کتاب پولس قدیس و فلسفه

کتاب پولس قدیس و فلسفه (مقدمه‌ای بر جوهره‌ی مسیحیت) (Saint Paul et la philosophie une introduction a l'essence du christianisme) نوشته‌ اولیویه بولنوآ و ترجمه‌ عبدالکریم رستمی توسط نشر مردمنگار منتشر شده است. نویسنده در این کتاب به سراغ پولس طرسوسی می‌رود تا از خلال نامه‌ها و اندیشه‌های او، معنای مسیحی‌بودن و ذات مسیحیت را در افق فلسفه‌ی دین بررسی کند. متن اصلی کتاب حاصل مجموعه‌ای از درس‌گفتارها در کرسی اتین ژیلسون در مؤسسه‌ی کاتولیک پاریس و سپس درس‌گفتارهای استانتون در کمبریج است و همین خاستگاه دانشگاهی، ساختار بحث‌ها و نوع استدلال‌ها را شکل داده است. بولنوآ باتکیه‌بر پژوهش‌های تاریخی جدید درباره‌ی پولس و یهودیت سده‌ی نخست و در گفت‌وگو با متفکرانی مانند آگوستین، لوتر، پاسکال، کی‌یرکگور، نیچه، فروید، هایدگر و ریکور، می‌کوشد نشان دهد که چگونه پولس هم‌زمان در دل سنت یهودی می‌ماند و درعین‌حال در نقطه‌ی گسست و زایش مسیحیت قرار می‌گیرد. این کتاب به‌جای ارائه‌ی یک روایت الهیاتی آماده، از زاویه‌ی فلسفه‌ی دین به تجربه‌ی مسیحی، مفاهیم بنیادین پولسی و نسبت آن‌ها با مفاهیم کلاسیک فلسفه نزدیک می‌شود و خواننده را با بحثی تحلیلی درباره‌ی لوگوس صلیب، زمان پایان، شریعت، گناه، امید و نسبت انسان با خدا، جهان، دیگران و خود روبه‌رو می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب پولس قدیس و فلسفه

کتاب پولس قدیس و فلسفه با تمرکز بر شخصیت و نوشته‌های پولس طرسوسی، پروژه‌ای را دنبال می‌کند که اولیویه بولنوآ، نویسنده‌ی کتاب، آن را جست‌وجوی ذات مسیحیت می‌نامد. نویسنده تأکید می‌کند که هدف او بازسازی تاریخ کلیسا یا گردآوری همه‌ی واقعیت‌های تاریخی مسیحیت نیست، بلکه صورت‌بندی هسته‌ی وجودی و شیوه‌ی خاص زیستن مسیحی در افق فلسفه‌ی دین است. ازاین‌رو، نقطه‌ی عزیمت او تجربه‌ی مسیحی نخستین است که در نامه‌های پولس به‌صورت فشرده و پرتنش ثبت شده است.

اولیویه بولنوآ توضیح می‌دهد که برای فهم مسیحیت باید به سراغ پولس رفت، زیرا نامه‌های او از نخستین متون مسیحی‌ هستند، در مرز یهودیت و مسیحیت نوشته شده‌اند و در آن‌ها نوعی زبان، شیوه‌ی زیستن و نسبت تازه با خدا، جهان و دیگران شکل گرفته است. پولس هرچند فیلسوف به معنای کلاسیک نیست، اما رخداد پولسی، فلسفه را دچار گسست می‌کند و مفاهیم یونانی را دگرگون کرده و فلسفه را وادار به بازاندیشی می‌کند.

کتاب در قالب یک طرح درس‌گفتاری پیش می‌رود و بر چهار محور استوار است: غایت پژوهش (ذات مسیحیت)، حوزه‌ی بحث (فلسفه‌ی دین)، روش (ترکیب پدیدارشناسی و تکوین‌شناسی) و تمثال محوری (پولس)، سپس در هفت فصل، این چارچوب بر متن‌های پولسی بسط داده می‌شود. فصل اول با عنوان لوگوس: حکمت صلیب بر نامه‌ی اول به قرنتیان تمرکز دارد و نسبت لوگوس صلیب با عقل، فلسفه و الهیات را بررسی می‌کند. فصل دوم با نامه‌ی اول به تسالونیکیان، مفهوم زمان پایان، ظهور (پاروسیا) و تجربه‌ی لحظه را تحلیل می‌کند.

فصل‌های سوم تا پنجم با عنوان کلی اِتوس به موضوعاتی مانند استفاده از جهان، تعلیق تفاوت‌ها، شریعت، گناه، مرگ، امپراتوری شرارت و سرریزشدن خیر می‌پردازند و در این میان گفت‌وگو با نیچه و آگوستین نیز مطرح می‌شود. فصل ششم با عنوان مسیح و خود به نسبت انسان اول و انسان آخر، مفهوم بازدارنده و مسئله‌ی هویت انسانی می‌پردازد. فصل هفتم نیز با عنوان راز شرارت و سر تاریخ بر نامه‌ی دوم به تسالونیکیان تمرکز دارد و مسئله‌ی شر و تاریخ را جمع‌بندی می‌کند. در مجموع، کتاب نشان می‌دهد که می‌توان بدون فروکاستن دین به متافیزیک یا تکیه‌بر ایمان پیشینی، از درون متن‌های پولسی به تحلیلی فلسفی از مسیحیت رسید.

