کتاب سینمای جان کاساوتیس

کتاب سینمای جان کاساوتیس که سعیده طاهری و بابک کریمی آن را گردآوری کرده‌اند، در مورد جان کاساوتیس، یکی از چهره‌های محوری سینمای مستقل آمریکاست و زندگی و دوران کاری او را از زوایای گوناگون بررسی می‌کند؛ از ریشه‌های خانوادگی و میراث یونانی او تا شیوه‌ی فیلم‌سازی، بداهه‌پردازی، کار با بازیگران، نسبتش با صنعت هالیوود و جایگاهش در تاریخ سینما. این کتاب در مجموعه‌ی «سینماگران» نشر خوب منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سینمای جان کاساوتیس

کتاب سینمای جان کاساوتیس، مجموعه مقالاتی از نویسندگان و منتقدین ایرانی و خارجی است که سعیده طاهری و بابک کریمی آن‌ها را گردآوری کرده‌اند. این کتاب منبعی جامع برای درک جهان‌بینی کاساوتیس، معمار سینمای مستقل آمریکا، است که آثارش در بین مخاطبان ایرانی طرفداران زیادی دارد و از جایگاهی عاطفی برخوردار است. این اثر با جستار تحلیلی نیکل برنز آغاز می‌شود که ریشه‌های یونانی، روحیه‌ی استقلال‌طلب و تقابل کاساوتیس با منطق تجاری هالیوود را واکاوی می‌کند. پس از این جستار، کتاب به دو بخش اصلی تقسیم می‌شود: بخش اول، با عنوان جهان کاساوتیس، بیشتر رویکرد نظری و انتقادی به سینمای او دارد. این قسمت، ابتدا نوشتار ری کارنی به بررسی تماتیک آثاری چون سایه‌ها و زنی تحت‌تأثیر می‌پردازد و تفاوت بنیادین آن‌ها را با الگوهای مادی‌گرایانه‌ی سینمای کلاسیک در تمرکز بر تعالی عاطفی و پیوندهای جمعی تبیین می‌کند. سعید عقیقی، تیِری ژوس و هومی کینگ دیگر نویسندگانی هستند که مقالات‌شان در این بخش منتشر شده. 

بخش دوم کتاب سینمای جان کاساوتیس، تکنیک‌های عملی وی، نظیر بداهه‌پردازی هدایت‌شده و بازیگری فرایندی را تشریح می‌کند و نشان می‌دهد که او چگونه با تکیه بر تمرین‌های طولانی، بازنویسی‌های مکرر، و آزادی کنترل‌شده‌ی بازیگران، نوعی سینمای فرایندی می‌سازد که در آن معناها در جریان روابط و لحظه‌ها شکل می‌گیرند، نه در قالب طرح داستانی ازپیش‌تعریف‌شده. در لابه‌لای این جستارها، به سریال جانی استاکاتو، حضور کاساوتیس در تلویزیون و کارهای استودیویی‌اش نیز اشاره شده تا تصویر کامل‌تری از فرازونشیب‌های حرفه‌ای او به دست بیاید. این کتاب با مرور کارنامه‌ی تلویزیونی و استودیویی کاساوتیس، تصویری دقیق از هنرمندی ارائه می‌دهد که به‌جای بازنمایی صرف، سینما را به آینه‌ای برای نمایش حقیقتِ عریان زندگی و هویت انسانی بدل کرد.

خلاصه کتاب سینمای جان کاساوتیس

در مرکز کتاب سینمای جان کاساوتیس چند ایده‌ی اصلی درباره‌ی ماهیت سینمای این فیلم‌ساز تکرار و از زوایای مختلف بسط داده شده است. نیکل برنز در متن آغازین، کاساوتیس را آفتابی می‌بیند که هرچه از زمان ساخت فیلم‌ها فاصله می‌گیرد، گرمایش حیاتی‌تر می‌شود. او از بیانیه‌ی «چه بر سر هالیوود آمده؟» نقل می‌کند تا نشان دهد کاساوتیس هنر را مسئولیتی فردی می‌فهمد: هنرمند باید مسئول اشتباه‌های خود باشد و فقط در صورتی که آزادی خلاقانه‌ی تمام‌عیار داشته باشد، هنر و صنعت سینما معنایی پیدا می‌کنند. برنز سپس با رجوع به زندگی خانوادگی، مهاجرت پدر، پیوند با جامعه‌ی یونانی‌آمریکایی و حساسیت نسبت به اقلیت‌ها، ریشه‌های اخلاقی و سیاسی فیلم‌هایی مثل سایه‌ها را توضیح می‌دهد؛ فیلمی که همزمان انقلابی فرمی و تجربه‌ای سیاسی درباره‌ی نژاد و دیگری است. 

