کتاب اصول حکومت آتن

کتاب اصول حکومت آتن، با عنوان انگلیسی The Athenian constitution، نوشته ارسطو و با ترجمه محمدابراهیم باستانی پاریزی، اثری است که انتشارات امیرکبیر آن را منتشر کرده است. این کتاب یکی از مهم‌ترین منابع برای شناخت ساختار سیاسی و اجتماعی شهر آتن در دوران باستان است و در میان آثار فلسفی و تاریخی ارسطو جایگاه ویژه‌ای دارد. ارسطو در این اثر، با نگاهی موشکافانه و تحلیلی، به بررسی روند شکل‌گیری، تحولات و ویژگی‌های حکومت آتن می‌پردازد و نقش قوانین، طبقات اجتماعی، اصلاحات و شخصیت‌های برجسته را در این فرایند تحلیل می‌کند. ترجمه‌ی باستانی پاریزی، همراه با مقدمه‌ای از غلامحسین صدیقی، استاد جامعه‌شناسی، این اثر را برای علاقه‌مندان به تاریخ، فلسفه و علوم اجتماعی قابل‌لمس ساخته است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اصول حکومت آتن اثر ارسطو

کتاب اصول حکومت آتن، به قلم ارسطو، فیلسوف نامدار یونانی، تصویری جامع از ساختار سیاسی و اجتماعی آتن در دوران باستان ارائه می‌دهد. این کتاب در دو بخش اصلی تنظیم شده است: بخش نخست به تاریخچه‌ی شکل‌گیری و تحولات حکومت آتن از آغاز تا زمان ارسطو می‌پردازد و بخش دوم ساختار و سازمان حکومتی آتن را در حدود سال ۳۳۰ پیش از میلاد تحلیل می‌کند. ارسطو در این اثر، با رویکردی تحلیلی و تاریخی، به بررسی نقش قوانین، طبقات اجتماعی، اصلاحات و شخصیت‌های کلیدی مانند سولون و پیزیسترات می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه نظام‌های حکومتی مختلف، از الیگارشی تا دموکراسی، در آتن تجربه شده‌اند.

کتاب اصول حکومت آتن به توصیف وقایع تاریخی بسنده نمی‌کند و با تحلیل علل و پیامدهای تغییرات سیاسی، به بررسی مفاهیمی چون عدالت، آزادی، قانون و نقش طبقات متوسط و بردگان در جامعه‌ی آتنی می‌پردازد. ارسطو با استفاده از روش تاریخی و تطبیقی، تلاش کرده است تا اصول بنیادین حکومت را در بستر تحولات اجتماعی و اقتصادی آتن شناسایی کند و به مخاطب نشان دهد که چگونه این شهر کوچک توانسته است الگویی برای اندیشه‌ی سیاسی و اجتماعی بشر فراهم آورد.

خلاصه کتاب اصول حکومت آتن

کتاب اصول حکومت آتن با تمرکز بر تاریخ و ساختار سیاسی آتن، به بررسی دوران پیش از اصلاحات سولون می‌پردازد؛ زمانی که اشراف و ثروتمندان قدرت را در دست داشتند و طبقات پایین جامعه، از جمله بردگان و کشاورزان، از حقوق اجتماعی محروم بودند. ارسطو روند شکل‌گیری نظام‌های حکومتی اولیه را شرح می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه مقام‌هایی مانند شاه، فرمانده سپاه و آرکنت‌ها به‌تدریج پدید آمدند و قدرت در دست خانواده‌های اشرافی متمرکز شد. با ظهور سولون، اصلاحات گسترده‌ای در ساختار سیاسی و اجتماعی آتن رخ داد.

