کتاب روزگار گرشاسب

کتاب روزگار گرشاسب نوشته ابونصر علی بن احمد اسدی طوسی با گزینش و مقدمه یوسفعلی میرشکاک، گزیده‌ی اثر اصلی و متنی منظوم و تحلیلی درمورد سرگذشت گرشاسب و تبار او در سنت حماسی ایران است. نشر امیرکبیر این کتاب را منتشر کرده است. کتاب حاضر بخشی از مجموعه‌ی «گزیده‌ی داستان‌های منظوم فارسی» است و با تکیه‌ بر گرشاسب‌نامه‌ی حکیم اسدی طوسی، هم بخش‌هایی از متن منظوم را عرضه کرده و هم با مقدمه‌ای بلند، جایگاه اسدی، نسبت او با فردوسی و پیوند اسطوره و دین را بررسی کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روزگار گرشاسب اثر ابونصر علی بن احمد اسدی طوسی و یوسفعلی میرشکاک

کتاب روزگار گرشاسب گزیده‌ای است از گرشاسب‌نامه‌ی ابونصر علی بن احمد اسدی طوسی که در قالب یک جلد، متن حماسی و خوانش و تفسیر معاصر آن را کنار هم نشانده است. یوسفعلی میرشکاک این کتاب را با مقدمه‌ای مفصل درمورد جایگاه دانایی و اندیشه در تمدن ایرانی آغاز کرده و سپس منظومه‌های حماسی را به‌عنوان گنج‌نامه‌های فرهنگ ایران معرفی کرده است.

روزگار گرشاسب به‌طور خاص به گرشاسب‌نامه می‌پردازد، آن را در کنار شاهنامه‌ی فردوسی قرار می‌دهد و نقل‌قول‌هایی از حبیب یغمایی و بدیع‌الزمان فروزانفر می‌آورد تا تفاوت سبک، زبان و مخاطب فردوسی و اسدی را روشن کند. زندگی و زمانه‌ی اسدی طوسی، نسبت او با فضای شعوبی‌گری، منازعات دینی و سیاسی و مهاجرت او از طوس به نخجوان در این کتاب شرح داده شده است. سپس مقدمه‌ی تحلیلی به‌سراغ خود منظومه می‌رود؛ توحیدیه‌ی آغاز گرشاسب‌نامه، نعت پیامبر، ستایش دین، نقد دنیا، ستایش زمین در برابر آتش و نگاه ابونصر علی بن احمد اسدی طوسی به جان و تن، انسان و سرنوشت.

در پایان این مقدمه، روایت منظم و پیوسته‌ای از تبار گرشاسب، جمشید و تور و شیدسب و اثرط و خود گرشاسب و نیز رویارویی او با اژدها و نبردهایش در هند و سراندیب بر پایه‌ی ابیات منظومه نقل شده است. متن منظوم در کتاب روزگار گرشاسب به‌صورت گزیده و در میان توضیحات یوسفعلی میرشکاک آورده شده است. خواننده‌ی این کتاب با زبان و تصویرسازی ابونصر علی بن احمد اسدی طوسی و نیز با لایه‌های دینی، اسطوره‌ای و تاریخی حماسه‌ی او آشنا می‌شود.

خلاصه کتاب روزگار گرشاسب

نویسنده ابتدا جایگاه حماسه‌های منظوم فارسی را در فرهنگ ایرانی توضیح و نشان می‌دهد که چگونه این متون، هم روایت زندگی و رنج و شادی‌اند و هم حامل اخلاق، دیانت و حکمت. او سپس با تکیه‌ بر آرای حبیب یغمایی و بدیع‌الزمان فروزانفر، سبک ابونصر علی بن احمد اسدی طوسی را در برابر ابوالقاسم فردوسی می‌گذارد؛ زبانی پر از لغات مهجور، صنایع لفظی و معانی فلسفی که بیشتر برای مخاطبان ادیب مناسب است.

