز یهودیان به یک فرمول ساده تقلیل یافته‌اند: «می‌خواستند ما را بکشند، اما نجات یافتیم، پس حالا دلی از عزا درآوریم». بینارت یادآوری می‌کند که در کتاب استر، داستان با نجات یهودیان تمام نمی‌شود، بلکه با کشتن ده‌هاهزار نفر از «دشمنان» ادامه پیدا می‌کند؛ بخشی که معمولاً نادیده گرفته می‌شود. او همین الگو را در روایت‌های مدرن از تاریخ یهود و اسرائیل می‌بیند: تأکید بر قربانی‌بودن و حذف نقش یهودیان در اعمال خشونت و سلطه. نویسنده با رجوع به تورات، تلمود و پژوهش‌های معاصر کتاب مقدس نشان می‌دهد که متون دینی یهود همزمان هم از رنج یهودیان سخن گفته‌اند و هم از امکان سرکوب‌گری آنان؛ از بردگی در مصر و برده‌داری ابراهیم و سارا گرفته تا نقد قدرت سلسله‌ی حشمونیان. در بخش‌های میانی کتاب، بینارت این نقد روایی را به تاریخ صهیونیسم و شکل‌گیری اسرائیل پیوند می‌زند. او با استناد به اسناد تاریخی، پژوهش‌های مورخانی مانند بنی موریس و ولید خالدی و گزارش‌های سرویس اطلاعاتی اسرائیل، نشان داده است که آوارگی حدود هفتصدوپنجاه‌هزار فلسطینی در ۱۹۴۸ را نمی‌توان صرفاً به «حمله‌ی ارتش‌های عرب» یا «دستور دولت‌های عرب» نسبت داد. او روایت رسمی سازمان‌هایی مانند «اتحادیه‌ی ضد افترا» و «کمیته‌ی یهودیان آمریکا» را که اسرائیل را «یهودی ملت‌ها» و قربانی سوءتفاهم و نفرت می‌دانند، با جزئیات به چالش کشیده و در مقابل، از پاک‌سازی روستاها، تخریب صدها آبادی فلسطینی و جلوگیری سیستماتیک از بازگشت آوارگان سخن گفته است. در همین چارچوب، او نشان می‌دهد چگونه صهیونیست‌های اولیه آشکارا خود را استعمارگر می‌نامیدند و به کتاب یوشع و فتوحات توراتی ارجاع می‌دادند، اما روایت امروز، این بخش‌ها را حذف کرده و فقط بر «وعده‌ی الهی» و «رنج یهودیان» تکیه کرده است. در فصل‌های بعدی، نویسنده به ساختار کنونی قدرت در سرزمین بین رود اردن تا دریای مدیترانه می‌پردازد. او توضیح می‌دهد که چگونه اسرائیل با کنترل نظامی کرانه‌ی باختری، محاصره‌ی غزه، نظام حقوقی دوگانه، سیاست زمین و نقش «صندوق ملی یهود» وضعیتی را ایجاد کرده که در آن میلیون‌ها فلسطینی یا اساساً شهروند نیستند یا شهروند درجه‌دو به‌شمار می‌آیند. بینارت مفهوم «حق تعیین سرنوشت» را بازخوانی می‌کند و نشان می‌دهد چگونه این مفهوم در گفتمان رسمی یهودی به ابزاری برای توجیه سلطه‌ی یک قوم بر قوم دیگر تبدیل شده است؛ همان‌طور که در گذشته در آفریقای جنوبی برای دفاع از «حق تعیین سرنوشت ملت سفیدپوست» به کار می‌رفت. در فصل پایانی، او این الگوی قربانی‌نمایی را در نمونه‌های دیگر تاریخی نیز دنبال کرده و استدلال کرده است که تنها راه برون‌رفت، کنارگذاشتن روایت معصومیت ابدی یهودیان و ساختن روایتی تازه بر پایه‌ی برابری کامل یهودیان و فلسطینیان است؛ روایتی که در آن، یهودیان نه‌تنها قربانیان تاریخ، که فاعلان اخلاقی پاسخ‌گو نیز هستند.

چرا باید کتاب یهودی بودن پس از ویرانی غزه را بخوانیم؟

یهودی بودن پس از ویرانی غزه از دل یک موقعیت دوگانه نوشته شده است: نویسنده هم درون سنت یهودی ایستاده و هم در برابر سیاست رسمی اسرائیل. این موقعیت دوگانه باعث شده کتاب بتواند هم زبان دینی و آیینی یهود را از درون نقد کند و هم زبان سیاسی و امنیتی صهیونیسم را. در این کتاب، روایت‌های آشنا از پوریم، پسح، حنوکا، هولوکاست و ۱۹۴۸ دوباره خوانده شده‌اند و بخش‌هایی که معمولاً حذف می‌شوند، به متن برگردانده شده‌اند؛ از خشونت پایانی کتاب استر تا برده‌داری در داستان ابراهیم و سارا و نقش صهیونیست‌ها در پاک‌سازی روستاهای فلسطینی. این کتاب به‌جای تکرار شعارهای کلی، روی جزئیات تمرکز کرده است: نام روستاها، نقل‌قول از اسناد اطلاعاتی اسرائیل، تصمیم‌های بن‌گوریون، ساختار حقوقی کرانه‌ی باختری، نقش «صندوق ملی یهود» در مدیریت زمین، و حتی قیمت مرغ و آرد و گاز در غزه‌ی محاصره‌شده. همین جزئیات نشان می‌دهد که بحث نویسنده فقط نظری نیست، بلکه به زندگی روزمره‌ی مردم در غزه، کرانه‌ی باختری و داخل اسرائیل گره خورده است. در کنار این، لحن کتاب صرفاً تحلیلی نیست؛ نامه‌ی آغازین به «دوست سابق» و روایت‌های خانوادگی از مادربزرگ، شابات، آپارتاید آفریقای جنوبی و تجربه‌ی کنیسه، به متن بُعد عاطفی و انسانی داده است. خواندن این کتاب فرصتی است برای مواجهه با پرسش‌هایی که معمولاً در حاشیه نگه داشته می‌شوند: آیا می‌توان هم به یهودیت وفادار بود و هم با دولت یهودیِ مبتنی‌بر برتری قومی مخالفت کرد؟ چگونه روایت‌های دینی و تاریخی می‌توانند هم الهام‌بخش مقاومت باشند و هم توجیه‌گر سرکوب؟ و آیا می‌توان روایتی از یهودی‌بودن ساخت که بر برابری کامل با فلسطینیان استوار باشد، نه بر ترس دائمی و قربانی‌نمایی؟ برای کسانی که می‌خواهند فراتر از دوگانه‌ی ساده‌ی «حمایت مطلق» یا «انکار مطلق» به مسئله‌ی اسرائیل و فلسطین نگاه کنند، این کتاب نمونه‌ای از یک نقد درون‌دینی و درون‌یهودی است که هم با سنت خود گفت‌وگو کرده و هم با واقعیت سیاسی امروز.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

یهودی بودن پس از ویرانی غزه به کسانی پیشنهاد می‌شود که به مسئله‌ی فلسطین و غزه، نقد صهیونیسم، تاریخ یهود و نسبت دین و قدرت علاقه‌مند هستند. همچنین به دانشجویان و پژوهشگران علوم سیاسی، مطالعات خاورمیانه، الهیات یهودی و مطالعات صلح و منازعه پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال متنی تحلیلی همراه با روایت شخصی و تاریخی درباره‌ی اسرائیل و فلسطین هستند.