سولون با لغو بدهی‌ها، آزادی بردگان و طبقه‌بندی مالیاتی جدید، زمینه‌ی مشارکت بیشتر مردم در حکومت را فراهم کرد. او شوراهایی مانند آرئوپاژ و شورای ۴۰۰‌نفره را بنیان گذاشت و قوانین جدیدی برای تضمین عدالت و مشارکت عمومی تدوین کرد. بااین‌حال، پس از سولون، اختلافات طبقاتی و نزاع‌های سیاسی ادامه یافت و زمینه برای ظهور جبارانی مانند پیزیسترات فراهم شد. پیزیسترات با تکیه‌ بر حمایت طبقات پایین و با استفاده از سیاست‌های اقتصادی و اجتماعی، قدرت را به‌ دست گرفت و دوره‌ای از آرامش و رشد اقتصادی را برای آتن رقم زد. پس از او، فرزندانش حکومت را ادامه دادند، اما در نهایت با شورش‌ها و تحولات سیاسی، ساختار حکومت آتن بار دیگر دستخوش تغییر شد. ارسطو در این کتاب، با تحلیل دقیق وقایع و ساختارها، نشان می‌دهد که چگونه آتن از یک نظام اشرافی به‌سوی دموکراسی حرکت کرد و چه عواملی در این فرایند نقش داشتند.

چرا باید کتاب اصول حکومت آتن را بخوانیم؟

کتاب اصول حکومت آتن اثری است که با رویکردی تحلیلی و تاریخی، امکان شناخت عمیق‌تر از ریشه‌های اندیشه‌ی سیاسی و اجتماعی غرب را فراهم می‌کند. این کتاب به شرح وقایع تاریخی بسنده نکرده و با تحلیل ساختارها و نهادهای حکومتی، به بررسی مفاهیمی چون عدالت، قانون، آزادی و نقش طبقات اجتماعی در شکل‌گیری حکومت پرداخته است. مطالعه‌ی این اثر فرصتی برای آشنایی با دیدگاه‌های ارسطو درباره‌ی تحول حکومت‌ها، اهمیت طبقه‌ی متوسط، نقش اصلاحات و چالش‌های دموکراسی در جامعه‌ی آتنی فراهم می‌‌کند. این کتاب نمونه‌ای از کاربرد روش تاریخی و تطبیقی در تحلیل مسائل اجتماعی و سیاسی ارائه می‌دهد و می‌تواند الهام‌بخش پژوهشگران و علاقه‌مندان به علوم انسانی باشد.

خواندن کتاب اصول حکومت آتن را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های تاریخ، علوم سیاسی، جامعه‌شناسی و فلسفه پیشنهاد می‌شود. همچنین برای کسانی که دغدغه‌ی شناخت ریشه‌های دموکراسی، ساختارهای حکومتی و تحولات اجتماعی در جوامع باستانی را دارند، مناسب است.

درباره ارسطو

ارسطو (۳۸۴ـ۳۲۲ پیش از میلاد) فیلسوف و دانشمند چندساحتی یونان باستان بود که در دوره‌ی کلاسیک می‌زیست. او دامنه‌ای بسیار گسترده از موضوعات، از جمله علوم طبیعی، فلسفه، زبان‌شناسی، اقتصاد، سیاست، روان‌شناسی و هنر را در آثار خود پوشش داد. ارسطو بنیان‌گذار مکتب مشایی در مدرسه‌ی لوکئوم آتن بود و سنت فکری ارسطویی را پایه‌گذاری کرد؛ سنتی که نقشی بنیادین در شکل‌گیری علم جدید ایفا کرد.

اطلاعات ما از زندگی ارسطو اندک و ناپیوسته است. او در شهر استاگیرا در شمال یونان زاده شد. پدرش، نیکوماخوس، پزشک دربار شاه مقدونیه بود و احتمالاً همین پیشینه‌ی خانوادگی علاقه‌ی زودهنگام ارسطو به زیست‌شناسی و پزشکی را شکل داد. ارسطو در کودکی پدر و مادرش را از دست داد و تحت سرپرستی قیمی به نام پروکسنوس پرورش یافت.

در حدود ۱۷ یا ۱۸سالگی به آتن رفت و وارد آکادمی افلاطون شد. او نزدیک به ۲۰ سال در آنجا ماند و به‌عنوان پژوهشگر و مدرس برجسته شناخته شد؛ تا جایی که افلاطون از او با لقب عقل آکادمی یاد می‌کرد. پس از مرگ افلاطون در ۳۴۷ پیش از میلاد، ارسطو آتن را ترک کرد؛ اقدامی که احتمالاً هم به‌دلیل اختلافات فکری و هم به‌خاطر فضای ضدمقدونی شهر بود.

