کتاب شرح پریشانی

کتاب شرح پریشانی نوشته‌ی کمال‌الدین محمد وحشی بافقی است که با گزینش و مقدمه و توضیحات یوسفعلی میرشکاک تنظیم شده و نشر امیرکبیر آن را منتشر کرده است. این کتاب گزیده‌ای از مثنوی‌ها، غزل‌ها، ترکیب‌بندها و قطعات وحشی بافقی را در قالب مجموعه‌ی «گزیده‌ی داستان‌های منظوم» گرد آورده و با مقدمه‌ای تحلیلی درباره‌ی جایگاه وحشی در شعر دوره‌ی صفوی همراه کرده است. در این اثر هم متن منظومه‌هایی مانند خلد برین، ناظر و منظور و فرهاد و شیرین آمده و هم شرحی درباره‌ی سبک وقوع، واسوخت و ویژگی‌های زبانی و عاطفی شعر وحشی ارائه شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب شرح پریشانی

کتاب شرح پریشانی گزیده و نگاهی اجمالی به مثنوی‌ها و دیگر سروده‌های وحشی بافقی است که یوسفعلی میرشکاک آن را برای مجموعه‌ی «گزیده‌ی داستان‌های منظوم» فراهم کرده است. در آغاز کتاب شرحی مفصل درباره‌ی وضعیت شعر فارسی پس از حافظ، دگرگونی‌های دوره‌ی صفوی، رونق و افول دربارها، مهاجرت شاعران به هند و شکل‌گیری مکتب وقوع آمده و در این میان جایگاه وحشی بافقی در کنار شاعرانی چون محتشم کاشانی، عرفی شیرازی و بابافغانی توضیح داده شده است. در این بخش به سادگی زبان، مضمون‌آفرینی، نازک‌خیالی و گرایش به بیان تجربه‌های عاطفی روزمره در شعر وحشی پرداخته شده است. کتاب شرح پریشانی در ادامه به زندگی وحشی بافقی می‌پردازد؛ از زادگاه او در بافق و رفتن به یزد و کاشان و بازگشت دوباره به یزد تا نسبتش با دربار صفوی و امیران محلی، به‌ویژه غیاث‌الدین محمد میرمیران حاکم یزد. سپس ساختار کلی دیوان وحشی معرفی شده و تفاوت میان قصاید تکلف‌آمیز او با غزل‌ها و ترکیب‌بندهای عاشقانه‌اش نشان داده می‌شود. در بخش‌های بعدی کتاب شرح پریشانی، نمونه‌هایی از ترکیب‌بندهای مشهور وحشی مانند شرح پریشانی و گله یار دل‌آزار، قطعات، غزل‌ها و مثنوی‌های او از جمله خلد برین، ناظر و منظور و فرهاد و شیرین آورده شده و در خلال نقل ابیات، ویژگی‌هایی مانند واسوخت، صداقت عاطفی، نزدیکی زبان به گفت‌وگو و تمرکز بر عشق انسانی توضیح داده شده است.

خلاصه کتاب شرح پریشانی

کتاب شرح پریشانی از یک‌سو مقدمه‌ای تحلیلی درباره‌ی شعر دوره‌ی صفوی و جایگاه وحشی بافقی در مکتب وقوع و از سوی دیگر منتخبی از مهم‌ترین سروده‌های اوست. در بخش‌های آغازین، نویسنده با تکیه‌بر گفته‌های تاریخ‌نگاران ادبی مانند ذبیح‌الله صفا، تحول زبان شعر، سادگی بیان، مضمون‌سازی و فاصله‌گرفتن از سبک شاعران قرون پیشین را توضیح داده و نشان داده است که چگونه وحشی بافقی با زبانی نزدیک به محاوره، عاطفه‌ی عاشقانه و تجربه‌ی زیسته‌ی خود را بیان کرده است. در ادامه‌ی کتاب شرح پریشانی، زندگی و محیط اجتماعی وحشی، رابطه‌اش با حاکمان یزد، مهاجرت‌نکردن به هند، و خلق آثاری چون ترکیب‌بندهای عاشقانه، غزل‌های واسوختی و مثنوی‌های داستانی مرور شده است. سپس متن بخش‌هایی از خلد برین، ناظر و منظور و فرهاد و شیرین نقل می‌شود تا خواننده هم با روایت‌های منظوم او آشنا شود و هم با لحن مناجات، ستایش پیامبر و امام علی، و تصویر عشق انسانی در شعرش روبه‌رو شود.

چرا باید کتاب شرح پریشانی را بخوانیم؟

کتاب شرح پریشانی امکان آشنایی هم‌زمان با زندگی، زمانه و شعر وحشی بافقی را فراهم کرده است. خواننده در یک متن واحد هم با بحث‌های تاریخی و سبکی درباره‌ی شعر صفوی روبه‌رو می‌شود و هم نمونه‌های پرشمار از غزل‌ها، ترکیب‌بندها و مثنوی‌های وحشی را می‌خواند و می‌تواند از نزدیک با زبان، عاطفه و شیوه‌ی روایت او آشنا شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان شعر کلاسیک فارسی، دانشجویان ادبیات، پژوهشگران سبک عراقی و صفوی و کسانی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند با مکتب وقوع، مفهوم واسوخت و منظومه‌های عاشقانه‌ای مانند ناظر و منظور و فرهاد و شیرین در سروده‌های وحشی بافقی آشنا شوند.

بخشی از کتاب شرح پریشانی

«مولانا شمس‌الدين (يا كمال‌الدين) محمّد وحشی بافقی يكی از شاعران زبردست ايران در قرن دهم است. شعر وحشی در زمان حيات وی نه تنها در ايران، بلكه در هندوستان دست‌به‌دست می‌گشت و خواهان بسيار داشت. وی معاصر تهماسب صفوی بود و او را مدح گفت، امّا بيشترين مدايح وی به ميرميران حاكم يزد اختصاص دارد. دكتر صفا در تاريخ ادبيات آورده است: «وی از خاندانی متوسط در بافق برخاسته بود. برادر سالمندترش مرادی بافقی نيز از شاعران روزگار خود بود و در تربيت وحشی و آشنا كردنش با محفل‌های ادبی اثر بسيار داشت ولی پيش از آنكه وحشی در شاعری به شهرت برسد، بدرود حيات گفت و وحشی ازو در اشعار خود چند بار ياد كرده است.» ولادتش ظاهرا در ميانه نيمه اوّل سده دهم در بافق (بر سر راه يزد و كرمان) اتفاق افتاد و چون بافق را گاه از اعمال كرمان و گاه از يزد در قلم می‌آورده‌اند، به همين سبب، وحشی را، گاه يزدی و گاه كرمانی گفته و نوشته‌اند. آغاز حياتش در زادگاه او سپری شد و در آنجا در خدمت شرف‌الدين علی بافقی به كسب دانش و ادب پرداخت. اين شرف‌الدين علی از شاعران و اديبان زمان و از ستايشگران شاه تهماسب بود. آذر بيگدلی در تذكره آتشكده درباره شرف‌الدين علی نوشته است كه «به صفت كمالات مشهور جهان بود و بعد از هشتاد سالگی در قزوين در سنه ۹۷۴ متوفی شد.» اين رباعی ازوست: نفست به كمال دانش آراسته به افزونی تن مبين كه تن كاسته به تن چيست ترا به طرف دامن گردی اين گرد ز دامان تو برخاسته به»