همچنین این کتاب بخش‌هایی از منظومه‌ی ابونصر علی بن احمد اسدی طوسی را عرضه کرده است؛ توحیدیه‌ی آغازین، نعت پیامبر، ستایش دین به‌عنوان بنیاد دو جهان، نقد دنیا و ستایش زمین در برابر آتش و شعوبی‌گری. تبارشناسی حماسی از جمشید و تور و شیدسب تا اثرط و تولد گرشاسب نیز روایت می‌شود؛ پهلوانی که از کودکی نشانه‌های نیروی شگفت دارد و در جوانی به جنگ اژدهای عظیم و سپس به نبردهای دوردست در هند و سراندیب می‌رود. نسبت اسطوره و دین و جایگاه گرشاسب در سنت زردشتی و متون پهلوی نیز نقد و بازخوانی شده است.

چرا باید کتاب روزگار گرشاسب را بخوانیم؟

کتاب روزگار گرشاسب امکان آشنایی هم‌زمان با متن حماسی گرشاسب‌نامه و خوانش تحلیلی و انتقادی آن را فراهم کرده است. خواننده‌ی این کتاب هم با زبان و تصویرسازی ابونصر علی بن احمد اسدی طوسی مواجه می‌شود و هم با بحث‌هایی درباره‌ی نسبت اسطوره و دین، جایگاه گرشاسب در سنت ایرانی و تفاوت نگاه فردوسی و اسدی به تاریخ و پهلوانی.

خواندن کتاب روزگار گرشاسب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دوستداران شاهنامه و حماسه‌های ایرانی، دانشجویان و پژوهشگران ادبیات فارسی و کسانی که در پی شناخت اسطوره‌های ایرانی، گرشاسب و پیوند آن با متون دینی و پهلوی هستند، پیشنهاد می‌شود. همچنین این اثر برای مخاطبانی که به تحلیل‌های فکری و دینی در حاشیه‌ی متون کلاسیک علاقه دارند، مناسب است.

درباره ابونصر علی بن احمد اسدی طوسی

ابونصر علی بن احمد اسدی طوسی، شاعر و نویسنده‌ی برجسته‌ی ایرانی در قرن پنجم هجری، از چهره‌های مهم و اثرگذار در تاریخ زبان و ادبیات فارسی به شمار می‌آید. او بیش از هر چیز به‌عنوان سراینده‌ی اثری حماسی به نام گرشاسب‌نامه شناخته می‌شود؛ منظومه‌ای حماسی که در زمره‌ی مهم‌ترین آثاری قرار دارد که در پیروی از شاهنامه‌ی ابوالقاسم فردوسی سروده شده‌اند. اسدی طوسی سرایش گرشاسب‌نامه را در سال ۴۵۸ هجری قمری به پایان رساند. این اثر در میان منظومه‌های حماسی فارسی جایگاهی ویژه دارد؛ زیرا از موفق‌ترین متن‌هایی است که با الهام از سنت حماسه‌سرایی فردوسی پدید آمده‌اند.

اهمیت اسدی طوسی به شاعری و حماسه‌سرایی محدود نمی‌شود؛ او از جنبه‌های گوناگون در تاریخ ادبیات فارسی جایگاه برجسته‌ای دارد. یکی از نکات بسیار مهم درباره‌ی او این است که کهن‌ترین دست‌نویس فارسیِ شناخته‌شده، یعنی کتاب «الابنیه عن حقائق الادویه»، به خط اوست. این موضوع نشان می‌دهد که اسدی طوسی نه‌تنها در عرصه‌ی شعر، بلکه در حوزه‌ی کتابت و حفظ میراث مکتوب فارسی نیز نقشی ماندگار داشته است.

این شاعر در زمینه‌ی زبان‌شناسی و واژه‌نگاری نیز پیشگام بود و نخستین واژه‌نامه‌ی فارسی را با عنوان «لغت فرس» تدوین کرد. این فرهنگ لغت بسیار مهم است؛ زیرا نشان‌دهنده‌ی توجه عمیق اسدی طوسی به حفظ و ثبت واژگان زبان فارسی در دوره‌ای است که زبان و ادبیات فارسی در حال تثبیت و گسترش بود. از این منظر اسدی را می‌توان از نخستین فرهنگ‌نویسان زبان فارسی دانست.

