کتاب یک فیلم، یک جهان؛ روانی

کتاب روانی (یک فیلم، یک جهان، ۳۱)، با عنوان اصلی Filmguide to Psycho، نوشته جیمز نیرمور و ترجمه سهند سلطاندوست، اثری است که به تحلیل و واکاوی فیلم مشهور روانی، ساخته‌ی آلفرد هیچکاک، می‌پردازد. این کتاب در سال ۱۴۰۲ توسط انتشارات خوب منتشر شده و بخشی از مجموعه‌ی یک فیلم، یک جهان است؛ مجموعه‌ای که هر جلد آن به یکی از فیلم‌های شاخص تاریخ سینما اختصاص دارد و تلاش می‌کند هر فیلم را به‌مثابه جهانی مستقل بررسی کند. نویسنده با رویکردی دقیق، تحلیلی و موشکافانه، جنبه‌های مختلف فیلم روانی را از منظر روایت، شخصیت‌پردازی، سبک کارگردانی و جایگاه آن در تاریخ سینما بررسی کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روانی اثر جیمز نیرمور

کتاب روانی با تمرکز بر فیلم روانی، ساخته‌ی آلفرد هیچکاک، اثری تحلیلی و پژوهشی است که جیمز نیرمور آن را نگاشته است. نویسنده در این کتاب، فیلم روانی را نه‌فقط به‌عنوان یک اثر ترسناک یا جنایی، بلکه به‌عنوان نقطه‌ی عطفی در تاریخ سینما و فرهنگ عامه تحلیل کرده است.

کتاب روانی شامل مرور خط داستانی فیلم، تحلیل شخصیت‌ها، بررسی سبک بصری و موسیقی و همچنین جایگاه فیلم در کارنامه‌ی هیچکاک و تاریخ سینماست. جیمز نیرمور با اشاره به زمینه‌های تولید فیلم، واکنش‌های منتقدان و مخاطبان و تأثیرات روانی و فرهنگی آن، تصویری همه‌جانبه از اهمیت و ویژگی‌های این فیلم ارائه داده است. همچنین به مقایسه‌ی فیلم روانی با آثار مشابه و اقتباس‌های بعدی پرداخته و تلاش کرده لایه‌های پنهان و نمادین فیلم را آشکار کند.

خلاصه کتاب روانی

کتاب روانی با محوریت فیلم روانی، ساخته‌ی آلفرد هیچکاک، به تحلیل ساختار روایی، شخصیت‌ها و مضامین پنهان این اثر پرداخته است. جیمز نیرمور ابتدا خلاصه‌ای از داستان فیلم ارائه می‌دهد: ماجرای مارین کرین، منشی جوانی که پس از سرقت پول از محل کارش، به مسافرخانه‌ای دورافتاده می‌رود و در آنجا با نورمن بیتس، مردی جوان و عجیب، روبه‌رو می‌شود. فیلم با قتل ناگهانی مارین در حمام مسافرخانه، تغییر مسیر می‌دهد و تمرکزش را به شخصیت نورمن و رازهای تاریک او معطوف می‌کند. کتاب با بررسی جزئیات صحنه‌ها، نحوه‌ی فیلم‌برداری، موسیقی و بازی بازیگران، نشان می‌دهد که چگونه هیچکاک با استفاده از عناصر بصری و صوتی، فضایی پرتعلیق و اضطراب‌آور خلق کرده است.

جیمز نیرمور به نقش سرکوب روانی، روابط خانوادگی و تقابل میان ظاهر عادی و واقعیت کابوس‌وار در فیلم می‌پردازد و تأکید می‌کند که روانی نه‌فقط یک تریلر ترسناک، بلکه اثری چندلایه درباره‌ی اضطراب‌های اجتماعی و روانی است. کتاب همچنین به تأثیر فیلم بر ژانر اسلشر و سینمای معاصر اشاره می‌کند و جایگاه آن را در میان آثار هیچکاک و تاریخ سینما بررسی می‌کند.

چرا باید کتاب روانی را بخوانیم؟

کتاب روانی اثری است که با رویکردی موشکافانه، ابعاد مختلف فیلم روانی را بررسی می‌کند و فراتر از یک نقد ساده، به لایه‌های پنهان و نمادین اثر می‌پردازد. این کتاب برای کسانی که به سینما، تاریخ فیلم و تحلیل آثار کلاسیک علاقه دارند، فرصتی فراهم می‌کند تا با پشت‌پرده‌ی ساخت یک فیلم تأثیرگذار و شیوه‌ی کارگردانی هیچکاک آشنا شوند. نویسنده با ارائه‌ی جزئیات تولید، واکنش‌ها و تأثیرات فرهنگی فیلم، تصویری کامل از اهمیت فیلم روانی در سینما ارائه داده است. مقایسه‌ی فیلم با آثار مشابه و بررسی تأثیر آن بر ژانر ترسناک و اسلشر نیز این کتاب را به منبعی ارزشمند برای علاقه‌مندان به تحلیل فیلم تبدیل کرده است.

