کتاب سوگ فرامرز

کتاب سوگ فرامرز (گزیده بهمن‌نامه ایران‌شاه) نوشته یوسفعلی میرشکاک و گزیده‌ای از منظومه‌ی بهمن‌نامه‌ی ایرانشاه‌ بن ابی‌الخیر است که انتشارات امیرکبیر آن را منتشر کرده است. نویسنده با تکیه‌ بر متن تصحیح‌شده‌ی بهمن‌نامه و پژوهش‌های رحیم عفیفی و ذبیح‌الله صفا، سرگذشت فرامرز پسر رستم و رویارویی خونین او با بهمن پسر اسفندیار را دنبال کرده است. این کتاب ضمن مرور جایگاه بهمن‌نامه در سنت حماسه‌سرایی پارسی، بخش‌هایی از مهم‌ترین صحنه‌های این منظومه را برگزیده و با توضیح و تحلیل همراه کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سوگ فرامرز اثر یوسفعلی میرشکاک

کتاب سوگ فرامرز (گزیده بهمن‌نامه ایران‌شاه) به قلم یوسفعلی میرشکاک گزیده‌ای است از بهمن‌نامه اثر ایرانشاه‌ بن ابی‌الخیر که همراه با مقدمه‌ای بلند و تحلیلی معرفی شده است. نویسنده ابتدا از جایگاه شاهنامه‌ی فردوسی در زنده‌ماندن اساطیر ایرانی سخن گفته و نشان داده است که چگونه پس از فردوسی، حماسه‌سرایی به یکی از میدان‌های مهم طبع‌آزمایی شاعران تبدیل شد. او به منظومه‌هایی چون گرشاسب‌نامه، سام‌نامه، برزونامه، فرامرزنامه و بانوگشسب‌نامه اشاره کرده است که هرکدام بخشی از تاریخ اساطیری خاندان گرشاسب را روایت می‌کنند.

سوگ فرامرز در ادامه به‌طور خاص بر بهمن‌نامه تمرکز کرده است؛ منظومه‌ای حماسی در بحر متقارب که زندگی بهمن پسر اسفندیار و ستیزه‌های او با خاندان رستم را روایت می‌کند. یوسفعلی میرشکاک با نقل دیدگاه‌های رحیم عفیفی و ذبیح‌الله صفا زمان تقریبی سرایش بهمن‌نامه، اختلاف‌نظرها درباره‌ی نام سراینده و نشانه‌های مذهبی و فکری ایرانشاه را بررسی کرده است. سپس دیباچه‌ی بهمن‌نامه، ستایش خرد، توصیف اعضای بدن به‌مثابه‌ی یک سپاه، اوضاع سیاسی عصر سلجوقیان، مدح سلطان محمد سلجوقی و نسبت او با شخصیت اساطیری بهمن به‌تفصیل مرور شده‌اند.

در بخش‌های بعدی کتاب سوگ فرامرز، موضوع اصلی بهمن‌نامه (نبردهای بهمن با فرامرز، دختران رستم و بازماندگان خاندان زال) پی گرفته شده است. نویسنده ضمن نقل مستقیم ابیات به اهمیت این منظومه در روشن‌کردن سرنوشت خاندان رستم پس از مرگ این جهان‌پهلوان اشاره کرده است؛ از لشکرکشی بهمن به سیستان و بردارکردن فرامرز تا اسارت زال، قحطی زابل، دلاوری‌های بانوگشسب و زربانو و درنهایت گسترش این کشمکش‌ها به سرزمین‌هایی چون مصر، کشمیر، هند و باهله.

خلاصه کتاب سوگ فرامرز

پس از مرگ اسفندیار، بهمن به پادشاهی می‌رسد. او در عین بهره‌مندی از تربیت رستم به کینه‌ی دیرینه‌ی خاندان لهراسب با خاندان گرشاسب دامن می‌زند. خواننده‌ی این کتاب با مسیر قدرت‌گیری بهمن، پیوند او با کتایون و همای، شورش لؤلؤ و سپس لشکرکشی‌های پیاپی او به سیستان روبه‌رو می‌شود. در مرکز روایتْ فرامرز پسر رستم قرار دارد که در چندین نبرد، سپاه بهمن را شکست می‌دهد، اما سرانجام در محاصره‌ی طولانی و نابرابر، گرفتار و بر دار می‌شود.

در کنار فرامرز، دلاوری‌های بانوگشسب و زربانو، قحطی زابل، اسارت زال در قفس آهنین و ویرانی سیستان، چهره‌ای تلخ و پراندوه از فرجام خاندان رستم ترسیم کرده است. این کتاب نشان می‌دهد چگونه کشمکش میان آیین پهلوانی و شهریاری در اسطوره‌های ایرانی به نقطه‌ای خونین رسیده است.

