کتاب سینمای کنجی میزگوچی

کتاب سینمای کنجی میزگوچی نوشته بصیر علاقه‌بند، در قالب مجموعه‌ای از مقالات، جستارها و مصاحبه‌ها به جهان سینمایی میزگوچی، فیلم‌ساز بزرگ ژاپنی، می‌پردازد و تلاش می‌کند از خلال تحلیل سبک، میزانسن، روایت و زمینه‌ی فرهنگی، تصویری از کارنامه‌ی او ارائه کند. در این کتاب، مقالاتی از منتقدان و نظریه‌پردازان مهمی چون تادائو ساتو، دیوید بوردول، دادلی اندرو و دیگر پژوهشگران ژاپنی و غربی گرد آمده که هر کدام از زاویه‌ای خاص به تحلیل فیلم‌ها و میراث سینمایی این سینماگر پرداخته‌اند. نشر خوب این اثر را منتشر کرده و نسخه الکترونیکی آن را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سینمای کنجی میزگوچی

محور اصلی کتاب سینمای کنجی میزگوچی سبک سینمایی این کارگردان است، نه زندگی‌نامه‌ی شخصی یا مرور صرف فیلم‌ها. بر همین اساس، بصیر علاقه‌بند از میان ده‌ها مقاله، فصل کتاب، رساله‌ی دانشگاهی و وب‌نوشته، ترکیبی از متون انگلیسی‌زبان و نوشته‌های منتقدان غیرانگلیسی‌زبان را انتخاب کرده است. برای مثال در یکی از مقاله‌ها، دیوید بوردول ضمن ترسیم میراث انتقادی او در جهان انگلیسی‌زبان، به شاخصه‌های سبکی سینمای میزگوچی می‌پردازد و نمونه‌هایی از تحلیل میزانسن، برداشت بلند و ترکیب‌بندی قاب‌ها ارائه می‌دهد. در بخش‌های بعدی کتاب سینمای کنجی میزگوچی، تمرکز از تاریخ نقد به درون خود فیلم‌ها منتقل می‌شود و به مسائلی همچون گذار میزگوچی از سینمای صامت به ناطق و ترکیب گرایش‌های مونتاژی و عمق میدانی را بررسی می‌کند. همین‌طور همکاری طولانی‌مدت میزگوچی و بازیگر محبوبش کینویو تاناکا، تحول سبک او در دو دهه‌ی پایانی کارش را از زاویه‌ی بازیگری و میزانسن بدن‌ها دنبال می‌کند. موضوعاتی چون نسبت میزگوچی با مدرنیسم، نقطه‌ی دید و مفهوم آزادی در کارنامه‌ی او نیز در این کتاب دنبال می‌شود و در نهایت، سه مصاحبه‌ی شخصی با خود میزگوچی، که از معدود گفت‌وگوهای مستقیم با او هستند، در بخش پایانی آمده‌اند.

خلاصه کتاب سینمای کنجی میزگوچی

در کتاب سینمای کنجی میزگوچی، بصیر علاقه‌بند کتاب را بر محور سبک سامان داده و از خلال مقالات و جستارهای گردآوری‌شده، تصویری لایه‌لایه از زبان بصری و روایی این کارگردان ترسیم کرده است. در بخش نخست، مقاله‌ی تادائو ساتو با مقدمه‌ی دادلی اندرو، تاریخ مواجهه‌ی منتقدان فرانسوی و ژاپنی با میزگوچی را بازخوانی می‌کند. ساتو نشان می‌دهد که برخلاف تصور میشل منیل، میزگوچی در ژاپن نابغه‌ای ناشناخته نبوده و از دهه‌های پیش از جنگ به‌عنوان یکی از استادان سینمای ژاپن شناخته می‌شده. در ادامه، مقاله‌ی دیوید بوردول میراث انتقادی و وضعیت دسترسی به فیلم‌های او را در غرب مرور می‌کند و سپس به تحلیل دقیق پیکتوریالیسم خاص میزگوچی می‌پردازد. بوردول توضیح می‌دهد که چگونه این کارگردان با ترکیب قاب‌های مشبک، عمق میدان، برداشت‌های بلند و حرکت‌های پیچیده‌ی دوربین، داستان را از دل تغییرات تدریجی تصویر بیرون می‌کشد؛ به‌گونه‌ای که تماشاگر به‌جای دنبال‌کردن اوج‌های احساسی آشکار، ناچار می‌شود به ریزترین جابه‌جایی‌ها در میزانسن، سایه‌ها، موقعیت بدن‌ها و مسیر نگاه‌ها توجه کند. او نمونه‌هایی از فیلم‌هایی مانند سانشوی مباشر، عشق سوزان من، پیروزی زنان، مرثیه اوساکا، بانوی موساشینو، ۴۷ رونین، خیابان شرم و زندگی اوهارو را بررسی می‌کند تا نشان دهد چگونه میزگوچی با پنهان‌کردن چهره‌ها، استفاده از حایل‌ها، قاب‌بندی‌های چندلایه و امتداد صحنه در یک نما، احساسات شدید را در قالب تصاویری ظاهراً سرد و کنترل‌شده بیان می‌کند. بخش‌های دیگر کتاب، این خط تحلیلی را ادامه می‌دهند: از بررسی نقش صدای بنشی و گذار به سینمای ناطق، تا تحلیل همذات‌پنداری در فیلم‌های متأخر، نسبت سبک با تاریخ و علیت، و بحث درباره‌ی مدرنیسم، نقطه‌ی دید و آزادی در جهان میزگوچی. در پایان، سه مصاحبه‌ی شخصی با خود میزگوچی امکان مقایسه‌ی خوانش‌های منتقدان با گفته‌های مستقیم او درباره‌ی کار، روش و نگاهش به سینما را فراهم می‌کند.