خواندن کتاب روانی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان به سینما، دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های هنر و مطالعات فیلم و کسانی که به تحلیل آثار کلاسیک و شناخت پشت‌پرده‌ی فیلم‌های مهم علاقه دارند، پیشنهاد می‌شود. این کتاب برای دوستداران آثار هیچکاک و علاقه‌مندان به ژانر تریلر و ترسناک نیز مناسب است.

درباره جیمز نیرمور

جیمز نیرمور، با نام کامل جیمز اوتیس نیرمور، پژوهشگر برجسته‌ی سینما و استاد ادبیات انگلیسی و تطبیقی است که تحصیلات خود را در دانشگاه ایندیانا گذرانده است. او اکنون بازنشسته است، اما عناوین افتخاری استاد ممتاز ارتباطات و فرهنگ، ادبیات انگلیسی و ادبیات تطبیقی را در دانشگاه ایندیانا بلومینگتون حفظ کرده است.

درباره آلفرد هیچکاک

سر آلفرد جوزف هیچکاک (Alfred Hitchcock) فیلم‌ساز انگلیسی و یکی از بزرگ‌ترین و تأثیرگذارترین چهره‌ها در تاریخ سینماست. او که به‌درستی به استاد تعلیق شهرت یافته، در طول شش دهه فعالیت حرفه‌ای خود بیش از ۵۰ فیلم بلند ساخت؛ آثاری که بسیاری از آن‌ها هنوز هم تماشا و تحلیل می‌شوند و جایگاهی تثبیت‌شده در تاریخ سینما دارند. هیچکاک نه‌فقط به‌واسطه‌ی فیلم‌هایش، بلکه به‌دلیل مصاحبه‌های فراوان، حضورهای کوتاه و طنزآمیز در فیلم‌های خود و نیز تهیه و اجرای مجموعه‌ی تلویزیونی Alfred Hitchcock Presents به چهره‌ای کاملاً شناخته‌شده بدل شد؛ تا جایی که شهرتش هم‌سنگ بازیگران آثارش بود. فیلم‌های او در مجموع ۴۶ بار نامزد جایزه‌ی اسکار شدند و شش جایزه کسب کردند، هرچند خود او با وجود پنج بار نامزدی، هرگز موفق به دریافت اسکار بهترین کارگردانی نشد.

آلفرد هیچکاک در سال ۱۸۹۹ در لندن، بالای مغازه‌ی سبزی‌فروشی پدر و مادرش، به دنیا آمد. او در خانواده‌ای کاتولیک، منضبط و سنتی رشد کرد و کودکی خود را آرام و در انزوا توصیف می‌کرد. تحصیل در مدارس مذهبی سخت‌گیر، به‌ویژه نزد کشیشان یسوعی، به شکل‌گیری ذهنیتی مبتنی‌بر نظم و کنترل و اضطراب در او انجامید؛ عناصری که به‌روشنی در سینمایش قابل‌مشاهده‌اند.

هیچکاک علاقه‌ی ویژه‌ای به جغرافیا، نقشه‌ها و مسیرهای حمل‌ونقل داشت و شیفتگی‌اش به قطار و تراموا در بسیاری از فیلم‌هایش بازتاب یافته است. پس از مرگ پدرش در سال ۱۹۱۴، برای تأمین معاش خانواده به‌عنوان کارمند فنی در شرکت تلگراف و کابل هنلی مشغول به کار شد و هم‌زمان در کلاس‌های شبانه‌ی هنر، اقتصاد و علوم سیاسی شرکت کرد. او در نشریه‌ی داخلی شرکت، داستان کوتاه می‌نوشت و طراحی می‌کرد و همین تجربه‌ها را بعدها نخستین گام‌های خود به‌سوی سینما دانست. علاقه‌ی جدی به تماشای فیلم، به‌ویژه آثار چارلی چاپلین، دی. دبلیو. گریفیث، باستر کیتون و فریتس لانگ، به‌تدریج مسیر آینده‌ی او را روشن کرد و زمینه‌ساز شکل‌گیری یکی از منحصربه‌فردترین جهان‌های سینمایی قرن بیستم شد.

