کتاب مشارکت والدین در یادگیری

کتاب مشارکت والدین در یادگیری (آموزه‌هایی برگرفته از پژوهش؛ گزارشی از دفتر مشارکت میان انجمن و خانواده-مدرسه در استرالیا) نوشته‌ی لانس امرسون، جاش فر، استاسی فاکس و اما ساندرس گزارشی پژوهش‌محور درباره‌ی نقش والدین در یادگیری کودکان است که انتشارات گیوا آن را منتشر کرده است و سید احمد هاشمی، آتنا مسن آبادی و آمنه مسن آبادی ترجمه کرده‌اند. متن اصلی این اثر به سفارش دفتر مشارکت میان انجمن و خانواده-مدرسه و در چارچوب فعالیت‌های دفتر تحقیقاتی استرالیایی برای بچه‌ها و جوانان ARACY تهیه شده و بر پایه‌ی مرور گسترده‌ی مقالات و گزارش‌های علمی درباره‌ی مشارکت والدین در خانه و مدرسه شکل گرفته است. در پیشگفتار مترجمان توضیح داده شده که این گزارش خلاصه‌ای از شواهد موجود درباره‌ی تأثیر مشارکت والدین بر دستاوردهای آموزشی، سلامت و سودمندی دانش‌آموزان است و تلاش کرده است رویکردهایی را شناسایی کند که واقعاً بر عملکرد تحصیلی و رشد عاطفی و اجتماعی کودکان اثر عمیق دارند. متن کتاب ضمن تعریف دوباره‌ی مرزهای خانه، مدرسه و جامعه نشان می‌دهد چگونه می‌توان آموزش را فراتر از دیوارهای مدرسه برد و محیط یادگیری را در خانه و محله گسترش داد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مشارکت والدین در یادگیری

کتاب مشارکت والدین در یادگیری گزارشی تحلیلی است که نویسندگان آن، لانس امرسون، جاش فر، استاسی فاکس و اما ساندرس، براساس مرور نظام‌مند پژوهش‌های بین‌المللی درباره‌ی نقش والدین در یادگیری کودکان تدوین کرده‌اند. متن کتاب از دل پروژه‌ای در دفتر مشارکت میان انجمن و خانواده-مدرسه در استرالیا بیرون آمده و به‌جای تمرکز بر یک برنامه‌ی خاص، طیفی از مطالعات، ارزیابی‌ها و تجربه‌های میدانی را کنار هم می‌گذارد تا تصویر روشنی از این پرسش بسازد که «مشارکت والدین دقیقاً چیست و چگونه بر یادگیری اثر می‌گذارد؟». در مقدمه و بخش‌های آغازین، نویسندگان با تکیه‌بر نظریه‌ی زیست‌محیطی رشد کودک و مدل‌های اثرگذاری خانه، مدرسه و جامعه (از جمله مدل اپستین) توضیح داده‌اند که یادگیری فقط در کلاس رخ نمی‌دهد و از پیش از ورود کودک به مدرسه در خانه و محله آغاز می‌شود و بعد هم در تعامل میان این محیط‌ها ادامه پیدا می‌کند. کتاب مشارکت والدین در یادگیری در چند بخش اصلی سازمان یافته است. در بخش «محیط‌های آموزشی گوناگون» تفاوت و پیوند میان خانه، مدرسه، محله و جامعه توضیح داده شده و با استناد به پژوهش‌های طولی نشان داده می‌شود که سهم عوامل خانوادگی و غیرمدرسه‌ای در دستاوردهای تحصیلی معمولاً از سهم مدرسه بیشتر است، هرچند این عوامل به‌سادگی قابل تفکیک نیستند. در بخش‌های بعدی، تعریف‌های مختلف «مشارکت والدین» مرور شده و تمایز میان مشارکت در امور مدرسه و مشارکت در یادگیری برجسته شده است. سپس نویسندگان به سراغ مفاهیمی مثل جامعه‌پذیری آکادمیک، ساختار نقش والدین، شیوه‌ی فرزندپروری، اعتماد والدین و معلمان و سلامت عاطفی و اجتماعی دانش‌آموز می‌روند و نشان می‌دهند کدام الگوهای رفتاری والدین بیشترین ارتباط را با نمرات بهتر، حضور منظم‌تر، انگیزه‌ی بالاتر و سازگاری عاطفی دارند. در بخش پایانی نیز درس‌هایی برای سیاست‌گذاری و عمل ارائه شده است؛ از طراحی برنامه‌های مدرسه‌محور برای درگیرکردن خانواده‌ها تا تنظیم انتظارات واقع‌بینانه از والدین و تأکید بر تداوم مشارکت از سال‌های پیش‌دبستان تا نوجوانی.