مدتی در آسیای صغیر، در شهر اسوس و سپس جزیره‌ی لسبوس اقامت داشت و همراه با شاگردش، تئوفراستوس، پژوهش‌های مهمی در گیاه‌شناسی و زیست‌شناسی دریایی انجام داد. در همین دوره با پیتیاس ازدواج کرد و صاحب دختری به همین نام شد.

در سال‌های ۳۴۳ـ۳۴۲ پیش از میلاد، به دعوت فیلیپ دوم مقدونی، آموزگار پسرش اسکندر شد. آموزش اسکندر شامل اخلاق، سیاست و متون ادبی کلاسیک همچون آثار هومر بود. گفته می‌شود ارسطو نسخه‌ای شرح‌دار از ایلیاد را به اسکندر هدیه داد. این رابطه در سال‌های پایانی زندگی اسکندر تیره شد و دیدگاه‌های آن دو، به‌ویژه درباره‌ی اداره‌ی سرزمین‌های فتح‌شده، از هم فاصله گرفت.

ارسطو پس از بازگشت به آتن در ۳۳۵ پیش از میلاد، مدرسه‌ی خود را در لوکئوم بنیان نهاد. از آنجا که شهروند رسمی آتن نبود، مدرسه را در ساختمانی اجاره‌ای دایر کرد. شاگردانش هنگام بحث و تدریس در راهروهای سرپوشیده قدم می‌زدند و از همین‌ رو، این مکتب مشایی نام گرفت. ارسطو و شاگردانش کتابخانه‌ای بزرگ بنا نهادند و در این دوره بسیاری از مهم‌ترین آثار او پدید آمد.

آثار منطقی ارسطو بعدها در مجموعه‌ای با عنوان ارغنون گردآوری شد؛ مجموعه‌ای که مباحث بنیادینی مانند مقولات، انواع قیاس و بررسی مغالطات را در بر می‌گیرد. او متافیزیک را فلسفه‌ی اولی می‌نامید و آن را دانشی می‌دانست که به مطالعه‌ی هستی از آن‌ رو که هستی است می‌پردازد. در فلسفه‌ی طبیعی، ارسطو افزون بر چهار عنصر شناخته‌شده‌ی آب، خاک، هوا و آتش، از یک عنصر پنجم به نام اثیر سخن گفت که به باور او ماده‌ی سازنده‌ی اجرام آسمانی بود. در حوزه‌ی زیبایی‌شناسی، وی معیارهایی همچون نظم، اندازه، تقارن و تناسب را اساس درک زیبایی می‌دانست. از دیدگاه اخلاقی نیز ارسطو بر این باور بود که همه‌ی کنش‌های انسانی در نهایت به‌سوی خیری مطلوب جهت دارند و اندیشیدن و تفکر را ویژگی ممتاز انسان و سرچشمه‌ی اصلی فضیلت اخلاقی تلقی می‌کرد.

اگرچه ارسطو نوشته‌های فراوانی تألیف کرد، تنها حدود یک‌سوم آثارش باقی مانده است و بیشتر آن‌ها در اصل برای انتشار عمومی نوشته نشده بودند، بلکه یادداشت‌های درسی و آموزشی بودند. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به فیزیک، متافیزیک، اخلاق نیکوماخوس، سیاست، درباره‌ی نفس و بوطیقا اشاره کرد. ارسطو نخستین کسی بود که علم منطق را نظام‌مند کرد و آثارش تا قرن نوزدهم مرجع اصلی منطق بودند. اخلاق فضیلت‌محور او نیز در دوران معاصر دوباره مورد توجه قرار گرفته است.