هیچکاک پیش از ورود به سینما به‌عنوان کارمند فنی و سپس نویسنده‌ی تبلیغاتی فعالیت می‌کرد. او در سال ۱۹۱۹ وارد صنعت فیلم شد و کار خود را با طراحی میان‌نویس‌های فیلم‌های صامت آغاز کرد. نخستین تجربه‌ی کارگردانی‌اش فیلم باغ لذت در سال ۱۹۲۵ بود، اما موفقیت واقعی‌اش با فیلم مستأجر: داستان لندن مه‌آلود در سال ۱۹۲۷ رقم خورد؛ اثری که نقش مهمی در شکل‌گیری ژانر تریلر ایفا کرد. فیلم باج‌گیری، ساخته‌ی سال ۱۹۲۹، نیز به‌عنوان نخستین فیلم ناطق بریتانیا شناخته می‌شود. در دهه‌ی ۱۹۳۰، هیچکاک با آثاری چون ۳۹ پله و بانو ناپدید می‌شود، به یکی از مهم‌ترین فیلم‌سازان بریتانیا بدل شد. تا پایان این دهه، شهرتی بین‌المللی یافته بود و با دعوت دیوید او. سلزنیک به هالیوود رفت؛ تصمیمی که مسیر حرفه‌ای او را به نقطه‌ی اوج رساند.

در آمریکا، مجموعه‌ای از فیلم‌های موفق و ماندگار ساخت؛ از جمله ربه‌کا که برنده‌ی اسکار بهترین فیلم شد، خبرنگار خارجی، سوء‌ظن، سایه‌ی یک شک و بدنام. او برای فیلم‌هایی چون قایق نجات، طلسم‌شده، پنجره‌ی عقبی و روانی نیز نامزد اسکار بهترین کارگردانی شد. از دیگر آثار شاخص او می‌توان به طناب، غریبه‌ها در قطار، ام را به نشانه‌ی مرگ بگیر‌، سرگیجه، شمال از شمال‌غربی، پرندگان، مارنی و جنون اشاره کرد؛ فیلم‌هایی که هم از نظر تجاری موفق بودند و هم از سوی تاریخ‌نگاران سینما به‌عنوان آثار کلاسیک ارزیابی می‌شوند. هیچکاک همکاری‌های مهمی با ستارگان بزرگ هالیوود داشت؛ از جمله چهار فیلم با کری گرانت، چهار فیلم با جیمز استوارت، سه فیلم با اینگرید برگمن و سه فیلم پیاپی با گریس کلی. او در سال ۱۹۵۵ تابعیت آمریکا را دریافت کرد.

در سال ۲۰۱۲، فیلم سرگیجه در نظرسنجی جهانی مؤسسه‌ی فیلم بریتانیا عنوان بزرگ‌ترین فیلم تاریخ سینما را به دست آورد و جایگاه همشهری کین، اثر اورسن ولز، را تصاحب کرد. تا سال ۲۰۲۱، نُه فیلم از آثار هیچکاک در فهرست ثبت ملی فیلم ایالات متحده قرار گرفت؛ از جمله سایه‌ی یک شک که خودش آن را محبوب‌ترین فیلمش می‌دانست. هیچکاک در سال ۱۹۷۱ نشان افتخاری بفتا، در سال ۱۹۷۹ جایزه‌ی یک عمر دستاورد هنری مؤسسه‌ی فیلم آمریکا و در همان سال لقب شوالیه را دریافت کرد. او چهار ماه بعد، در ۲۹ آوریل ۱۹۸۰، درگذشت.

بخشی از کتاب روانی

«تا همین اواخر، منتقدان بر سر ارزش فیلم‌های آمریکایی هیچکاک مباحثهٔ گرمی داشتند. این مباحثه همچنان ادامه دارد، اما مبتذل و تا حد زیادی نخوت‌آمیز شده است. زمانی آثار آمریکایی او به شکل فاحشی دست‌کم گرفته می‌شد، اما امروزه نزد همگان برترین دستاوردِ استعداد خلاقه‌ای حائز اهمیت به شمار می‌رود، به‌جز نزد معدودی مخالفان معتبر (و کدام هنرمندی چنین مخالفانی نداشته است؟). به هر تقدیر، حالا این شاهکارهای انگلیسی هیچکاک‌اند که مغفول واقع می‌شوند، هرچند بعید است کسی دعوی قانع‌کننده‌ای ارائه دهد که آن‌ها برتر از بهترین فیلم‌های آمریکایی‌اش هستند. کارگردان روانی، فارغ از این‌که مسیر آینده‌اش چه باشد، جایگاه مطمئنی را در بیش‌تر محافل مهم انتقادی برای خود کسب کرده است.»