خلاصه کتاب مشارکت والدین در یادگیری

این کتاب بر پایه‌ی یک مرور گسترده‌ی پژوهش‌ها، ابتدا مفهوم «مشارکت والدین» را روشن می‌کند. نویسندگان نشان داده‌اند که در ادبیات علمی، این اصطلاح گاهی فقط به حضور والدین در مدرسه (جلسات، داوطلبی، رویدادها) گفته شده و گاهی طیف وسیع‌تری از رفتارها در خانه و جامعه را دربر می‌گیرد. متن گزارش، تعریف گسترده‌تری را می‌پذیرد که مشارکت را شبکه‌ای از روابط میان خانواده، مدرسه و جامعه می‌داند؛ شبکه‌ای که آگاهی والدین از اهمیت آموزش را بالا می‌برد و آن‌ها را به مهارت‌هایی مجهز می‌کند که بتوانند یادگیری فرزندشان را پشتیبانی کنند. در ادامه، نویسندگان با مرور تحقیقات اثربخشی مدرسه نشان می‌دهند که بخش بزرگی از تفاوت در دستاوردهای تحصیلی به عوامل غیرمدرسه‌ای مربوط است، اما این عوامل فقط «خانه» به‌معنای تنگ کلمه نیستند و متغیرهایی مثل زمینه‌ی ژنتیکی، وضعیت اجتماعی‌اقتصادی، تاریخچه‌ی خانواده و سطح مشارکت والدین را هم شامل می‌شوند. بر اساس فرا‌تحلیل‌هایی مانند کار هتی، کتاب توضیح می‌دهد که محیط خانه و مشارکت والدین در یادگیری اثری قابل‌مقایسه با کیفیت تدریس و برنامه‌ی درسی دارد. هسته‌ی تحلیلی کتاب بر سه محور استوار است: جامعه‌پذیری آکادمیک، ساختار نقش والدین و شیوه‌ی فرزندپروری. جامعه‌پذیری آکادمیک به رفتارهایی اشاره دارد که در آن والدین با فرزندان درباره‌ی ارزش و لذت یادگیری، انتظارات تحصیلی، راهبردهای مطالعه، پیوند درس‌ها با رویدادهای واقعی و برنامه‌ریزی برای آینده گفت‌وگو می‌کنند و در خانه محیطی غنی و تشویق‌کننده برای یادگیری می‌سازند. ساختار نقش والدین توضیح می‌دهد که والدین تا چه حد خود را مسئول آموزش فرزند می‌دانند، چه انتظاری از مدرسه دارند و چقدر باور دارند که می‌توانند تفاوتی در نتایج ایجاد کنند. شیوه‌ی فرزندپروری نیز به این می‌پردازد که سبک حمایتی و گفت‌وگومحور چگونه با سلامت عاطفی، اعتمادبه‌نفس و در نهایت موفقیت تحصیلی پیوند می‌خورد. کتاب سپس مسیرهای اثرگذاری مشارکت والدین را ترسیم می‌کند: از بهبود نمرات، کاهش افت تحصیلی و افزایش احتمال ورود به دانشگاه تا رشد مهارت‌های اجتماعی، حضور منظم‌تر، انگیزه‌ی درونی برای یادگیری و احساس تعلق به مدرسه. در عین حال به چالش‌ها و محدودیت‌های پژوهش‌ها هم می‌پردازد؛ از دشواری تعریف دقیق مشارکت تا مشکل نسبت‌دادن علیت در محیطی که عوامل خانه، مدرسه و جامعه به‌هم گره خورده‌اند. در فصل‌های پایانی، نویسندگان بر پایه‌ی مدل پروژه‌ی پژوهشی خانواده‌ی هاروارد، مجموعه‌ای از توصیه‌ها برای مدارس و سیاست‌گذاران ارائه کرده‌اند: شفاف‌کردن انتظارات از والدین، آموزش آن‌ها برای حمایت از یادگیری در خانه، ایجاد کانال‌های ارتباطی متنوع، توجه به تفاوت‌های فرهنگی و اجتماعی و طراحی برنامه‌هایی که هم پیشرفت تحصیلی و هم سلامت عاطفی و اجتماعی دانش‌آموز را در نظر بگیرد.