ری کارنی در جستار «حکایت تهور و تزلزل» سینمای کاساوتیس را در برابر الگوی غالب سینمای آمریکا قرار می‌دهد. او نشان می‌دهد که چگونه فیلم‌های این کارگردان، به‌جای قهرمان فردگرا و کشمکش بیرونی، بر گروه، خانواده و کشمکش‌های درونی متمرکزند؛ شخصیت‌ها بیشتر با خودشان درگیرند تا با دشمنی بیرونی. در این خوانش، موفقیت نه پول و شهرت و قدرت، بلکه خودآگاهی و رشد عاطفی است. کارنی توضیح می‌دهد که چرا فیلم‌های کاساوتیس در گیشه شکست خورده‌اند و در نظام پخش و ویدئو هم مهجور مانده‌اند؛ از سفرهای شهری او با جعبه‌ی حلقه‌فیلم‌ها برای پیدا کردن پخش‌کننده تا امتناعش از قراردادهای توزیع مقاطعه‌ای. کارنی با ارجاع به امرسن و ویلیام جیمز، سینمای کاساوتیس را هنری سیال می‌خواند که معنا را در فرایند، در گذر، و در زنجیره‌ای از لحظه‌های متغیر می‌سازد. نمونه‌هایی از فیلم‌هایی چون چهره‌ها، مینی و ماسکوویتس، زنی تحت‌تأثیر، کشتن دلال چینی و جویبارهای عشق نشان می‌دهند که چگونه شخصیت‌ها در مرز خودفریبی و آگاهی حرکت می‌کنند، چگونه بداهه‌پردازی بازیگران و ساختار تدوین، تماشاگر را وادار به مشارکت فعال می‌کند و چگونه سینمای کاساوتیس به‌جای فرار از پیچیدگی زندگی، آن را به میدان اصلی نبرد و تجربه تبدیل کرده است.

چرا باید کتاب سینمای جان کاساوتیس را بخوانیم؟

سینمای جان کاساوتیس برای کسانی که به‌دنبال شناخت عمیق‌تر از یک فیلم‌ساز هستند، فقط فهرستی از اطلاعات یا تحلیل‌های پراکنده فراهم نکرده است، بلکه تصویری پیوسته از جهان او می‌سازد. ساختار دو بخشی کتاب این امکان را می‌دهد که دانشجویان و پژوهشگران هم از منظر نظریه‌ی فیلم و هم از زاویه‌ی عملی به آثار او نگاه کنند. در عین حال، حضور ارجاعات متعدد به امرسن، ویلیام جیمز، مرلوپونتی و دیگر متفکران، این کتاب را به پلی میان فلسفه، نظریه‌ی هنر و تحلیل فیلم تبدیل کرده است؛ پلی که می‌تواند برای خواننده‌ی علاقه‌مند به اندیشه، همان‌قدر جذاب باشد که برای سینه‌فیل حرفه‌ای.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن سینمای جان کاساوتیس به کسانی پیشنهاد می‌شود که به تحلیل جدی فیلم و شناخت سینمای مستقل آمریکا علاقه‌مندند، به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌ی سینما که می‌خواهند نمونه‌ای عینی از پیوند نظریه، تاریخ و تحلیل جزئی صحنه‌ها ببینند، به سینه‌فیل‌هایی که فیلم‌های کاساوتیس را دوست دارند و به‌دنبال متنی عمیق برای بازخوانی آنها هستند، و به خوانندگانی که به نسبت میان هنر، آزادی فردی، مسئولیت هنرمند و ساختارهای اجتماعی فکر می‌کنند.