چرا باید کتاب سوگ فرامرز را بخوانیم؟

کتاب سوگ فرامرز امکان آشنایی نزدیک با یکی از مهم‌ترین حماسه‌های پیرامونی شاهنامه‌ی فردوسی را فراهم می‌کند و تصویری از سرنوشت خاندان رستم به دست می‌دهد. این کتاب متن حماسی را در اختیار مخاطب گذاشته و با توضیحات و تحلیل‌های تاریخی و ادبی، جایگاه بهمن‌نامه و سراینده‌اش را روشن کرده است. نویسنده پیوند اسطوره، سیاست و زبان فارسی را نشان داده است.

خواندن کتاب سوگ فرامرز را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دوستداران شاهنامه‌ی فردوسی و حماسه‌های ایرانی، دانشجویان ادبیات فارسی، پژوهشگران اسطوره و کسانی پیشنهاد می‌شود که در پی شناخت لایه‌های کم‌تردیده‌شده‌ی داستان خاندان رستم و تاریخ حماسه‌سرایی پس از فردوسی هستند.

درباره یوسفعلی میرشکاک

یوسفعلی میرشکاک، شاعر، نویسنده، طنزپرداز و منتقد ادبی ایرانی، در سال ۱۳۳۸ در روستای خیرآباد معلا از توابع شوش خوزستان و در طایفه‌ی ساکیِ چهارلنگ بختیاری چشم به جهان گشود. او از سال ۱۳۵۸ سرایش شعر را به‌صورت جدی آغاز کرد و در شکل‌گیری جهان شعری خود از شاعرانی همچون مهدی اخوان ثالث، منوچهر آتشی، محمدعلی معلم دامغانی، بیدل دهلوی و مهرداد اوستا تأثیر پذیرفت. میرشکاک طی بیش از سه دهه فعالیت ادبی و هنری، آثار گوناگونی در حوزه‌های شعر، نقد ادبی، طنز و نیز نوشته‌های سیاسی، مذهبی و عرفانی پدید آورده است.

همکاری نزدیک یوسفعلی میرشکاک با مرتضی آوینی از مهم‌ترین بخش‌های کارنامه‌ی حرفه‌ای او به شمار می‌آید. او در رویدادهای انقلاب ۱۳۵۷ و جنگ ایران و عراق حضوری فعال داشت و تجربه‌های حاصل از آن دوران، نقشی مؤثر در شکل‌گیری شعرهای حماسی و اجتماعی‌اش ایفا کرد. میرشکاک افزون‌بر فعالیت در حوزه‌ی شعر کلاسیک و نو، به‌ویژه در قالب‌های غزل و چهارپاره، در عرصه‌ی طنز نیز جایگاهی شناخته‌شده دارد و آثاری مانند «دیپلمات‌نامه» برای او افتخارات و جوایز متعددی به همراه آورده‌اند.

فعالیت‌های مطبوعاتی یوسفعلی میرشکاک شامل مدیریت صفحات ادبی در روزنامه‌های مهم ایران و نگارش آثار پژوهشی و تحلیلی بوده و در زمینه‌ی نقد و بررسی ادبی نیز حضوری مستمر داشته است. مجموعه‌های شعری او ازجمله «قلندران خلیج»، «ماه و کتان»، «از زبان یک یاغی» و «زخم بی‌بهبود» نمونه‌هایی از توانایی او در پیونددادن اندیشه، حماسه و تأملات فلسفی هستند. یوسفعلی میرشکاک به‌دلیل تأثیرگذاری، اصالت سبک و صراحت کلام، در شعر انقلاب و نیز شعر کلاسیک معاصر ایران جایگاهی یافته و در کنار فعالیت‌های ادبی خود، به تدریس و نقد ادبی و پژوهش در حوزه‌ی شاهنامه نیز پرداخته است.

جوایز و افتخارات نویسنده

گواهینامه‌ی درجه یک هنری در رشته‌ی شعر در ۱۵ تیر ۱۴۰۱ به یوسفعلی میرشکاک اعطا و این مراسم با حضور مدیران صندوق اعتباری هنر برگزار شد. همچنین این شاعر ایرانی در سال ۱۳۸۶ در بخش امام و انقلابِ جشنواره‌ی شعر فجر برگزیده شد.

بخشی از کتاب سوگ فرامرز

«نسبت اعضای انسان با رزم

ایرانشاه پس از پرداختن به عقل، به سراغ اعضا و جوارح انسان می‌رود و سعی می‌کند در حد توان خویش هریک را با تمثیلی خاص برای مخاطب شرح داده و او را به پاس داشتن آن‌ها برانگیزد و از آنجا که بهمن‌نامه موضوعی حماسی است، سراینده سعی دارد با تشبیه انسان به یک سپاه و اعضای آدمی به‌مراتب مختلف سپاه (قلب و جناح و دیده‌بان و... الخ) میان این مضمون و فضای کتاب توافق و تطابق برقرار کند.

کس اندر جهان جاودانه نماند

تو را پیش یزدان بهانه نماند

تن تو به سان سپه ساخته‌ست

ز دانش درفشی برافروخته‌ست

همه مایۀ تن به مغز اندرست

که تن چون سپاه‌ست و سر کشورست

اگر کم شود یک دو تن زین سپاه

روا گر گزندی نیاید به شاه

اگر شاه را سستی آید به جای

نخستین، سپاه اندر آید ز پای»