نفوذ اندیشه‌ی ارسطو در قرون‌وسطی بسیار گسترده بود. او نزد فیلسوفان مسلمان با لقب معلم اول شناخته می‌شد و در سنت مسیحی، به‌ویژه در آثار توماس آکویناس، جایگاهی محوری داشت. دانته او را استاد دانایان نامید. آثارش بر فلسفه‌ی یهودی‌ـ‌اسلامی، الهیات مسیحی و شکل‌گیری علم طبیعی تا دوران روشنگری تأثیری عمیق گذاشت.

ارسطو در سال ۳۲۲ پیش از میلاد به مرگ طبیعی درگذشت. بنا بر وصیتش، در کنار همسرش به خاک سپرده شد و آثارش را به شاگرد برجسته‌اش، تئوفراستوس، سپرد.

درباره محمدابراهیم باستانی پاریزی

محمدابراهیم باستانی پاریزی در سوم دی‌ ماه ۱۳۰۴ در روستای پاریز، از توابع شهرستان سیرجان در استان کرمان، چشم به جهان گشود. دوران ابتدایی تحصیل را تا پایان کلاس ششم در زادگاهش گذراند و هم‌زمان از آموزش‌ها و دانش پدرش، حاج آخوند پاریزی، بهره‌مند شد. پس از اتمام دوره‌ی ابتدایی و وقفه‌ای دو‌ساله که به‌صورت اجباری در تحصیلش ایجاد شد، در سال ۱۳۲۰ وارد دانشسرای مقدماتی کرمان شد و تحصیلات خود را در آنجا ادامه داد.

او پس از دریافت دیپلم به تهران رفت و در سال ۱۳۲۶، تحصیل در رشته‌ی تاریخ را در دانشگاه تهران آغاز کرد. باستانی پاریزی در سال ۱۳۳۰ از این دانشگاه فارغ‌التحصیل شد و برای انجام تعهد دبیری به کرمان بازگشت. در همین سال‌ها با حبیبه حایری ازدواج کرد و تا سال ۱۳۳۷، یعنی زمان پذیرش در آزمون دکتری تاریخ، در کرمان ماند. او دوره‌ی دکتری تاریخ را نیز در دانشگاه تهران گذراند و با ارائه‌ی رساله‌ای درباره‌ی ابن‌اثیر موفق به دریافت درجه‌ی دکتری شد.

فعالیت دانشگاهی او از سال ۱۳۳۸ با مدیریت مجله‌ی داخلی دانشکده‌ی ادبیات دانشگاه تهران آغاز شد. باستانی پاریزی تا سال ۱۳۸۷ به‌عنوان استاد در این دانشگاه تدریس کرد و پیوندی عمیق و پایدار با دانشگاه تهران داشت. او همچنین عضو افتخاری فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران بود.

محمدابراهیم باستانی پاریزی پس از یک ماه بیماری کبدی، صبح روز سه‌شنبه پنجم فروردین ۱۳۹۳ در بیمارستان مهر تهران درگذشت و بنا بر وصیت خود، در قطعه‌ی ۲۵۰ بهشت زهرا و در کنار همسرش به خاک سپرده شد.

چه نسخه‌های دیگری از این کتاب در ایران منتشر شده است؟

انتشارات علم و انتشارات دانشگاه تهران نیز با همین ترجمه در سال‌های مختلف این کتاب را منتشر کرده‌اند.

بخشی از کتاب اصول حکومت آتن

«در همین زمان بود که خاندان کدروس حاضر شدند بسیاری از امتیازات آن‌ها که مربوط به مقام آرکنتی بود سلب شود، به‌هرحال این امر چه در عهد مدن، یا زمان آکاستوس اتفاق افتاده باشد، اختلاف زمانی آن‌قدرها نیست. اما اینکه مقام آرکنتی آخرین مقامی است که به وجود آمده است دلیلی دارد و آن دلیل این است که هیچ‌یک از وظایف قدیمی دینی را که شاه و پولمارک دارند آرکنت ندارد و فقط وظایف تازه و ابداعی جدید شامل او می‌شود. از طرفی این مقام جز در ایام اخیر و دوران حدیث اهمیت و اعتباری نیافت، یعنی از زمانی که به‌واسطهٔ وظایف و تکالیف جدیدی که به آن واگذار شد، اهمیتی کسب نمود.»