درباره جان کاساوتیس

جان کاساوتیس (John Cassavetes) (۱۹۲۹-۱۹۸۹) فیلم‌ساز، بازیگر و فیلم‌نامه‌نویس برجسته‌ی آمریکایی است که به دلیل نگاه متفاوت و جسورانه‌اش، به عنوان پدر سینمای مستقل آمریکا شناخته می‌شود. او با به چالش کشیدن ساختارهای سنتی هالیوود و استفاده از بودجه‌های شخصی، سبکی منحصربه‌فرد بر پایه‌ی واقع‌گرایی، بداهه‌پردازی و روان‌شناسی شخصیت‌ها بنا گذاشت. کاساوتیس در آثار خود به جای زرق‌وبرق‌های تجاری، بر نمایش بی‌واسطه‌ی احساسات انسانی و روابط پیچیده‌ی خانوادگی و اجتماعی تأکید داشت که این رویکرد، تحولی بزرگ در تاریخ سینمای غیرمتعارف بود. او در دوران کاری خود افتخارات متعددی به دست آورده؛ از جمله نامزدی جوایز اسکار در شاخه‌های بازیگری، کارگردانی و فیلم‌نامه‌نویسی. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به فیلم‌هایی چون «زن تحت تأثیر»، «چهره‌ها»، «کشتن دلال چینی»، «مینی و ماسکوویتس» و «جویبارهای عشق» اشاره کرد که همچنان به عنوان الگوهایی آموزشی برای فیلم‌سازان نسل نو شناخته می‌شوند. میراث کاساوتیس تنها در فیلم‌هایش خلاصه نمی‌شود، بلکه روحیه‌ی استقلال‌طلبانه‌ی او الهام‌بخش جریانی شد که ثابت کرد قدرت خلاقیت و صداقت هنری می‌تواند فراتر از محدودیت‌های مالی و استودیویی، آثاری ماندگار و تاثیرگذار در سطح جهانی خلق کند.

بخشی از کتاب سینمای جان کاساوتیس

«اگر قرار باشد کسی به‌حق پدر سینمای مستقل آمریکا نامیده شود، او کسی جز جان کاساوتیس (درگذشته به سال ۱۹۸۹) نیست. کارگردان یاغی و سرآمدی که به‌راستی سینمای مستقل را معنا بخشید. در روزگاری که هالیوود ماجراجویی‌های مألوفش را در پرفروش‌ترین و پرتماشاگرترین فیلم‌ها، با بازی بزرگ‌ترین ستاره‌ها و هنگفت‌ترین و نجومی‌ترین بودجه‌ها دنبال می‌کرد، کاساوتیس، فیلم‌ساز ناآرامِ خانگی، سرسختانه مسیر مخالفی را می‌پیمود؛ فیلم‌های کوچک و شخصی می‌ساخت و هزینه‌ها را از جیب خود می‌پرداخت و اعضای خانواده و دوستانش را در مقام بازیگر در نقش‌های اصلی می‌گمارد. در عالم سینمایی که غالباً صحنهٔ حضور شرکت‌های عظیم چندملیتیِ تولیدکنندهٔ انبوهی از فیلم‌های عامه‌پسند و سرگرم‌کننده بود، او به همراه همسرِ بازیگرش، جنا رولندز، کسب‌وکار خانوادگی‌اش را اداره می‌کرد که یگانه دغدغه‌اش بیان هنری شخصی بود. کاساوتیس همهٔ کارها را تا حد توان یک‌تنه پیش می‌برد و استودیویی یک‌نفره بود: فیلم‌نامه می‌نوشت، کارگردانی و فیلم‌برداری و تدوین می‌کرد و گاهی هم در فیلم‌های غیرهالیوودی خود به بازی می‌پرداخت. طی هفت سال فعالیت حرفه‌ایبه استثنای نخستین فیلمش، سایه‌ها، و آخرین فیلمش، جویبارهای عشقهشت فیلم کاملاً مستقل ساخت: چهره‌ها، شوهران، مینی و ماسکوویتس، زنی تحت‌تأثیر، کشتن دلال چینی و شب افتتاح؛ علاوه بر دو فیلمی که در ابتدا از آنها نام بردیم و چند محصول مشترک استودیویی همچون بلوز دیرهنگام، کودکی منتظر است و گلوریا (او از سه فیلم آخر چندان خرسند نبود، چرا که برای ساخت آنها ناگزیر به مصالحه با استودیوها بود). سینمای کاساوتیس با هر متر و معیاری دستاورد اعجاب‌انگیزی است.»