چرا باید کتاب مشارکت والدین در یادگیری را بخوانیم؟

این کتاب تصویری مبتنی‌بر شواهد از این پرسش ارائه می‌دهد که «والدین در عمل چگونه می‌توانند بر یادگیری فرزند اثر بگذارند؟». متن آن فقط به توصیه‌های کلی بسنده نکرده و با تکیه‌بر ده‌ها مطالعه‌ی تجربی، تفاوت میان مشارکت در امور مدرسه و مشارکت در خودِ یادگیری را روشن کرده است؛ تفاوتی که در بسیاری از بحث‌های آموزشی نادیده گرفته می‌شود. خواننده در خلال فصل‌ها می‌بیند کدام رفتارهای روزمره‌ی والدین در خانه، مثل گفت‌وگو درباره‌ی درس‌ها، تنظیم فضای مطالعه، پیوند دادن مدرسه با زندگی واقعی یا صحبت درباره‌ی آینده‌ی تحصیلی، بیشترین ارتباط را با نمرات بهتر، انگیزه‌ی بالاتر و سازگاری عاطفی دارند. ویژگی دیگر این اثر توجه هم‌زمان به پیشرفت تحصیلی و سلامت عاطفی و اجتماعی است. نویسندگان بارها هشدار داده‌اند که فشار افراطی برای موفقیت می‌تواند به اضطراب و افت سلامت منجر شود و نشان داده‌اند سبک‌های فرزندپروری حمایتی و گفت‌وگومحور چگونه می‌توانند هم نتایج درسی و هم احساس رضایت و تاب‌آوری دانش‌آموز را تقویت کنند. کتاب همچنین برای مدارس و سیاست‌گذاران مفید است، چون نشان می‌دهد برنامه‌های مشارکت والدین زمانی مؤثرند که بر نیازهای بومی هر مدرسه تنظیم شوند، روابط اعتمادآمیز میان معلمان و خانواده‌ها شکل بگیرد و نقش هر طرف در یادگیری به‌روشنی تعریف شود. برای کسانی که به‌دنبال تصمیم‌گیری آگاهانه در حوزه‌ی آموزش‌اند، این متن امکان مقایسه‌ی ادعاها با داده‌های واقعی را فراهم کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

به پژوهشگران و دانشجویان رشته‌های علوم تربیتی، برنامه‌ریزی آموزشی و مطالعات خانواده پیشنهاد می‌شود؛ به مدیران و معلمان مدارس که به‌دنبال طراحی برنامه‌های مشارکت والدین هستند؛ به مشاوران مدرسه و فعالان اجتماعی که با خانواده‌ها کار می‌کنند؛ و به والدینی که دغدغه‌ی حمایت مؤثر از یادگیری و سلامت عاطفی فرزندان خود را دارند.

بخشی از کتاب مشارکت والدین در یادگیری

«آموزش رسمی یکی از راه‌هایی ست که بچه‌ها یاد می‌گیرند و پرورش می‌یابند. مسیر یادگیری، پیش از این آغاز می‌شود که کودک وارد مدرسه شود و منتظر آن باشد، آن‌ها به یادگیری در خانه و جامعه ادامه می‌دهند. والدین در ایجاد فرصت‌های یادگیری در خانه نقش حیاتی ایفا می‌کنند و در ارتباط میان آنچه بچه‌ها در مدرسه می‌آموزند و آنچه در جای دیگر رخ می‌دهد نیز نقش مهمی دارند. والدین با مشارکت و تسهیل تجارب و فعالیت‌های آموزشی متنوع در خارج از مدرسه، بخش مهمی در آموزش و یادگیری بچه‌ها شده اند. به طور گسترده تر، مشارکت والدین از مشارکت میان خانواده، مدرسه و جامعه تشکیل شده است، آگاهی والدین نسبت به مزایای مشارکت در آموزش بچه‌ها را افزایش می‌دهد و آنها را برای مهارت‌ها آماده می‌کند. همان طور که مولر بیان کرد: مشارکت خانواده-مدرسه و جامعه، تعریف جدیدی از مرزها و عملکردهای آموزشی است. آن‌ها ظرفیت والدین و جامعه را بسط می‌دهند؛ شرایطی را ایجاد می‌کنند که کودک به طور موثرتر یاد می‌گیرد. آن‌ها در این روش ها، تحصیلات را فراتر از مرزهای مدرسه می‌برند. هدف اصلی این گزارش، بررسی مدرک موجود در مورد اثر مربوط به خانه و مدرسه بر دستاوردهای آموزشی است. به ویژه، پیشنهاد می‌شود که تاثیر مربوط به خانه بر دستاوردهای دانش آموز، ۶۰ تا ۸۰ درصد است درحالی که تاثیر مدرسه ۲۰ تا ۴۰ درصد می‌باشد. از آن زمان، مطالعات زیادی تایید کرده اند که خانواده و دیگر عوامل غیر مدرسه ای، موثرتر از مدارسی هستند که دستاوردهای آموزشی را تعیین می‌کند. با این اوصاف، این توافق وجود دارد که به وسیلهٔ اسناد متنوع بیش از ۴۰ سال پشتیبانی می‌شود که مشارکت مثبت والدین می‌تواند به طور مهم دستیابی آموزشی دانش آموز را تحت تاثیر قرار دهد.»