چرا باید کتاب سینمای کنجی میزگوچی را بخوانیم؟

خواننده از خلال این متون می‌تواند ببیند چگونه یک کارگردان، که زمانی در خود ژاپن به محافظه‌کاری و پیشامدرن‌بودن متهم می‌شد، در نگاه دیگران به هنرمندی بدل شده که برداشت بلند، عمق میدان، حرکت دوربین و ترکیب‌بندی قاب را به سطحی تازه از بیان سینمایی رسانده است. این کتاب برای کسانی که به نسبت میان سینما و فرهنگ علاقه‌مندند، نمونه‌ای روشن از پیوند سبک با سنت‌های نمایشی، موسیقایی و زیبایی‌شناسی ژاپنی ارائه می‌کند؛ از رقص و تئاترِ نو و بونراکو تا فرم‌های روایی نانیوابوشی.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن سینمای کنجی میزگوچی را به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌ی سینما، به‌ویژه کسانی که بر نظریه‌ی فیلم متمرکز هستند، پیشنهاد می‌کنیم. همین‌طور می‌توان آن را به علاقه‌مندان جدی سینمای ژاپن، دوستداران آثار میزگوچی، اُزو و کوروساوا را توصیه کرد.

بخشی از کتاب سینمای کنجی میزگوچی

«هنگامی که از فضای انتقادی دههٔ ۱۹۵۰ فرانسه سخن به میان می‌آوریم، دربارهٔ فضایی صحبت می‌کنیم که آندره بازَن پرورانده بود و تا حد زیادی بانی آن بود. درست است که بازَن پیوسته پیروانش راعلی‌رغم ارادت عمیقشان به میزُ‌گوچیترغیب می‌کرد به کورُساوا توجه کنند، اما خودِ او بی‌بروبرگرد میزُ‌گوچی را ترجیح می‌داد. به‌هرحال، میزُ‌گوچی تجسم هستهٔ نظام انتقادی بازَن بود: کارگردانی که با دقتْ تمام اضافات را از سبک خود زدود، مردی که هنرهای سنتی بر او تأثیری به کمال داشت، سینماگری که با روش یک صحنه/یک نمای خود میزانسن را به طور کامل محقق ساخت و آن را با حرکات دوربین ظریفی تلفیق کرد که مدام جهت‌گیری تماشاگر را نسبت به کنش‌هایی که با ریزبینی و تقدسی آیینی شکل گرفته بودند تغییر می‌دادند. وقتی در دههٔ ۱۹۵۰ این ویژگی‌های سبکی در خدمت جهان‌بینی‌ای اگزوتیک اما عمیق قرار گرفتند، شاگردان بازَن در کایه دو سینما استاد خود را یافتند. اعتقاد بر این بود که سبک سینمایی میزُ‌گوچی (سبکی اصیل و نه صرفاً برآمده از ذوق) تبلور دیدگاهی به جهان است که نمی‌توان آن را با هیچ سبک یا فرم هنری دیگری بیان کرد. میزُ‌گوچی بی‌شک هدف سینما را برآورده می‌کرد. چه کسی می‌توانست منکر آن شود؟ مهارت هنری این فیلم‌ساز ژاپنی مؤید جدیتی بود که منتقدان مذکور با آن به فیلم‌های اُفولس، روسلینی و حتی اتو پرمینجر می‌نگریستند.»