خلاصه کتاب پولس قدیس و فلسفه

اولیویه بولنوآ در کتاب پولس قدیس و فلسفه با پرسش مرکزی ذات مسیحیت چیست و آیا می‌توان آن را در قالب مفاهیم فلسفی بیان کرد؟ آغاز می‌کند. او به‌جای الهیات متأخر، به نوشتارهای پولس بازمی‌گردد و ذات را نه یک ماهیت انتزاعی، بلکه شیوه‌ای از زیستن در مسیحیت نخستین می‌داند که هم تجربه‌ی زیسته و هم زبان و نطق‌ورزی را شکل می‌دهد. 

بولنوآ فلسفه‌ی دین را به‌عنوان تحلیل زندگی دینی می‌فهمد، نه ایمان یا متافیزیک خدا، یعنی بررسی شبکه‌ای از مناسک، رفتارها و کلمات. در این چارچوب، مسیحیت یکی از صورت‌های تک‌خدایی غربی با محوریت آخرت‌شناسی و فهم تاریخ است و پولس در نقطه‌ی تقاطع یهودیت و مسیحیت قرار می‌گیرد، جایی که زمان و تحقق عهد در تعلیق قرار می‌گیرد. روش کتاب ترکیبی از پدیدارشناسی و تکوین‌شناسی است، از یک‌ سو فهم مسیحیت به‌عنوان تجربه‌ای بنیادین از درون متن پولس و ازسوی‌دیگر کنارزدن لایه‌های تفسیری بعدی از آگوستین تا نیچه و هایدگر برای رسیدن به پولس نخستین.

کتاب در هفت فصل تنظیم شده و در این فصل‌ها به‌تدریج مفاهیم اصلی بررسی می‌شوند. در فصل‌های نخست، چارچوب فلسفه‌ی دین و مفهوم زندگی دینی توضیح داده می‌شود، سپس در فصل‌های میانی، لوگوس صلیب، تقابل حکمت این‌جهانی و ایمان و نسبت زبان و تجربه‌ی دینی در نامه‌های پولس تحلیل می‌شود. در ادامه، مفهوم زمان پایان، امید و انگار که نیست در نسبت انسان با جهان بررسی می‌شود و همچنین مسئله‌ی شریعت، گناه، مرگ و نسبت انسان اول و انسان آخر مطرح می‌گردد. در فصل‌های پایانی نیز جمع‌بندی این مفاهیم نشان می‌دهد چگونه از دل اندیشه‌ی پولس، صورت‌بندی اولیه‌ای از مسیحیت به‌عنوان یک شیوه‌ی زیستن و تجربه‌ی تاریخی شکل می‌گیرد.

چرا باید کتاب پولس قدیس و فلسفه را بخوانیم؟

کتاب پولس قدیس و فلسفه به‌جای تکرار برداشت‌های کلیشه‌ای، پولس را به‌عنوان تمثالی محدود اما پرقّت معرفی می‌کند که از خلال او می‌توان به ذات مسیحیت نزدیک شد. نویسنده تلاش می‌کند بدون اتکای به ایمان پیشینی و بدون فروکاست دین به متافیزیک، تجربه‌ی مسیحی را در افق فلسفه‌ی دین تحلیل کند. کتاب نشان می‌دهد نامه‌های پولس در مرز سنت یهودی و گسست از آن شکل گرفته‌اند و مفاهیمی مانند لوگوس، شریعت، گناه، امید، زمان پایان و جهان‌شمولی در همین مرز معنا پیدا می‌کنند؛ 

نسبت پولس با تاریخ فلسفه نیز در این اثر بررسی می‌شود، از تأثیرپذیری احتمالی از فلسفه‌ی یونانی تا اثرگذاری او بر اندیشمندانی مانند آگوستین، لوتر، کی‌یرکگور، نیچه، هایدگر و ریکور. در مجموع، کتاب امکان می‌دهد رابطه‌ی میان الهیات، فلسفه و تفسیر کتاب مقدس در یک چارچوب واحد دیده شود و برای فهم تحلیلی مسیحیت و جایگاه پولس در تاریخ اندیشه، یک نقشه‌ی فکری فشرده ارائه می‌دهد.

خواندن کتاب پولس قدیس و فلسفه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب پولس قدیس و فلسفه به کسانی پیشنهاد می‌شود که به فلسفه‌ی دین، الهیات مسیحی، تاریخ اندیشه‌ی غرب و نسبت میان متون مقدس و فلسفه علاقه‌مند هستند. این اثر همچنین به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های فلسفه، الهیات، مطالعات ادیان و مطالعات کتاب مقدس که به‌دنبال خوانشی تحلیلی و انتقادی از پولس و مسیحیت نخستین هستند، توصیه می‌شود.