ترکیب توانایی‌های او در شعر، کتابت و واژه‌نگاری باعث شده است که نامش در تاریخ فرهنگ ایران جایگاهی ممتاز پیدا کند. ابونصر علی بن احمد اسدی طوسی را باید شخصیتی چندوجهی دانست که سهمی بزرگ در استمرار سنت حماسه‌سرایی فارسی و نیز در حفظ و ثبت زبان فارسی داشته است. گفتنی است که متن کتاب لغت فرس توسط سیاوش جعفری براساس تصحیح حبیب یغمایی واژه‌نگاری شده است. ابونصر علی بن احمد اسدی طوسی در سال ۴۶۵ هجری درگذشت. آرامگاه او در تبریز قرار گرفته است.

درباره یوسفعلی میرشکاک

یوسفعلی میرشکاک، شاعر و نویسنده و طنزپرداز و منتقد ادبی ایرانی، در سال ۱۳۳۸ در روستای خیرآباد معلا از توابع شوش خوزستان و در طایفه‌ی ساکی چهارلنگ بختیاری متولد شد. او از سال ۱۳۵۸ سرودن شعر را به‌صورت جدی آغاز کرد و در شکل‌گیری زبان و جهان شعری‌اش بیش از همه از شاعرانی چون مهدی اخوان ثالث، منوچهر آتشی، محمدعلی معلم دامغانی، بیدل دهلوی و مهرداد اوستا تأثیر گرفت. میرشکاک در بیش از سه دهه فعالیت ادبی و هنری، آثار متنوعی در حوزه‌های شعر، نقد ادبی، طنز و نیز مقالات سیاسی، مذهبی و عرفانی پدید آورده است.

یکی از بخش‌های مهم زندگی حرفه‌ای او همکاری با مرتضی آوینی بود. یوسفعلی میرشکاک در جریان انقلاب ۱۳۵۷ و سپس جنگ ایران و عراق حضوری فعال داشت. تجربه‌های حاصل از آن دوران تأثیری عمیق بر شکل‌گیری شعرهای حماسی و اجتماعی‌ او گذاشت. این تجربه‌ها در بسیاری از آثار او به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم بازتاب یافته‌اند. او علاوه‌بر سرایش شعر در قالب‌های کلاسیک و نو، به‌ویژه چهارپاره و غزل، در عرصه‌ی طنز نیز چهره‌ای شناخته‌شده به شمار می‌آید. آثاری همچون «دیپلمات‌نامه» برای او جوایز متعددی به همراه داشته است.

فعالیت‌های مطبوعاتی یوسفعلی میرشکاک نیز گسترده بوده و مدیریت صفحات ادبی روزنامه‌های مهم در کنار تألیف آثار تحلیلی و پژوهشی، بخشی از کارنامه‌ی حرفه‌ای او را تشکیل می‌دهد. او در زمینه‌ی نقد و تحلیل ادبی نیز تجربه‌ای قابل‌توجه دارد. از مجموعه‌های شعری شاخص این مدرس می‌توان به «قلندران خلیج»، «ماه و کتان»، «از زبان یک یاغی» و «زخم بی‌بهبود» اشاره کرد. این آثار نمونه‌هایی روشن از توانایی میرشکاک در پیونددادن اندیشه، حماسه و تأملات فلسفی هستند.

جوایز و افتخارات نویسنده

گواهینامه‌ی درجه یک هنری در رشته‌ی شعر در ۱۵ تیر ۱۴۰۱ به یوسفعلی میرشکاک اعطا شد. در مراسم اهدای این گواهینامه، مدیران صندوق اعتباری هنر حضور داشتند.

بخشی از کتاب روزگار گرشاسب

«در صفت آسمان گوید:

چو دریاست این گنبد نیلگون

زمین چون جزیره میان اندرون

شب و روز بروی چو دو موج بار

یکی موج ازو زرد و دیگر چو قار

از اینجا به بعد حکیم اسدی طوسی به زبان خود لحن حماسی می‌دهد و تکاپوی شب و روز را که به دو موج سیاه و زرد تشبیه کرده که از دریای آسمان سر برمی‌آورند، به نبرد سواری رومی و زردموی و سرخ‌روی، با سواری زنگی و سیاه‌روی و سیاه‌موی مانند می‌کند.

چو بر روی میدان پیروزه رنگ

دو جنگی سوار این ز روم آن ز زنگ

یکی از بر خنگ زرین جناغ

یکی بر نوندی سیه‌تر ز زاغ

یکی آخته تیغ زرین ز بر

یکی بر سر آورده سیمین سپر»